Лексика-грамматикалық тапсырмалар:

1-тапсырма. Тірек сөздер мен сөз тіркестерін есте сақтаңыз.

3-тапсырма. Мәтінге жоспар құрыңыз, жоспар бойынша әңгімелеңіз.

4-тапсырма. Мақалдарды жаттап алыңыз. Тәрбиелік мәнін ашыңыз.

1. Еңбек түбі – береке

2. Еңбек етсең, емерсің

3. Еңбексіз рақат жоқ

4. Еңбегі бардың өнбегі бар

5. Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей.

5-тапсырма. “Еңбексіз рақат жоқ” тақырыпына әңгіме-сұхбат құрыңыз.

6-тапсырма. Берілген сөйлемдерді сөйлем түрлеріне ажыратыңыз.

Менің ағам зауытта жұмыс істейді.

Іске берілген адам барлық уақыты мен күш-жігерін өзінің сүйікті ісіне арнайды.

Көктем келіп, күн жылынды.

Күн жылынды, бірақ жер көгерген жоқ.

7-тапсырма. Танымдық сұрақтар.

1. Еңбекқорлық сөзін қалай түсінесіз?

2. Еңбекқорлыққа ықпал етуші күш не?

3. Еңбекқорлыққа өз басың қалай қарайсың?

8-тапсырма. Берілген мақал-мәтелдердің екінші сыңарын тауып, салалас құрмаласқа айналдырып жазыңыз, содан кейін бірыңғай мүшелі жай сөйлемге айналдырыңыз.

Үлгі: Еңбектің наны тәтті... (Жалқаудың жаны тәтті).

Салалас құрмалас сөйлем: Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.

Бірыңғай мүшелі жай сөйлем: Еңбектің наны, жалқаудың жаны тәтті.

1. Еңбек ерлікке жеткізер, ...

Салалас құрмалас сөйлем: Еңбек ерлікке жеткізер, ...

Бірыңғай мүшелі жай сөйлем: Еңбек ерлікке, ...

2. Еңбек түбі – береке, ...

Салалас құрмалас сөйлем:

Бірыңғай мүшелі жай сөйлем:

3. Атаның баласы болма, ...

Салалас құрмалас сөйлем:

Бірыңғай мүшелі жай сөйлем:

4. Ерінбей еңбек етсең – ерінің асқа тиеді, ....

Салалас құрмалас сөйлем: .....

Бірыңғай мүшелі жай сөйлем: ......

9-тапсырма. “Көп еңбек еткенге бақыт басын иеді” деген тақырыпқа шығарма жазыңыз.

29 –сабақ Биржа дегеніміз не?ОСӨЖ

Мәтінді оқимыз. Мазмұндаймыз

Биржа (лат.bursa - әмиян «кошелек») –тауарларды, құнды қағаздарды көтерме бағамен (оптом) сатуды ұйымдастыру. Сонымен бірге, қаржы-сауда мәселелерін жасау үшін сатушы мен сатып алушылардың жиналатын орны.

Биржалар ХУ-ХУІ ғасырларда пайда бола бастады. Алғашқы биржалар әмбебап (универсальные) сипатта болды.

Мысалы 1608 жылы құрылған Амстердам биржасы осы сипатын қазірге дейін сақтап келеді. Ұсынылатын тауар не қызмет түрлеріне байланысты биржалардың бірнеше түрі бар. Олар: тауар биржасы, валюта биржасы, еңбек биржасы.

Тауар биржасы сапасы жағынан қалыптасқан стандартқа сай келетін белгілі бір тауарды сату не сатып алу үшін ұйымдасқан саудагерлік қауымдастық (ассоциация). Дүниежүзіндегі тауар биржалары:

1. Лондон халықаралық биржасы (мұнай, мазут саудаланады)

2.Токио тауар биржасы (асыл металдар:алтын, күміс т.б. саудаланады)

3. Лондон металл биржасы (мыс, аллюминий т.б. саудаланады)

4. Нью-Йорк тауар биржасы (алтын т.б. )

Еңбек биржасы – жұмыс іздеушілер мен жұмыс берушілер арасында делдалдық (посредник) жасайтын мемлекеттік мекеме. Мемлекеттік еңбек биржасының негізгі қызметі - жұмыссыздарды есепке алу, оларға жәрдемақы төлеу т.б.

Валюта биржасы – халықаралық валюталық қатынастардың бір бөлігі. Дүниежүзіндегі ең ірі валюта биржалары Лондон мен Нью – Йоркте.

(Қазақстан энциклопедиясынан)

Лексика-грамматикалық тапсырмалар

2-тапсырма. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап іздеңіз.

1. «Биржа» сөзі қандай мағынаны білдіреді?

2. Биржа қандай орын?

3. Алғашқы биржалар қай ғасырларда пайда болды?

4. Алғашқы биржалар қай жерде пайда болды?

5. Биржаның қандай түрлері бар?

6. Әлемдегі ең ірі биржаларды атаңыз.

2-тапсырма. Мәтінді оқып, таныс емес сөздер мен сөз тіркестерін теріп жазыңыз.

