6.1.4. Натрий силикаттары

Натрий және калий силикаттары кремний диоксидінің күйдіргіш сілтімен балқуында алынады

8Ю₂ +2ИаОН=> Ыа₂Щ +ЩО. (6.24)

Шынымен сыртқы ұқсастығы жэне жоғары қоспалан- ғыштығы немесе сұйық шыны арқасында концервациялық ақсатта натрий силикаты кеңінен қолданылады.

Өндірісте натрий силикатын Ыа₂8і0₃ құмды содамен еріту немесе сульфат және көмірді қоспалаумен алады

Ыа₂С0₃ +8Ю₂ = На₂8і0_ъ + С0₂\. (6.25)

Сілтілік металдар силикатының суылық қоспасы гидро- лизге сэйкес сілтілік реакцияға ие

2Иа₂8Ю_ъ+Н₂0<?>Ш₂8і₂0₅+2№0Н\ ₍₆₂₆₎

8Ю*-+Я₂Оо Н8Щ + ОяН

Натрий силикаты суда жақсы араласады, натрий тұздары- ның қоспасында, спиртте араласпайды. Бұл қою сарынемесе сұр түсті, механикалық қоспасыз, көрнекті қарулы көзге ие. Тауарлық сұйьщ шыны сапасы 6.4 кестеде көрсетілген. Силикатты модуль, %

Р, N және С бар жерде - константтар, тең сәйкеспкте 24,88; 0,071 және 2,071; р - сұйьщ шыныньщ тығыздығы 20 °С; КЬ - натрий оксидінің массальщ құрамы, %; ш - сілтілік оксидтің молекулярлық массасы, натрий оксиді үшін тен 62.

Л а иі>гжа — Умлиямляшлт ........ ... уіштері

трациясы иигибитормен) онда ингибитор концентрациясы әдетте 30 дан 40 % дейін болады.

6.1.6. Натрий нитриті

Натрий нитриті ЫаЫ0₂ ақ немесе сарғыш ұнтақ, иссіз, суда жақсы араласады. Температура 15 °С да 100 г су 81,5г натрий нитриті араласады; балқу температурасы 271°С, шамамен 900°С температурасында айтарлықтай теңесу деңгейінде жайылады

ШаЩ <=>2Ыар+2Щ + 30₂ (6.33)

Натрий нитриті қышқылды-қалыптастырғьпп құрылы- мын көрсетеді: қальштастырғыпггар әсерімен қалыптасады, әдетті N0 және КН₃, ал қышқьшдауыштармен реакцияда нитрттарға дейін қышқылданады

2 ЫаЫ0₂ +2Ш+ Н₂80_л 3₂ +2Ш+ №₂80_А + ЩО;

ҒеС1₂ + ЫаИ0₂ +2НСІ => ҒеСІ_ъ+№СІ+Н₂0+ N0;

2ИаИ0₂ +62п+1Н₂80_А и>2Ж_ъ +6іп80_а + Ыа₂$0₄ +4Щ0;

5 М0₂ +2 КМпО_А +3 Н₂80₄ =>5 N^N0^ +2 ШО_А +К₂80^+Ш₁0;

НаМ0₂ +Н₂0₂ = МаМ0₂ +ЩО. ₍₆ ^

Натрий нитриті қоспасына күкірт қышқылымен әсер еткенде бос азотты қышқыл туындайды

2ИаЫ0₂ + Н₂80₄ = Ма₂$0₄ +2Ш0₂. (6.39)

Натрий нитриті құрғақ түрде қыздыру барысында және от ұшқыны түскенде жанғыш келеді. Адамның терісіне түскенде қозуды шақырады. Натрий нитриті адамға улы не- месе қауіпті қатарға қатысты емес, дегенмен жұмыс бары- сында олар денеге немесе теріге тиюінен сақ болу керек.

6.1.7. Азот

Қалыпты жағдайда азот-түссіз газ, дәмсіз жен иіссіз, одшши. экономикада ақталып, экологияда консервіленудшгы қоспаның таксинді келеді.

6.1.9. Қабыршақ түзгіш аминдер

Болаттан дайындалған өндірістік құрылғының топануы- мен күрес жүргізу үшін - өндірістік, жылуэнергетикалық, жылуқолданыстық ~ «қабыршақ түзгіш» органикалық бай- ланыстар тобын кеңінен қолданылады.

