Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМК ОМ каз. 2014-2015.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2.91 Mб
Скачать

1. Тақырыбы: Геннің трансляциясы. Генетикалық код

2. Мақсаты: студенттерде ақуыз биосинтезінің молекулалық механизмдері және олардың тірі ағзалардың тіршілігін (жасушалар) сақтау мен қамтамасыз етудегі рөлі, генетикалық код туралы және трансляциядағы рөлі жайлы білімін қалыптастыру.

3. Оқытудың міндеттері:

- ақуыз биосинтезінің молекулалық механизмдерін оқыту;

- трансляцияда қатысатын негізгі ферменттерді және олардың ақуыз биосинтезін қамтамасыз ету рөлін оқыту;

- трансляция үдерісінің бұзылысының пайда болу механизмдерін және олардың патогенездегі ауруларының маңызын түсіндіру, оқыту;

- генетикалык кодтың мәні және оның ақуыз биосинтезіндегі маңызын оқып үйрену;

- генетикалык кодтың қасиеттерін оқып-үйрену;

- трансляция үдерісінің бұзылуы және оның медициналық маңызын оқып үйрену.

4. Өткізу түрі: үйлесімді оқыту тәсілі (әңгімелесу, ситуациялық есептер шығару), тақырып бойынша бейнефильм көру.

5. Тақырып бойынша тапсырмалар:

5.1. Геннің трансляция үдерісін сызу және түсіндіру.

5.2. Есеп шығару. Инсулин ақуызы 51 аминқышқылынан тұрады. Ақуыз инсулинін кодтайтын гендегі нуклеотидтер санын анықтаңыз.

5.3. Есеп шығару. Трансляция үдерісінде т- РНҚ 30 молекуласы қатысты. Ақуызды синтездейтін амин қышқылының санын анықтаңыз, сондай- ақ осы ақуызды кодтайтын гендегі триплеттер мен нуклеотидтер санын анықтаңыз.

5.4. Есеп шығару. Полипептидтік тізбектің биосинтезіне т- РНҚ УУА, ГГЦ, ЦГЦ, ААГ, ЦГУ антикодондарымен қатысты. Осы полипептидтік тізбектегі ақпаратты тасымалдайтын ДНҚ молекуласы тізбегінің әрбір нуклеотидтік қатарын анықтаңыз. ДНҚ молекуласы қос тізбегінің А, Г, Т, Ц нуклеотидтер санын анықтаңыз.

5.5. Генетикалық кодтың қасиеттерінің сызбасын сызу және түсіндіру.

5.6. Исулин ақуызының екі тізбегі (тізбек В) келесі аминқышқылдарынан басталады: фенилаланин-валин-аспарагин-глутамин қышқылы-гистидин-лейцин. Осы ақуыздар туралы ақпарат жазылған ДНҚ молекуласының бастапқы нуклеотидтер тізбегін жазыңыз.

5.7. Фанкони синдромында зәрімен төмендегідей а-РНҚ-ң кодондарына сәйкес аминқышқылдары бөлінеді (сүйек ұлпасының түзілуінің бұзылыстары): АУА, ГУЦ, АУГ, УЦА, УУГ, ГУУ, АУУ. Фанкони синдромының зәрінде қандай аминқышқылдары бөлінетінін анықтаңыз, егер сау адамның зәрінің құрамында аланин, серин, глутамин қышқылы және глицин аминқышқылы болса.

Генетикалық код кестесін қолданыңыз, мына триплеттер қандай аминқышқылын кодтайды– ЦГА, ТТТ, ГАТ. Лиз, цис, сер аминқышқылдары қандай триплетпен кодталған?

6. Үлестірілетін материалдар: жоқ.

7. Әдебиеттер:

Негізгі:

    1. Қуандықов Е.Ө., Аманжолова Л.Е. Молекулалық биология негіздері (дәрістер жинағы). Алматы: Эвееро, 2008. 62-78 б.

    2. Аманжолова Л.Е. Жалпы және медициналық генетиканың биологиялық негіздері. Алматы, 2006, б. 31-37.

    3. Генетика. Под ред. Иванова В.И. М.: Академкнига, 2006. б. 54.

    4. Гинтер Е.К. Медицинская генетика. М.: Медицина, 2003. б. 35-46, 1994, б. 253-267. 287-301.

    5. Муминов Т.А., Куандыков Е.У. Основы молекулярной биологии (курс лекций). Алматы: Эверо, 2009. б. 64-82.

    6. Мушкамбаров Н.Н., Кузнецов С.Л. Молекулярная биология. М., 2003. б.149-217.

    7. Қуандықов Е.Ө., Әбілаев С.А. Медициналық биология және генетика. Алматы, 2006. б. 57-59, 69-73.

    8. Қуандықов Е.Ө., Нұралиева Ұ.Ә. Негізгі молекулалық-генетикалық терминдердің орысша-қазақша сөздігі. Алматы: Эверо, 2012.

Қосымша:

6.9. Коничев А.С., Севастьянова Г.А. Молекулярная биология. М., 2005. с. 296-328.

6.10. Медицинская генетика: учеб. пособие/ Роберт Л.Ньюссбаум, Родерик Р. Мак-Иннес, Хантингтон Ф. Виллард: пер. с англ. А. Ш. Латыпова; под ред. акад.РАМН Н. П. Бочкова.- М., ГЭОТАР-Медиа, 2010.