3.Тіректегі түйіндер.
Ферманың тіректегі түйіндердің конструкциясы ұстын мен ферманың жалғасу түріне байланысты болады.
Жалғасудың түрі топсалы болған кезде ферма ұстынның үстіңгі жағына қосымша тірек (ұстынның бас жағы) арқылы тіреледі.
а) б)
(19-сурет).а)Ұстынның жоғарғы жағынан тірелген ферманың түйіні. б)Ұстынның шет жағынан тірелген ферманың түйіні: 1.ұстынның жоғарғы жағы;2.итарқа ферма;3.ұстын.
Бұл жағдайда ферма конструкциясы металл немесе темірбетон ұстынға тірелуі мүмкін.
Фермадағы
тіректегі қысым күш (
)
ферманың тіректегі фланецтен ұстынның
тірек плитасына таралады. Тірелуі нақты
болу үшін тіректе түйінде фланецтің
шеті фасонкадан
мм
шығып тұру керек.
Фланецтің кесіндісінің ауданы жаншылу шартынан анықталады.
-
болат материалдың жаншылуға есептік
кедергісі.
Ферманың жоғарғы белдеуі болттар арқылы ұстынның бас жағындағы фасонкаға бекітіледі.(болттар дәлдігі – дөрекі немесе қарапайым). Түйіннің топсалағын қамтамасыз ету үшін фасонка тесіктердің диаметрі болттардың диаметрінен 5-6мм үлкен болу керек.
Жалғасудың
түрі қатаң болған кезде ферма ұстынға
шет жағынан тіреледі.(18.б-сурет). Тіректегі
күш (
)
ұстынның тіректегі орындығына таралады.
Тіректегі күштің шамасы үлкен болмағанда
тірек
тегі орындықтың қалыңдығы
мм
қаңылтыр болаттан жасалынады.
Тіректегі
орындықтың бекіту бұрыштық жіктердің
есебі
-
күштің әсеріне есептелінеді
.
1,2- тіректе күш таралған кезде эксцентриситеттің пайда болуын ескеретін коэффициент;
Тіректегі фланец ұстынның сөресіне болттар арқылы бекітіледі (тесіктердің диаметрі болттың диаметрінен 3-4мм үлкен болады.)
Тірек
моментінің әсерінен пайда болған
көлденең күшті
жоғары және төменгі белдеулердің бекіту
түйіндерімен қабылданады. Қосымша
төменгі белдеу раманың распорының пайда
болған (
)-
күшті қабылдайды. Көбінесе ферманың
тірек моменті минус таңбалы болады (
)
мен (
)
күштердің әсері төменгі белдеудің
түйіндегі фланецті ұстынның белдеуіне
қыспаққа алады. Осы жағдайда контакт
болған беттері бойынша кернеулердің
шамасы үлкен емес, сондықтан оларды
тексермейді. Тірек моменті оң таңбалы
болған кезде , екі күштің әсері
фланецті
ұстыннан жұлып алу әрекетін жасайды.
Сол себептен фланецті ұстынға бекіткен
қосындының болттардың саны созылуға
беріктік шартынан анықталады.
Фланецтің
фасонкаға бекіту жіктері ферманың
тіректегі күшін (
)
және центрден тыс әсер ететін көлденең
(
)
қабылдайды. Осы күштердің әсерінен
бұрыштық жіктер екі бағыты бойынша
қиылуға жұмыс істейді. (19-сурет).
Жіктердің металл бойынша беріктік шарты;
Бұл
жерде;
;
;
;
-
-
жіктердің ұзындығы;
-
бұрыштық жіктердің биіктігі;
20-сурет. Фланецтің фасонкаға бекіту жіктердің есептік схемасы.
Жоғары белдеудің бекіту түйінде көлденең күштің ( ) жұлып алу фланец иілуге ұшырайды. Осы жағдайда фланецтің есептік схемасы бірқалыпты қатаң бекітілген арқалық сияқты қабылданады, (20-сурет). Фланецтің моменті мен кернеуі келесі формула бойынша анықталады;
;
.
Бұл жерде; - арқалықтың аралығы болттардың арасындағы арақашықтыққа тең қабылданады;
-
фланецтің ұзындығы мен қалыңдығы.
21-сурет.Жоғарғы белдеудің бекіту түйіннің есептік схемасы
Жоғары белдеуде - күштің әсері фланецтің ортасынан түсу дұрыс болады. Сол кезде барлық болттарда созылу күштері бір шамада болады және қажетті болттардың саңы
бір
болттың созылуға көтергіштік қабілеті
(болттың қосылыстардың есебінен алынады)
Фланецтің фасонкаға бекіту жігі қиылуға жұмыс істейді және оның биіктігі дәнекерленген жіктің есебінен анықталады.
;
Егер күштің әсері фланецтің ортасынан тыс түскен кезде болттар мен жіктердің есебінде эксцентриентет ескеріледі.
Тірек моменттің шамасы үлкен болған кезде және фермамен ұстынның бекітілген түйінің қатарынан жоғарлату үшін жоғарғы белдеудің ұстын мен қосылуы дәнекерлену арқылы жасайды.
Пластикалық топса пайда болуын ескеріп фланец қабылдайтын ( )- күштің шектік мәні келесі формуладан анықталады;
.
Бұл
жерде
-фланецтің
пластикалық кедергі моменті;
-
аққыштық шекті жоғарлайтынын ескеретін
коэфициент;
Осыдан
;
Тірек
моменттің максимальдік мәні
.
Егер шектік тірек моменттің мәні төмен болған кезде оны ескермейді және ригель мен ұстынның қосылуы топсалы деп саналады.