Неке қию.

Неке қияр – жас жұбайлардың неке қию дәстүрі. Ол екі жастың өміріндегі аса қымбат күн болып есептеледі. Неке қию үшін молда шақырылады. Молда кесеге неке суын құйып, куәгерлерді шақырады. Жастардың үйленуге ризалығын алған соң, молда оларға неке суын ішкізеді де, олардың бұдан былай ерлі–зайыпты екендігін айтып, жас отбасыға бақытты өмір тілейді.

Бұдан соң, некесі қиылған жас келіншектің беташары өткізіледі. Бұл – жас келінді жігіттің туыстарына, жора–жолдастарына таныстыру деген сөз. Сонымен қатар, келінге де жігіттің туыстары жайлы мағлұматтар беріледі. Беташар ойын–күлкі, әзіл–қалжың жағдайында өтеді. Беташардың соңында ақын (бет ашушы) жас келінге деген тілек, ниеттерін айтады.

6. Тест тапсырмаларын орындаңыз.

1. Отбасы - ............................ «кішкене модулі» деуге болады.

А. мемлекеттің

Ә. бөлімнің

Б. қаланың

2. «Отбасы» сөзінің синонимдері

А. жанұя, әулет.

Ә. ұя, әлеует

Б. шанырақ, үй

3. Баласының баласы - ................

А. немере

Ә. шөбере

Б. немене

4. Баласының әйелі - ................

А. жеңге

Ә. келін

Б. балдыз

5. Нағашы - ......................

А. әкенің туыстары

Ә. шеше жағындағы туыстар

Б. қыз барған жер

3. Жазушы ғ.Мұстафиннің аталы сөздеріне назар аударыңыз.

• Бір үйір жылқыны бір бөгелек, бір семьяны бір беймаза күйзелтеді.

• Арам ыдыста адал ас, арам көңілде таза махаббат тұрмайды.

• Балаң жақсы болса – қызығың, жаман болса – қайғың.

4.Жаңа сөздерді біліп алыңыз және олармен сөйлемдер құрастырыңыз.

Бөгелек – овод беймаза – неспокойный

Қызық – здесь: радость қайғы – горе

Екінші сабақ (1 сағат)

1. Мәтінді оқып, мазмұнын ұғып алыңыз.

Қазақ халқында үйлену кезінде атқарылатын бірнеше түрлі салт–дәстүрлер бар. Олар – құдалыққа байланысты, неке қиюға, үйленуге байланысты деп атала береді.

Құда түсу

Қазақ халқында бұрынғы заманнан бастап қазірге дейін ұмытылмай келе жатқан - құда түсу салты. Ұл баланың әкесі туыстарымен бірге болашақ келінінің үйіне құда түсуге барады. Қызға тана (сырға) тағылып, оны ұзататын күн белгіленеді.

Салт–дәстүр бойынша, құдалар бірін–бірі құдалыққа шақырады. Құдалар кетердің алдында бір–біріне «киіт» береді. Бұрынғы кезде бай отбасыларда жігіттің әкесіне берілетін «киіт» – бір табын жылқы, көптеген қымбат шапандар болған. Қыздың жағынан келген құдаларға да «киіт» беріледі. Қазіргі уақытта қызға «қалың мал» берілмейді, бірақ «киіт беру» салты мен басқа салт–дәстүрлер сақталған.

Қызға құда түсіп, қыздың келісімін алған соң, жігіт жағы «өлі–тірі» сыйлығын беріп жібереді. Ол – сойысқа жарайтын мал. Бұл – «осы құдалыққа тірілер ғана емес, өлі әруақтар да риза болсын» деген игі ниеттің белгісі болып саналады.

Құдалық кезінде қазақтың ұлттық салт–дәстүрі бойынша, құдаларға малдың құйрық–бауырынан табақ тартылады. Сол сияқты, құдалық кезінде «құда тарту», «құда аттанар» деген салттар да орындалады. Бұлар құдалықтың қызықты, есте қаларлықтай маңызды болуы үшін жасалады.

Ұзатылған қызға анасы «жасау» береді. «Жасау» – қызға анасы сыйға тартатын үй жабдықтары және басқа сыйлықтар.

Жаңа сөздермен танысыңыз.

Құдалық – сватовство

Неке қию – обвенчание

Үйлену – женитьба

Жаңғыру – возродиться

Киіт – подарки

Игі ниет – благородная цель

Табақ тарту – угощать

Ырым – здесь: традиция

Жасау - приданое