Қабыршақ түзгіш аминдер - бұл органикалық негіз, заттардың араласқан біртұтастығы, бір немесе бірнеше суте- гі атомдары N11 молекуласындағы органикалық радикал- дар. Бұл байланыстар металл бетінде адсорбцияланган жэне молекулалар түзіп, металдың тотты жарылуын тоқтататын

қорғаныш қабыршағын түзуді қалыптастырады. Біріщді ретті аминдер немесе олардың тұздары, тура тізбекті коміртеғі атомдары С₁₀ нан С₁₈ дейін, мысалға октадецила- мин С₁₈Н₃₇КН₂, гексадециламин С₁₆Н₃₃НН₂, тетрадециламин С₁₄Н₂₉ЫН₂, октадециламиннің қышқыл тұзы С₁₈Н₃₇ЫН₂*НС1.

Бірінші ретті аминдер немесе олардың тұздары, көмір- тегінің тура тізбекті атомдарын иемденіп от С_1П до С₁₉,

мысалға дидодециламин (С₁₂Н₂₅)₂1ЧН, диоктадециламин (С₁₈Н₃₇)₂ЫН, дидодециламин (С₁₂Н₂₅)₂НН • Н₂80₄

Қанықпаған және өлшенген байланыстар мысалға 1,2, 3, мысалға СН₃(СН₂)₇СН = СН(СН₂)₇СН₂ ИН,.

Қабыршақ түзгіш аминдер суда араласқыш емес. Олар эмульсия түрінде қосылып, транзит арқылы қазандықтан және құбырдан өтіп барып металл бетінде суланған мономо- лекулалық қабат түзе бумен қатар конденсацияланады. Бр қабат металлды агрессивті ортадан изоляциялап жэне жылу ауысу үрдісін жақсартып, сол сынды олардың қатысымен жылу ауысымы тамшылы конденсация жағдайында жүзеге асады.

Қабыршақ түзгіш аминдердің ингибиторлық әсерлері олардьщ концентрациясына байланысты (6.2 сурет). Сурет- те октадециламиннен болат үшін қорғаныс әсерінің санау- лы байланысы көрсетілген (ОДА), октадециламинацет және аминде көміртегінің атомдары 22-ден. Суреттен ОДА жоғары қорғаныш қасиеті көірнеді. ОДА әсерлік ауыстырғышы қабыршақ түзгіш амин ретінде жоқ.

Қабыршақ түзгіш аминдердің тәжірибелік қолданыс бі- ліктілігі тоттанудан қорғану үшін нені көрсетеді:

• мономолекула қабыршағын түзуші;

• рН шектеулі шамасында, жоғарғы қорғанышқа ие ка- быршақ түзгіш байланыстарды қолдануға болады;

беру алдында азотты ылғалдан тазалау торабы іске қосылады.

Қондырғының номинал режимде жұмыс істеуі кезінде эжектор алдьшдағы шама 250 бастап 350 мм су бағаны ша- масынан аспайды, кокс қабатының температурасы 500° С ба- стап 700 °С деңгейінде болуға тиіс.

1.1. Қабыршақ түзгіш аминдермен консервациялау

Аминнен тотығуды тежегіш механизмдердің ерекшелігі мынада, олардың әрекет етуі тотығу-белсенді қосуларымен

«беятараптаумен» байланысты емес. Тежегіштер езінін бел„ сенДі тобьшен металл беттермен байланысады, бр жағдайда оньш белгілі бір бөліл неғұрлым қозғалыссыз болып қалады. Тежегіш беттерде бекіиді және қорғаныс қабыршағыньщ пайда болуына байланысты тотығу үдерісі тежеледі және беттерде суқашқьшық туындайды.

Тотуғудың тежелуі негізінен мәнді анодтық өрістенуден болады, ал металлдын (болат) потенциалы дұрыс жағына +0,4+0,45 В ауыстырылады.

Тотығудың тоқтау үдерісі анодтық өрістену салдарьшан болады. Анодтық өрістену - тотығу үдерісі ағымын бақылау факторы болып келеді, өйткені жылдам тежелуде ерітіндіге

темір иондарьш өту орны бар.

Катодта да оттегінің иондалуының кернеулену салдары- нан аздап білінетін өрістену байқалады, дегенмен жалпы алғанда катодтық ағымының сипаттамасы мен жылдам- дығының үдерісінің озгерісі шамалы болып келеді. Қабыр- шық түзгіш аминдерді аралас анодты-катодық бақылаумен тежегіштер қатарьша жатқызуға болады, бірақ көпшілігі

анодтық болып келеді.

Тотығу үдерісінің толық тежелуі қабыршақ түзгіш 2 мг/ дм³ аминнің шоғырлануы кезінде байқалады; өңдеу аяқтал- ған соң беттерде қорғаныс қабыршағы 8-10 сағатқа дейін сақталады. Бұндай қабыршақ қышқыл ортада болатты су- текпен қанықтырылудан қорғау тиімді болатындықтан жэне көмір қышқылынан тотығудан қорғау үшін тиімді.

