3.Байланыстар.

Байланыстар қаңқалардың негізгі элементтеріне жатады және олар;

• болат қаңқалардың кеңістіктік қатаңдығын қамтамасыз етеді;

• кейбір күшсалмақтарды (желдің әсерін, кранның көлденең әсерін) қабылдайды және іргетастарға таратады;

• -жергілікті күшсалмақтар әсер еткенде көлденең рамалардың бірлесіп жұмысын қамтамасыз етеді;

Байланыстар бөлінеді;

1. ұстындардың арасындағы байланыстар;

2. ферманың арасындағы байланыстар;

Ұстындардың арасындағы байланыстар.

Ғимараттарды пайдалану және монтаждау кезде ұстындардың арасындағы байланыстар қаңқаның геометриялық өзгермейтіндігін және оның бойлық бағытындағы көтергіштік қабілетін, орнықтылығын қамтамасыз етеді.

Осы міндеттерді орындау үшін температуралық блоктың ұзындығы бойынша ең кемінде бір тік қатаңдық дискіні (немесе байланыстық блокты) орнату қажет. Қатаңдық дискінің құрамына екі ұстындар (1), кран астындағы арқалық (3), көлденең тіректер (распорлар) (2) және тор кіреді (4) (7.а-сурет). Көбінесе торлар крест тәрізді жасалынады және күшсалмақтардың бағыттары әр түрлі болсада тордың элементтері тек қана созылуға жұмыс істейді.(8.а-сурет).

Кейбір жағдайда торлар үшбұрышты (5) жасалынады (7.б-сурет) және осы кезде тордың элементтері созылуға және сығылуға жұмыс істейді. Тордың элементтерін ұстындарға ыңғайлы бекіту үшін тік және элементтердің арасындағы бұрышты жақын жасау керек .

Ұстындардың адымы үлкен болған жағдайда (12м) қатаңдық диск ретінде ұстындардың төменгі жағында торлы (6) раманы, ал ұстындардың жоғары жағында итаралық ферманың астындағы (7) қолданады. (7.в-сурет)

7-сурет. Байланыстардың қатаңдық диск конструкциялардың схемалары.

Ғимараттың бойлық бағыты бойынша қатаңдық дискіні орналастырған кезде температуралық деформацияның әсерінен ұстындардың орын ауыстыру ескеру керек.

8-сурет. Температуралық орын ауыстырудың және күштердің схемасы.

Қатаңдық дискісі температуралық блоктың ортасына орналастырған кезде температураның әсерінен бойлық элементтерде пайда болған күштің шамасы нольге жақын , бірақ ұстындарда орын ауыстыру деформациясы пайда болады . (8.а-сурет)

Қатаңдық дискіні температуралық блоктың шеткі қатарына орналастыған кезде температураның әсерінен бойлық элементтерде үлкен күштер пайда болады, , бірақ ұстындардың орын ауыстыру деформация нольге жақын болады (8.б-сурет)

Сондықтан қатаңдық дискіні температуралық блоктың ортасына орналастырған дұрыс болады.(9-сурет).

Қысқа ғимараттар ұстындардың арасындағы байланыстардың орналастыруы 9.а-суретте көрсетілген.

Ұзын ғимараттар үшін ұстындардың арасындағы байланыстардың орналастыруы 9.б-суретте көрсетілген.

9-сурет.Ұстындар арасындағы байланыстарды орналастыру

1. Қасқа ғимараттарда ( немесе температуралық блоктарда)

2. Ұзын ғимараттарда;

1. Ұстындар , 2-көлденең тіректер ( распорлар), 3- температуралық жіктің осі, 4- кран астындағы арқалықтар.

Тік байланыстардың арасындағы шектік өлшемдер 2-кестеде берілген.

2-кесте

Ғимараттың сипаттамасы	Блоктың шетінен ең жақын тік байланыстың осіне дейінгі арақашықтық (м)	Бір блоктың ішіндегі тік байланыстардың арақашықтық (м)
Жылытатын	90(60)	60(50)
Жылытпайтын және ыстық цехтар.	75(50)	50(40)

Жабындар бойынша байланыстар

Ферма арасындағы қаңқаның жалпы кеңестіктің қатаңдық жаратады және келесі жағдайларды қамтамасыз етеді;

• ферма жазықтықтан ригельдің сығылған элементтердің орнықтылығын;

• бір шамаға әсер ететін күшсалмақтарды басқа көрші рамаларға таратады;

• монтаждаудың ыңғайлылығын;

• қаңқаның берілген геометриясын;

• ұстындар мен күшсалмақтарды қабылдау және тарату.

Жабындар байланыстар көлденең және тік байланыстардан жинады. Көлденең байланыстар фермалардың төменгі және жоғарғы белдеудің және фонарьдың жоғарғы белдеудің жазықтығы бойынша орнатады. (10-сурет).

10-сурет. Ферманың арасындағы байланыстар

1. - жоғарғы белдеуі бойынша

2. – төменгі белдеуі бойынша;

1. –жабынның жоғары белдеуі (атшасы) бойынша тіреуі.

2. –көлденең байланыстың фермалары,

3. –бойлық байланыстың фермалары;

4. –төменгі белдеуі бойынша тіреуілер;

5. - тік байланыстар,6-қосымша көлденең байланыстық фермасы

Итаралық ферманың жоғары белдеуі сығылған болады және олардың орнықтылығын қамтамасыз ету үшін жабынның жоғары белдеуі бойынша тіреуді (1) және көлденең байланыстық фермаларды (2) орнатады. (тіреулер аралықтың ортасына, ал көлденең байланыстық фермалар температуралық блоктың екі шеткі қатарына қойылады).

Температуралық блоктардың ұзындығы 144м-ден үлкен болған жағдайда блоктың ортасына қосымша (6) көлденең байланыстық фермалар қойылады.

Көрікті кранмен жабдықталған БӨҒ-дың көлденең қатаңдығын бойлық және көлденең бағытта қамтамасыз ету үшін фермалардың төменгі белдеуі бойынша байланыстар жүйесі қойылады (11б-сурет). Осы байланыстар жүйесінің құрамына кіреді.

• көлденең байланыстық фермалар (2);

• бойлық байланыстық формалар (3);

• төменгі белдеу бойынша тіреулер (4);

Фермалардың төменгі белдеуі бойынша байланыстар жүйесі қойылған ғимараттардың биіктігі жоғары болуы мүмкін, көпірлі крандардың жүк көтергіштік қабілеті жоғары болады және крандар ауыр, аса ауыр режимде жұмыс істейді.