§2. Różnorodność życia

Dowiesz się, jakie podstawowe grupy organizmów żywych zamieszkują naszą Ziemię, ile jest wśród nich znanych gatunków oraz o tych formach życia, które znajdują się na granicy między żywym a nieżywym.

Ile gatunków żywych organizmów istnieje na Ziemi? Ile gatunków roślin, grzybów i zwierząt istnieje w przyrodzie?

Z dawnych czasów do XVIIIw. biolodzy rozróżniali tylko dwie wielkie grupy żywych istot – rośliny i zwierzęta. Jednak badania organizmów żywych przekonały ich, że tych grup nie wystarcza, aby opisać różnorodność życia. Po pierwsze, w przyrodzie znachodzono gatunki o dziwnym połączeniu cech roślin i zwierząt, na przykład grzyby. Po drugie, niektóre gatunki posiadały cechy, których nie miały ani rośliny, ani zwierzęta. Do takich gatunków należy między innymi ogromna ilość organizmów niewidzialnych bez pomocy przyrządów powiększających.

Dlatego też w II połowie XXw. biolodzy wyróżniali w przyrodzie żywej już cztery podstawowe grupy – rośliny, zwierzęta, grzyby, a także istoty, które były bardzo małe i niewidzialne bez pomocy przyrządów powiększających – bakterie.

Obecnie uczeni podliczyli, że ogólna liczba znanych człowiekowi gatunków organizmów żywych, które istnieją na Ziemi, stanowi ponad 1,9 mln. Z nich 1,4 mln – to zwierzęta, 250 tys. gatunków – rośliny, ponad 100 tys. gatunków – grzyby. Około 150 tys. gatunków przypada na inne różnorodne organizmy, z których 30 tys. gatunków – bakterie. Znaczna ilość gatunków żywych organizmów (szczególnie bakterii) nie jest jeszcze znana.

Na Ziemi, z wyjątkiem kominów wulkanicznych i niektórych stworzonych przez człowieka wysypisk toksycznych odpadów, nie ma żadnego kwadratowego metra, na którym nie byłoby przynajmniej jednego żywego organizmu. W gorących pustyniach grunt jest nasycony wieloma mikroskopijnymi istotami. Śniegi i lodowce są „przytułkiem” dla bakterii lubiących chłód oraz glonów i grzybów, które są niewidoczne bez przyrządów powiększających. Żywe istoty zamieszkują gorące źródła i martwe na pierwszy rzut oka, bardzo słone jeziora, a także gołe, niedostępne górskie skały. Życie wre w przezroczystej morskiej wodzie i w czarnej otchłani najgłębszych oceanicznych zapadlin.

Żywe organizmy ustawicznie zmieniają oblicze Ziemi. Rujnują górskie masywy, przekształcają piaski, glinę i kamienie na urodzajny grunt. One też „opiekują się " Ziemią – sprzątają obumarłe resztki, kontrolują pojemność gazów w atmosferze, oczyszczają zabrudzoną wodę, stale uczestniczą w przebiegu substancji nieorganicznych w skorupie ziemskiej.

Już wkrótce dowiesz się, że wszystkie istoty żywe składają się z najmniejszych żywych „cegiełek" – komórek. Ale biologia uczy też o wirusach.

Wirusy nie są organizmami, one są niekomórkowymi formami życia, bytami z pogranicza świata żywego i materii nieożywionej. Wirusy – to podobne do kryształów struktury, które trafiwszy do organizmu, zmuszają go tworzyć nowe pokolenia wirusów. Wirus kontroluje i ukierunkowuje ten proces. Przy tym on sam nie rośnie, nie odżywia się, nie wydziela produktów wymiany. Wiele wirusów po

Rośliny Zwierzęta Grzyby Bakterie

dostaniu się do organizmu wywołuje ciężkie choroby. Na przykład różyczkę i grypę, ospę wietrzną i AIDS wywołują właśnie wirusy. Wirusy są

też przyczyną wielu chorób roślin. Obecnie znanych jest około 10 tys. gatunków wirusów.

Ogromna różnorodność organizmów i wirusów jest skutkiem trwałego historycznego rozwoju życia na Ziemi, podczas którego jedne gatunki żywych organizmów przekształcają się na inne. Ten proces nazywa się ewolucją.

WNIOSKI

1. Żywe organizmy są bardzo różnorodne.

2. Podstawowe grupy żywych organizmów stanowią bakterie, rośliny, zwierzęta i grzyby.

3. Obecnie znanych jest na Ziemi ponad 1,9 mln gatunków żywych istot.

TERMINY I POJĘCIA DO ZAPAMIĘTANIA

Wirusy, ewolucja.

PYTANIA KONTROLNE

1. Jakie znasz podstawowe grupy organizmów?

2. Dlaczego wirusy nie są zaliczane do organizmów żywych, chociaż one „umieją" rozmnażać się?

ZADANIE

Wymień podstawowe grupy organizmów w porządku wzrastania ilości ich gatunków.