Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМК ОМ каз. 2014-2015.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2.91 Mб
Скачать

7. Бақылау

7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:

7.1.1. Тақырыптың сұрақтары бойынша ауызша сұрау.

7.1.2. Тест бақылау – 10 сұрақтан 3 нұсқа.

7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:

7.2.1. Генетикалық материалдың өзгеруіне байланысты мутацияларды жіктеңіз.

7.2.2 Рекомбинативтік өзгергіштіктің пайда болу механизімін сызу және оның генетикалық маңызын түсіндіру.

7.2.3. Кестені толтырыңыз: Мутациялар типін анықтаңыз

Кариотип

Мутация типі

1.

45,XО

2.

47,XY+13

3.

47,ХХ+18,

4.

47,ХХ+21

5.

49, ХХХУ

7.2.4. Митоздың анафазасында ажырамай қалды: а) бір жұп хромосома; б) екі жұп хромосома. Жаңа пайда болған жасушалардағы хромосома санын анықтаңыз.

7.2.5. Геномдық мутациялар типін сызып, пайда болу механизімін түсіндіріңіз.

7.2.6. Хромосомалық мутация типтерін және пайда болу механизмдерінің сызбасын сызу және түсіндіру.

7.2.7. Мутация типтерін анықтаңыз:

Кариотип

Хромосомалық мутациялардың типтерін анықтаңыз

1.

46,XX,del(5p

2.

46,XY,dup(ll)(ql2)

3.

46,XY,inv(10)(pl3ql2

4.

45,XX,rob (14q21q)

5.

46,ХХ, г(16)

6.

46,ХХ, t(2;4)(q21;q21)

7.

46,ХХ/47,ХХ,+21

7.3. Бақылау сұрақтары:

7.3.1. Комбинативтік өзгергіштіктің мутациядан қандай айырмашылығы бар?

7.3.2. Жасушалардың қандай бөліну типінде рекомбинативтік өзгергіштік пайда болады?

7.3.3. Қоршаған ортаның қандай факторлары мутацияға алып келеді? Олар қалай аталады?

7.3.4. Мутацияларды қандай критерийлеріне қарай жіктеуге болады?

7.3.5. Неліктен көпшілік мутациялар ағзаға зиянды болады?

7.3.6. Геномдық және хромосомалық мутациялар, себептері.

7.3.7. Геномдық және хромосомалық мутациялардың жіктелуі.

7.3.8. Геномдық және хромосомалық мутациялардың пайда болу механизмі.

Үш тілдегі түсіндірме сөздер:

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

Ағылшын тілінде

Өзгергіштік – тірі ағзалардың орта факторлар әсерінен өзгеруге және жаңа белгілерге ие болу қасиеті

Изменчивость - свойство живых организмов изменяться и приобретать новые признаки под влиянием факторов среды

Variability – property of living organisms to acquire new characteristics under the influence of environmental factors

Кроссинговер – гомологты хромосомалардың сәйкес бөліктерімен орын алмасуы

Кроссинговер - обмен участками между гомологичными хромосомами

Crossing-over – exchange of parts of chromosomes between homologous chromosomes

Мутация – генетикалық материалдың тұрақты өзгерісі

Мутация - стойкое изменение генетического материала

Mutation – persistent change of genetic material

Мутагендік фактор – мутацияны тудыратын факторлар. Табиғи және жасанды мутагендік факторлар деп ажыратылады

Мутагенный фактор - фактор, вызывающий мутацию. Различают естественные (природные) и искусственные (вызванные человеком) мутагенные факторы

Mutagenic factors – factors causing mutation. Distinguish natural and artificial (human-induced) mutagenic factors

Геномдық мутация – хромосомалар жиынтығының өзгеруімен сипатталатын мутация

Геномные мутации

мутации, характеризующиеся изменением наборов хромосом

Genomic mutations – mutations

characterising by change of sets of chromosomes

Гаплоидия – сома жасушаларындағы хромосомалардың тақ жиынтығымен сипатталатын мутация

Гаплоидии – мутации, характеризующиеся наличием одинарного набора хромосом в соматической клетке

Haploidies – mutations

characterising by presence of single set of chromosomes in somatic cells

Полиплоидия – жасушадағы хромосома жиынтығының еселеп артуымен сипатталатын мутация

Полиплоидии – мутации, характеризующиеся увеличением наборов хромосом в клетке

Polyploidies – mutations

characterising by increasing of set of chromosomes in cells

Анеуплоидия - жеке хромосомалар санының артуымен немесе кемуімен

сипатталатын мутация

Анеуплоидия – мутации, характеризующиеся увеличением или уменьшением количества отдельных хромосом

Aneuploidies – mutations

characterising by increasing or decreasing of number of single chromosomes

Летальды мутация – ағзаны ерте өлімге әкелетін мутация

Летальная мутация –

мутация, вызывающая преждевременную гибель организма

Lethal mutation – mutation causing premature death of organism

Аберрация – хромосоманың құрылысының өзгеруі

Аберрация – структурное изменение хромосом

Aberrations – changes of structure of chromosomes

Транслокация – хромосома бөлігінің немесе геннің жаңа, өзіне тән емес орынға ( локус) сол немесе басқа хромосомаға ауысуынан хромосоманың қайта құрылу типі

Транслокация – тип хромосомной перестройки (мутации), заключающийся в переносе гена или участка хромосомы в новое, необычное положение (локус) в той же или другой хромосоме

Translocation – exchange of part of chromosomes between two or more chromosomes

Делеция – хромосоманың бөліктерінің үзіліп түсуі

Делеция – утрата участков хромосом

Deletion – mutations, characterised by loosing of small part of chromosome

Дефишенси – хромосоманың шеткі бөліктерінің үзіліп түсуі

Дефишенси – утрата концевого участка хромосомы

Deficiency – mutations, characterised by loosing of end part of chromosome

Құрастырушы: оқыт. Қыдырбаева Ә.Қ.

13-тәжірибелік сабақ