құнды қағаз-ценные бумаги

сипаты – характерно

қауымдастық - общественность

делдалдық - посредник

жәрдемақы – материальная помощь

3-тапсырма. Керекті жалғауларды жалғаңыз.

1. Биржа дегеніміз – тауарлар..., құнды қағаздар... көтерме баға... сатуды ұйымдастыру.

2. Ұсынылатын тауар не қызмет түрлері.... байланысты биржалар.... бірнеше түрі бар.

3. Тауар биржа... сапасы жағынан қалыптасқан стандарт.... сай келетін белгілі бір тауар... сату.

4. Биржа – қаржы-сауда мәселелер... жасау үшін сатушы мен сатып алушылар.... жиналатын орны.

4-тапсырма. Жақшаның ішіндегі сөздерді қазақ тіліне аударыңыз.

1. Биржалар ХУ-ХУІ ғасырларда (появились).

2. Алғашқы биржалар (универсального характера) болды.

3. Тауар биржасы белгілі бір тауарды сату не сатып алу үшін ұйымдасқан (торговая ассоциация).

4. Еңбек биржасы – (работник и работадатель) арасында делдалдық қызмет жасайтын мемлекеттік мекеме.

5. Мемлекеттік еңбек биржасының негізгі қызметі - жұмыссыздарға (пособия) төлеу.

29-сабақ. Уақыт –алтыннан қымбат СӨЖ

Мәтінді оқып, мазмұндап беріңіз.

Уақыт ‑ әркімнің нақтылы өмірлік капиталы. Адамның босқа кеткен әрбір сәті отқа жаққан теңгемен тең.

Адамның ақшалай уақыты адамның өзіне байланысты. Біреудің бір сағаты мың теңге болса, енді біреулердікі бір тиын.

Кісінің кісілігі уақытты босқа өлтірмеуден басталмақ. Даналық жасқа байланысты емес. Елдің бәріне ортақ бір‑ақ календарь бар., тек біреуі соның үш күнін қанағат тұтады.

Уақыт – ақсүйектікті мойындамайды. Ханға да, қараға да берілетін мерзім – тәулігіне жиырма төрт сағат.

Дүниеде уақытты белгілегеннен артық демократия жоқ. Мұндағы ақсүйектік уақытты пайдалануға байланысты, кім уақытын бағалай білсе, сол ғана тектілердің қатарына қосылмақ.

Адам уақытты сезінгенде ғана өзін‑өзі қадағалап отырады. Өзіне‑өзі бағыт белгілейді. Дүниеде ең жаман дерт – еріншектікті жеңгеді. Өзін нағыз адам етіп тәрбиелейді.

Бүгінде іскерлік әлемін басқаратын – ұлы мәртебелі уақыт.

Профессионал жазушы күніне неше бет жазатынын жоспарлап отырады, бизнес те осыған жақындаса, жаман емес.

Уақыттың көп шығындануы – шығын. Мұны дәлелдеп жатудың қажеті жоқ. Мысалы, бір нәрсені жасау үшін, уақыт неғұрлым көп кетсе, оның соғұрлым оның құнды да қымбатқа түспек.

Үнемі кешігіп жүретін адамға бизнес әлемінде орын жоқ.

2. Сөз тіркестерін қарастырып сөйлем құрастырыңыз.

Уақыт талабы, уақыт жоқ, уақыт тапты, уақыт өткізді, уақыт болып қалды, уақытты бағалау, уақытты пайдалану, уақыт қымбат, уақытша баға, уақытты босқа өлтірмек, –уақытты үнемдеу.

2. Мына сұрақтарға жазбаша жауап беріңіздер:

1. Уақыт деген не?

2. Әрбір өнімге эквивалент не?

3. Ақшаның эквиваленті не?

4. Бизнестің эквиваленті не?

5. Уақыт мемлекет үшін керек пе?

6. Мемлекет үшін уақытпен санасу керек пе?

7. Мемлекеттің байлығы кімге керек?

8. Уақытты үнемдеу деген не?

2. Мәтіндегі қажет сөздермен, сөз тіркестерімен жатығыңыздар және сөзтіркестерінің түрлеріне ажыратыңыз:

Уақыт, ақшалай құн, өмірлік капитал, әрбір сәт, ақшалай уақыт, кісінің кісілігі, уақытты босқа өлтірмеу, даналық, ортақ, орынды пайдалану, қанағат тұтады, мойындамау, уақытты бағалай білу, тектілер қатары, қадағалап отыру, уақытты сезіну, бағыт белгілеу, ең жаман дерт, еріншектікті жеңу, іскерлер әлемі, ұлы мәртебелі уақыт, уақыттың шашылуы, шығын.

5. «Уақыт – алтыннан да қымбат» деген тақырыпта шығарма жаз.

6. Өлеңді жаттаңыз.

«Уақыт туралы»

Уақытты тоқтатар шамаң бар ма? Бәрі өтеді: дәуірлер, замандар да? Менің жаным ашиды мына өмірді Өтпейтіндей көретін адамдарға.

Өтеді ғой... Өтеді ғой барылығы да. Күн арқалап кетеді таңда мына. Менің жаным ашиды барлығына Таң нұрына, адамның тағдырына.