6.3. Организмге шу әсерін зерттеу

Жұмысшылар денсаулығына өндірістік шу әсертін бағалау үшін организмнің функциональді жағдайын зерттеу, мед тексеру, уақытша жұмыскерлікті жоғалтумен жүретін сырқаттанулық материалдар бағалау үшін қолданылады.

Нерв жүйесінің функциональдың жағдайын сипаттау үшін хронорефлексометрияны, треморометрияны және зейінге тесттерді және т.б. қолданады.

Жүрек-қантамыр жүйесінің жағдайын, артериальдың қысым, ЭКГ, пульс жиілігі және т.б. сипаттайды.

Есту анализатордың жағдайын камертон, сыбырлап және қатты сөйлеу, тональды табандырықты аудиометрия көмегімен зерттейді.

Камертональді тексеру арқылы ауалық және тканьдік дыбыс өткізгіштік арқылы есту өткізлігін анықтайды. Есту функциясын камертонмен бағалау зерттеушінің ауа және сүйек арқылы максимальді естілетін камертон дыбысын қабылдау уақытын (сек) уақытын есептеумен жүргізіледі. Практикалық мақсаты 4 камертоннан тұратын жиынтығы қолданады. Шыққан нәтижені камертондар жиынтығының паспорттың мөлшерімен салыстыру арқылы бағалайды.

Есту жағдайын болжамды бағалау үшін сыбырлап және қатты сөйлесуді пайдаланады. Зерттеушінің сөйлеуді айқын есту қомсықтынғы есту өткізілетің бостамды көрсеткіші болып табылады. Сыбырлап сөйлеу акуметриялық кесте көмеймен тексерілді, егер 6 м –ден сыбырлап сөйлеуді қабылдаса – есту қалыпты болып сапалады.

Кең қолданатың практикада тональді табандырықты аудиометрия пайдаланғанда, ол есту функциясының сапалық және сандық мінездемесін көрсетеді. Ол салыстырмалы өлшемде дБ қалыпты есту табандырығы (10^-15 Па) құралға нолдік деңгейде көрсетіледі.

Тональді аудиометрия электроакустикалық аппарат арқылы – аудиометрлер, эквивалентті табандырықты деңгейі ГОСТ-қа сәйкес болуы керек. Қолданылатын аудиометрлерді: 125, 250, 500, 1000, 1500, 2000, 3000, 4000, 6000, 8000 Гц таза тондарды генерлейді. 100 дБ қарқындылығы бойынша 5 дБ дейін.

Естуді қабылдайтың таза тондарының табандырығын зерттеу нәтижелерін аудиограммаға белгілейді: абсцисса осінде герц бойынша жиілігі, ал ордината осінде дБ бойынша естуді қабылдау табандырығы (зерттеушімен қабылданатын минимальді дыбысты қысымы) белгіленеді.

Естуден айрылуды зерттеу мақсатында (постоянное смещение порога слышимости - ПСП) 80 дБ А жоғары өндірістік шу әсеріне ұшырағаннан кейін 14 сағат соң аудиометриялық зерттеу өткізіледі. Есту табандырыстың уақытта ауытқуын (ВСП) мақсатында аудиометриялық зерттеуді шу әсерінен кейін 5 мин соң өткізеді.

Естуден айрыну дәрежесі өндірістік шу 4000 Гц әсерінен естуден айрыну есептенумен сөйлеу жиілігінде естуден айрыну шамасымен белгіленеді.

Діріл параметрлеріне сипаттама.

Діріл – бұл құрал-жабдықтардың, еденнің, орындықтардың және қарым-қатынаста болғандарға бөлшектеп берілуі.

Діріл – спекторының жиілігі (гц) сипатталады және оның кинематикалық параметрлерін, ол діріл жылдамдығы (1 сек ішінде метр бойынша) немесе діріл желдеткішімен (1 с² ішінде метр бойынша). Абсолютті белгілерінен басқа тағы да логорифметикалық деңгейлер (дБ) қолданады. Дірілге гигиеналық баға беруді дәрінер жүргізеді және ол келесі ескертпелі және күнбе күнделік санитарлы бақылау әдістемесі арқылы жүргізіледі.

Кесте 1. Дірілді өлшеу және баға беру әдістемелері

Баға беру әдісі	Өлешілетін немесе баға берілетін дірілі параметрлері.
Жиілікті (спектрлі) анализ	Діріл жылдамдығы м/с немесе діріл тездеткіші м/с2 (немесе оның логарифметикалық деңгейі дБ) 1/3 октавалы немесе октаваның жиілік сызбасы. Орташа квадратының тағыны
Жиілік бойынша интегралды баға беру	Корректорленген мағына (немесе логарифметикалық деңгейі дБ) діріл жылдамдығы м/с немесе діріл тездеткіші м/с2.
Әсер етуі бойынша интегралды баға беру (дозалық баға)	Эквивалентті энергия бойынша корректирленген мағына (немесе деңгейі дБ) дірілі жылдамдығы, м/с, немесе діріл тездеткіші м/с2.

Жұмысшыларға дірілдің әсер етудің негізгі методы ол жиілікті анализ жасаумен сипатталады. Жергілікті діріл октавалармен өлшенеді (орташа геометриялық жиілік 8; 16; 31,5; 63; 125; 250; 500 және 1000 Гц) және жалпы дірілдің 1/3 октавалық сызықтар және октавада (орташа геометриялық жиілік 1; 2; 4; 8; 16; 31,5 және 63 Гц). Бұл методтар діріл толық гигиеналық сипаттама береді, яғни дірілдің интенсивтілік ғана емес, сонымен қатар дірілдің спектрін сипаттайды (төмен -–орташа – жоғары жиілікті) адам ағзасына дірілідің әсер ету спецификасын анықтайды. Жиілікті анализ әдісі белгілі есептеулерді жүргізу үшін, интегральды және ары қарай уақыты тіркеу арқылы дірілге дозалық баға беру болады.

Интегральды бағалау әдісі жиілік бойынша өлшеу көрсеткіші бірсандық параметрмен нормаланады – дірілдің корректрленген деңгейі. Дірілдің энергетикалық суммирленген деңгейінің қорытынды ретінде анықталады және ол октавты сызықтыжиілікте октавалық жөндеулерден өткеннен кейін есепке алынады. Бұл әдіспен өлшеу оңай немесе жұмысы көп, дірілдің жиілікті анализге қарағанда, бірақта информацияны аз береді.