(Сөж) 12 сабақ Ұлттық байлық дегеніміз не?Мәтінді мазмұндаңыз

Ұлттық байлық дегеніміз – елдің экономикалық күш-құатының ең маңызды көрсеткіштерінің бірі. Ұлттық байлықты алғаш рет 1664 жылы ағылшын экономисі У. Петти есептеп шығарды. Ұлттық байлықты тұңғыш бағалау Францияда 1789 жылдан, АҚШ-та 1805 жылдан, Ресейде 1864 жылдан жүргізіле бастады. Біздің Қазақстанда ше?

Экономикалық әдебиеттерде Ұлттық байлық деп-еңбекпен жасаланытын, өндіріс пен тұтыну үшін пайдаланылатын материалдық игілектердің қорын айтады. Кейбір экономистер Ұлттық байлыққа табиғи ресурстарды да қосады. Кейбіреулері ұлттық байлық ұғымы ғылыми білім мөлшерін, халықтың мәдени дәрежесін т.б. қамтуы тиіс деп санайды.

Сонымен ұлттық байлыққа не жатады?

Ұлттық байлық негізінен мына малалардан тұрады:

а) Қазақстан аймағындағы және сырт жерлердегі ғасырлар бойы ата-бабаларының қалдырған барлық мұрасы. ә) табиғатымыздың және жер асты байлығымыз.

б) Әдеби, мәдени, тарихи мұралар.

Әдеби, мәдени, тарихи мұраларымыз – халықтың, мемлекеттің өсіп- өркендеуін, байлығын көрсететін ұлттық игілігіміздің күре тамыры. Кез-келген мемлекет өзінің ұлттық мұрасын мақтап тұтады. Оның құны-сол елдің байлығының кепілі.

Әлемнің қай мемлекетін алмаңыз, тіпті дамып келе жатқан ел болсын ұлттық байлықтарының құны бар. Әр тасына дейін есептеп, тіркеп, құнын анықтап, халықаралық каталогке тіркеп, бірін кеденіне, екіншісін интерполға беріп қойғалы қашан.

Ұлттық байлыққа жеке коллекционердің қолындағы көне заттар да жатады.

Венеция хартиясы бойынша, отыз жылдан артық тұрған сәулет құрылысы, мекеме, мәдени, ресми, жеке үй, тағы да басқалары ұлттық байлыққа жатады.

Барлық мемлекетте ғасырлар бойы жинақталған ұлттық байлықтары бар. Оны ғалымдар ең құндысын рет-ретімен ғылыми жұмыстарымен дәлелдеп қана қоймай, ол заттың құны валютамен есептеліп шығарылған.

13-сабақ Лексикалық тақырып: Нарықтық экономика

1-тапсырма. Жазбаша мазмұндаңыз.

Нарықтық экономиканың өзінің ерекше заңдары бар.

Бірінші заңы: тауарды сатуда, сатып алуда, өндіруде ұсыныс пен сұранысты ескеру керек.

Нарықтың екінші заңы: сапалы тауар өндіру арқылы нарықтағы бәсеке шартына жауап бере алатындай болу керек.

Бір-бірімен бәсекелесуші фирмалар мен кәсіпорындар баға белгілеу үрдісін басқара алмаса, олар тауарларын өткізе алмауы мүмкін.

Егер нарықтық шаруашылық пен баға белгілеу тетіктерін толық алып тастап, оның орнына экономиканы толық басқару әкімшілік және саяси шешімдер арқылы жүзеге асырылса, онда “таза” жоспарлы экономика дейтін пайда болады.

Сұрақтар:

1. Нарықтық экономиканың неше заңы бар. Қандай?

2. Бірінші заңында не ескеріледі? 3. Екінші заңы қандай?

4. Бәсекелесуші фирмалар мен кәсіпорындар қандай жағдайда тауарларын өткізе алмайды? 5. «Таза» жоспарлы экономика қандай жағдайда пайда болады?

Сөздік

шарт-договор Талап-требование бәсеке-конкуренция, соперничество нарық-рынок

өткізе-реализовать белгілеу- обозночать, отметка, наметить, устоновить шешім-решение