Зертханалық жұмыс №4 Иықаяқтылар тектүрін оқып білу және анықтау.

PHYLUM BRACHIOPODA

C lassis Inarticulata

Lingula

Қабыршағы жіңішке хитино – фосфатты. Пішіні ұзынша немесе дөңгелектенген төртбұрышты. Қабыршақтары әлсіз шығыңқы, өсуінің басталуы шықпайды. Беткі жағында өсу сызықтары болады, кейде радиалды сызықтарымен. Ішкі жағында бұлшық еттердің іздері болуы мүмкін. Лингулалар құмды, сазды ортада мекендеп, көміліп, әртүрлі індер түзеді. Кейде осы індері қазба түрінде кездеседі. Қазіргі түрлері көбінесе жылы суларда, литоральда мекендейді. Кейбіреулері 100 м – де байқалған. Олар судың ластануына, тұздылықтың төмендеуіне төзімді. (Ордовик – қазіргі уақыт).

Obolus

Қабыршағы қалың хитин – фосфатты дөңгелектенген, екі жағы әлсіз шығыңқы, сыртқы беткейінде өсу іздері бар. Өте сирек радиалды сызықтары болады. Әдетте қабыршақтарының түсі қою қоңыр, себебі фосфор мөлшері жоғары. Теңіз түбіне аяқшасы арқылы жабысып отырады. Қабыршақтарының жиынтығы тау жыныстарын түзуі мүмкін. Осы тау жыныстары фосфор кені ретінде қолданылады (Кембрий – ордовик).

C lassis Articulata

Terebratula

Қабыршағы әктасты, тесікшелі екі жақты, шығыңқы, тегіс. Өсуінің басталуы құстардың ауызына ұқсас. Алдыңғы шетінде, екі кішігірім қақпашлары орналасқан. Олар теңіз түбіне жуан аяқтарымен бекітіліп бірқалыпты тұзды теңіздердің сублиторалінде мекендеген. (Палеоген – неоген).

Pentamerus

Қабыршағы доға тәріздес созылған, ірі. Қабыршақтары бірдеу емес сыртқы бетінде жуан радиалды қабырғалары бар. (Силур).

Productus

Қ абыршақтары бірдей емес брахиалды жағы; педалды жағы тегіс немесе ішкі жаққа енген. Қабрғаларының сыртқы жағы, әдетте радиалды қабырғаларымен немесе қатпарлармен күрделенеді. Аяқшасы жоқ. Ішкі қабыршағының беткі жағында өткір өсінділері бар. Осы өсінділер арқылы басқа денеге бекітілген. Қазба түрінде өсінділері кездеспейді. Олардың бар болғаны кішігірім 15 белгі болады. (Тас көмір).

Rhinchonella

Қ абыршақтары әдетте қалың өсуінің басталуы үшкір құс ауызына ұқсас (өкілінің атауы «ринхос» - тұмсық). Қабыршақтарының беткі жағы радиалды қабырғалы. Ішкі қабыршағының бетінде орталық ойысы болады. Ол синус деп аталады. Осы ойысқа қарама қарсы шығыңқы жері бар. Ол педальді қабыршағында орналасқан. Синусы мен ертоқымы анық көрінеді (Юра – бор).

Spirifer

Қ абыршағы екі жақты шығыңқы, радиалды қабырғалары бар. Ішкі қабыршағының өсуінің басталуы кішігірім және өте қатты иілген. Оның төменгі жағында үшбұрышты тесікшесі болады. Осы өкілдің атауы латын сөздерінен «спиро» - спираль, «фиро» - әкелемін. (Силур – пермь).

Зертханалық жұмыс № 5

Қазбалы флораны оқып білу және анықтау.

Зертханалық жұмыс № 6

Тау қазбаларының немесе қималардың ашылымдарының суреттемелері бойынша, геологиялық денелердің салыстармалы жасын анықтау.

Мақсаты: 1. Теориялық білімдерді тәжірибе жүзінде бекіту;

2.геологиялық денелердің салыстармалы жасын анықтауды үйрену.

Жұмыс барысы:

1. Төменде көрсетілген әдістемелік нұсқамамен танысып, оны талдау;

2. Нұсқамада берілген ережені ескере отыра өздік жұмыс ретінде төрт мысал келтіру;

3. Келтірілген мысалдар дұрыс болған жағдайда, оларды А4 форматына Т-132 шрифтің қолданып рәсімдеу.

Қимада көрсетілген жағдайдың түсініктемесі: D₁ әктастары гранит интрузиясымен (А) қиылып өтеді. Кейін қалыптасқан құрылымның беткі жағы тегістеліп, басқа шөгінді жыныстар қалыптасады D₂. Аталғандарды уақыт өте келе келесі интрузивті дене қияды (Б). D₂ жыныстары үстінен параллельді үйлесімсіздікпен С₁ құмтастары жатыр. Енді осылардың барлығын габбро интрузиві (В) қияды. Кейін үйлесімсіздікпен Р₁ сазтастары орналасқан.

Осыдан шығатын тұжырым: көрсетілген қимада ең көне интрузивті дене – граниттер (А). Олар D₁ мен D₂ аралығында қалыптасқан. Келесі Б интрузиві, себебі ол граниттер мен D₂ жыныстарын қиып өткен. Ол D₂ мен С₁ аралығында қалыптасқан, салыстырмалы жасы – D₃. Ең жас интрузив ретінде габбро денесі қарастырылады, себебі ол қарастырылған екі интрузивті қиып өткен. Оның салыстырмалы жасын С₂ деп санауға болады.

Аталғандардың барлығын ескере отыра, интрузивті денелердің салыстырмалы жасы соңғы қиылған денеден қарағанда жас болады.