1.11 Альдегидтер мен кетондар

1. Қаныққан альдегидтер мен кетондардың гомологтық қатарының жалпы формуласын көрсетіңіздер. Келесі қосылыстардың құрылымдық формулаларын жазыңыздар: а) 2-метилпентаналь; b) 3,3-диметилпентанон-2; c) пентен-3-аль; d) этилпропилсірке альдегиді; е) эил-екіншілік-бутилкетон.

2. Рационалды және IUPAC номенклатураларымен келесі қосылыстарды атаңыздар.

;

;

;

.

3. Келесі қосылыстардың формуласын көрсетіңдер және оларды рационалды номенклатура бойынша атаңыздар: а) пентаналь; b) 3-метилбутаналь; c) 2-пентанон; d) 4-метил-2-пентанон; е) 3-бутеналь; f) 4-пентин-2-он.

4. Келесі карбонильді қосылыстардың атын атаңыздар:

;

;

;

;

;

.

5. С₇Н₁₄О формулалары неше изомерлі альдегидтерді көрсете алады? Құрылыс формулаларын жазыңыздар. Оларды рационалды және халықаралық жүйелік номенклатураларымен атаңыздар.

6. С₇Н₁₀О формулалары неше изомерлі кетондар көрсете алады? Құрылыс формулаларын жазыңыздар. Оларды рационалды және халықаралық жүйелік номенклатураларымен атаңыздар.

7. Төменде көрсетілген карбонильді қосылыстардың құрылыстық формулаларын жазыңыздар: а) кротон альдегиді; b) акролеин; c) триметилсірке альдегиді; d) метилпентен-3-аль; е) пентадион-2,4; f) 2-метилпентен-3-аль; g) глиоксаль; h) пропион альдегиді; i) диметилкетон.

8. Тотығу реакциясы барысында қандай карбонильді қосылыстар түзіледі: а) изопропил спирті; b) бутанол-2; c) н-амил спирті; d) 3-метилбутанол-1. Реакция теңдеуін көрсетіңдер.

9. Альдольды және кротонды конденсация реакцияларының механизімін қарастырыңыздар: а) құмырсқа альдегиді және ацетон; b) құмырсқа альдегиді және метилэтилкетон; c) пропион альдегиді.

10. Сірке альдегиді және этил спиртінен а) жартылай ацеталь; b) ацетальды қалай алуға болады. Реакция теңдеуін механизімін қарастырыңыздар.

1.12 Карбон қышқылдары және олардың функционалды туындылары

1. а) C₅H₁₀O₂ (төрт изомер); b) C₆H₁₂O₂ (сегіз изомер) сәйкес келетін изомерлі қышқылдардың құрылымдық формулаларын көрсетіңіздер. Оларды рационалды және халықаралық жүйелік номенклатураларымен атаңыздар.

2. IUPAC номенклатурамен төмендегі қосылыстарды атаңыздар:

;

;

;

;

.

3. Қышқылдардың құрылысты формулаларын жазыңыздар: а) пропион қышқылы; b) май қышқылы; c) α-метилмай қышқылы; d) валериан қышқылы; е) α,β-диметилвалериан қышқылы; f) капрон қышқылы; g) δ-метил-γ-этилкапрон қышқылы. Халықаралық жүйелік номенклатурамен атаңыздар.

4. Қышқылдардың құрылысты формулаларын көрсетіңіздер: а) диметилпропан қышқылы; b) 3-метилбутан қышқылы; c) 4-метил-2-этилпентан қышқылы; d)3,5-диметил-4-этилгексан қышқылы. Бұл қосылыстарға басқа ат беріңіздер.

5. C₄H₆O₂ формуласына сәйкес келетін барлық қанықпаған қышқылдардың изомерін жазыңыздар. Оларды атаңыздар.

6. Төмендегі қосылыстарды атаңыздар:

;

;

;

;

;

;

;

.

7. Келесі қосылыстардың құрылыстық формулаларын құрыңыздар және қышқылды радикалдарды (ацилдерді) атаңыздар: а) құмырсқа қышқылы; b) сірке қышқылы; c) май қышқылы; d) валериан қышқылы; е) капрон қышқылы.

8. Берілген реакцияларды аяқтаңыздар: а) СН₃СН₂СООН + PCl₅ → ; b) (СН₃)₂СНСООН + SOCl₃ →; c) СН₃СН₂СН₂СООН + PBr₃ → .

9. Қаныққан монокарбон қышқылдарының химиялық қасиеттерін сипаттаңыздар. Сірке қышқылы мен сірке альдегидің мысалға ала отырып, карбон қышқылының альдегидтерден химиялық айырмашылығын көрсетіңіздер.

10. Құрамы бірдей С₃Н₆О₂ екі қосылыстың біреуін азғана минерал қышқылын қосып, қыздырғанда оттекті көп карбон қышқылы түзілді, ал екіншісінен – бірінші қышқылдың жақын гомологы болып табылатын қышқылы түзілді. Осы қосылыстардың құрылыс формулаларын жазыңдар.

11. Екі негізді карбон қышқылдарының құрылыстық формулаларын құрыңыздар: а) этилмалон қышқылы; b) диметилмалон қышқылы; c) α,α – диметилянтарь қышқылы; d) β,β – диметилглутарь қышқылы; е) α,β – диметил глутарь; f) 2,3-диметилпентандио қышқылы.

12. Жалпы формуласы С₃Н₆(СООН)₂ – төрт изомер және С₄Н₈(СООН)₂ – сегіз изомерге тең, екі негізді карбон қышқылдарының құрылыстық формуласын жазыңыздар. Тарихи және жүйелік номенклатуралар бойынша аттарын атаңыздар.

13. Төменде берілген қосылыстардың атын атаңыздар:

;

;

;

;

14. Келесі оксоқосылыстардың атын атаңыздар:

;

;

;

;

.

15. Берілген қосылыстардың құрылыстық формулаларын көрсетіңіздер: а) формилсірке қышқылы; b) α-кетопропион қышқылы (пирожүзім); c) α-метил-β-кетомай қышқылы; d) α,α – диметил-γ-кетовалериан қышқылы; е) β-формилакрил қышқылы; f) β-кетоглутарь қышқылы (ацетондикарбон). Жүйелік номенклатура бойынша аттарын атаңыздар.

16. а) С₂Н₄О₃; b) С₃Н₆О₃ (екі изомер); c) С₄Н₈О₃; d) С₅Н₁₀О₃ құрамына ие оксоқышқылдардың құрылыстық формулаларын жазыңыздар. Оларды халықаралық жүйелік (IUPAC) номенклатураларымен атаңыздар.

17. Оксоқышқылдардың атың атаңыздар:

18. Шарап қышқылы екі негізді карбон қышқылдарына жатады. Олардың проекциялық формуласын көрсетіңіздер.

19. Оксоқышқылдардың құрылыстық формуласын жазыңыздар: а) α-оксивалериан қышқылы; b) β-оксивалериан қышқылы; c) γ-оксикапрон қышқылы; d) δ-оксикапрон қышқылы.

20. Амин қышқылдарын азотты қышқылмен әрекеттестіргенде оксоқышқылдар алынады. Осы әдіс бойынша келесі қосылыстардың алыну реакциясын жазыңыздар: а) сүт қышқылы; b) α-оксиизокапрон қышқылы; c) 3-метил-2-окси-пентан қышқылы.