Шоғырдың бейтарап тұздары 1 мг-экв/дм³ дейін рН < 7 болғанда ортада қабыршақтардың қалыпқа келуіне жэне қорғаныс қасиетіне елеулі (маңызды) әсер етпейді; ерітіндіде болатын майдың аз молшері қабыршақтың қорғаныс қасие- тш нашарлатпайды (томендетпейді). Сенімді қорғаныс

5.4. Қорғаныш қабатын түзу үшін металл бетін дайындау

ЖЭС бөліміндегі қорғаныш қабыршағын түзгенге дейін қыздырғыш бетін дайындау, гидразинді-аммиакты су- химиялық тәртіптегі (ГАВР) немесе бейтарап-оттегілік су- химиялық жағдайда (НКВХР) авторлардьщ ұсынган техно- логиясы бойынша жүзеге асырылады.

Қалдықтарда мыс қатынасының болуы болат тоттануы кезінде жылу құрылғысының күші ретінде маңызды роль атқарып, темір жэне мысты қалдықтардың түзілімімен қыздырғыш бетінде оларды жойған дұрыс. СКП толық- тырғыш трактадағы мысты қорытпалар параллельді жүретін үрдістер есебінен бүзылады: мырыштың селекциялык ара- ласуы, жезньщ араласуы аммиак жэне оттегінің қатысуымен мырыш мысы байланысьгаың кешенді түзілімін жасап, көмірқьппқылы жэне оттегі жэне эрозиялық шыгынды 6о- лады.

Судың 75-90 % дейінгі трактысында мыстың бардык байланыстары түрлі беріктіктің кешенді иондар сипатында [33] жэне түрлі санаттағы оксидттердің бөлшегі, сондай-ак металдық иондар реакция бойынша түзіледі.

2Ғе-4ё=>2Ғе²⁺. (3.4) 76

т 77

1 тарау. 81

Энергетикалық жабдық металының тоттану теориясының негіздері 81

1.1. Тоттану үдерістерін жіктеу 81

2 тарау. 82

Металдың тоттануына әртүрлі факторлардын әсер етуі 82

2.1. Тоттану үдерісіне сыртқы факторлардың әсер етуі 82

1.3. Тоттану үдерістерінің кинетикасы 83

3 бөлім. 7

Металдың тоттану жемірілуінің формасы мен түрлері 7

3.1. Тоттанудың түрлері 7

Бұл реакциялардың дендеуімен темір құрамы тракгьім^сН өседі. Жоғарғы температура жағдайында және қ&пыпт*) ортасьшда қалдықтан қатысушы мыс оксидтері Ж*®¹*⁰

қышқылды түрге ауысады. Іске кірісу және үзіліс кезінде және құбырға деген деаэратор өндірістік қыздырғыш ПВД мыс қалдығының бөлігі ойысады. Мыс оксидтерінің негізгі мөлшері құрамында бу болса, құбырдың ұшар басьш зақымдайды. Құбырдың нүктелі тұсының қалдықтарын мыс қышқылдары Си₂0 мыс оксиді қоспасымен СиО және темір оксидтері құрайды. Бұдан басқа да қоспалардың қатары, мысалға буда жақсы араласатын кремний қышқылының қоспасы отырады. Бөлім жұмысының өзгеруімен судағы мыс және қыздырылған бу құрамы ауысады.

Іске қосу алдында қыздырғыш бетіне суық жэне ыстық шаю жүргізіп, тұрақты тоттану қалдықтарын жэне бұжырлы қалдықтарды мейлінше көп мөлшерде жоюға қолданылады. Шаю кезінде су түсімінде темір, мыс, кремний байланыста- ры және қатты тұздар жылдам өседі [84]. Шаю жұмыстары негізінен механикалық әсерден қалдыққа дендеп, су температурасының жолғарылауы үрдісті дамытады.

Құрылғының апаттық жагдайы жэне түңгі уақытта бөлімдерге түскен күшті азайту жэне жексенбі күндері Қорғаныш қабатының түрлі мақсаттағы зақымдануына жол ашады. Энергобөлімді эрбір іске қосу немесе үзіліс кезі бу суы трактынан қалдықтың сол аумағына еңгізуге Қолданады, суда араласады немесе лекпен келіп шаяды. Де- генмен суық, ыстық емес шайындылар сол мөлшерде мыс Қалдығын түгелдей ажыратпайды. Олар қыздырғыш бетінде енгізулер арасында жұмыс уақытында болады.

Жұмыс жалғасымдылығына жэне тұралауға, бөлім құ- рылғысы консервациясының сапасына жэне ыстық шайын- Дының параметріне оның жүргізу уақыты гидразинді-ам- миак сулы-химиялық жағдайда (ГАВР) түрлі және 8-10 сағ Шамасында тербеледі. Ал, бейтарап-оттегілік су-химиялық