3.11. Жылу көздері құрылғыларының тоттануы

_; Халықты жылумен қамтамассыз ету тек қана жылу көзде- рінің тұрақты. жұмыс сенімділігімен ғана емес, қажетті жылуды тарататын приборлар мен құбырларға, қыздыру құрылғыларының да сенімділігімен екшеледі.

Жылу көздерінің негізгі зақымдану себептері - ме- талл құбырының тоттана зақымдануы. Тоттану құбырдың сыртқы, сондай-ақ, ішкіжағынан даболаттың сумен қатына- суынан пайда болады.

Берілген статистикалық көрсеткіш бойынша жылу көз- дерін жөндеу барысында кездесетін барлық зақымданудың 25 % құбырлардың ішкі беткі қабатының тоттануы. Жеке- ленген жылу көздерінде бұл сандық көрсеткіш 90 және одан жоғарғы көрсеткіштерге ие [52].

Болашақтың жақын уақыттарында жылу жүйесіне сыртқы изоляциялауға жаңа технологияларды енгізуде және бақылау жүйесінде оның ылғалдануы ішкі тоттанудың за- Қымдану көрсеткіші артатын болады.

Қалыпқа келтіру белгілері құбыр жолдарының ішкі тот- танудан зақымдануы негізінен болашақта саңылауға айна- латын язваньщ тундауымен байланысты екенінкөрсетеді. Язва құбырдың ұзына бойына жайылады. Олар тотпен аз

желінген металмен қаруланады. Язвалар кейде тізбектелі_п қазгыштанады. Язва тізбектері құбыр жасалынған прокатты кеспеге параллельді бағытталынады. Тотты зақымның қысымға алған жағы ағымның гидродинамикасымен немесе металдың макроөзгерісімен байланысты емес, мысалға дәнекерленген жерде, жэне құбырдьщ тура аумақтарында кездеседі.

Көп жағдайда су құрамы келесі иондармен НС0₃*, 80₄²-, С1\ Са ²⁺, Мя²⁺, Иа⁺ анықталады. Қалған иондар эдетте бел- гісіз мөлшерде сақталады.

Қолданыстағы судан тоттану қауіпі негізінен көміртегі диоксиді С0₂ оттегінің 0₂, темір оксиді Н₂8, жэне иондар- да 80₄²*, С1", құрамда болуынан анықталады. Бос көміртегі диоксиді (С0₂) барлық суда рН 8,3 төмен, анағұрлым жоғары рН С0₂ құрамьшда НСО_э ионы бар суда, температура көтерілгенде суға бос С0₂ бөліп қатысады

НС0₃=С0₂+Н₂0. (3.40)

Оттегі берілген температурада араласу межесіне дейін қолданыстағы суды байытады.

Жылу көзінеқұйылатын судьщ сапасы тоттану жылдам- дьнына да 20 дан 150 °С температура диапазонында эсер етеді. Тоттану жылдамдығьшың температуралық тэуелділіп шартты бірліктермен көрсетіліп, технологияға жэне жылу көздерінің сызбасьша байланысты.

Жылу көзіне тұзсыздандырылған суды құю немесе тотта- нудьщ 17-ші конденсатымен шартты бірліктері, суды сутегі- натрий катиондауда сызбасымен даярлауда 14-ші шартты бірліктері, суды натрий катиондауда 9-шы шартты бірліктері тоттануында жүреді. Тұзсыздандырылған суда жылу көзінін құяр аузына жүргізілмейді, дегенмен бойлер конденсаты.

4.10. Жылу көздері құрылғыларының тоттануына түрлі қоспалардың әсері

Халықты жылумен қамтамассыз ету жылу көздерінің жақсы жұмыс істеуіне ғана байланысты емес, жылу беру құрылғыларының сенімділігі, қажетті мөлшердегі жылуды бере алу, құбыр жолдарымен дұрыс таралуьша дақатысты.

Жылу көздерінің негізгі бұзылу себебі - құбырметалда- рыньщ тоттанау ы. Тоттану құбыр жолдарының ішкі, сондай- ақ сьфтқы жағынан болат пен судың байланыска түсуінен болады.

Белгілі статистика бойынша жылу көздерінің жөндеу жұмыстарыньщ 25 % құбыр жолдарынын ішкі тоттану салдарынан жүргізіледі. Жекеленген жылу көздерінде бүл көрсеткіш 90 % жэне оданда жоғары болады.

Жылу коздерінің жэне ішетін су түрлі көрсеткіштер бой- ынша, кезеңді түрде анықталумен қалыптандырылады. С0₂ (рН өсімінің 8,3 жағдайында қаралады), рН өсімі 8,3 - тен жылу көзінің жабықжүйесінде 9,5 дейін жэне 8,3-9,0 ашық жағдайында болмауы тиіс. Жылу көздерінде қышқылдың мөлшері 20 мкг/дм³, мұнайлы құрамдарда 1 мг/дм³. Корба- натты индекс (С-нің кальцийлі Т әсері), индекс 1,2 (мг-эке' дм³)² көтерілмейді, ал, қазандықта ысытылган жылу көзі суы үшін 130° С дейін (жабық жағдайда), бойлерлерге 140 °С температурада, Ик 2,0 (мг-экв/дм³)²көтерілмеуі тиіс. Сітгілік судағы фенолфталин бойьшша жылу көздерінде 200 мкг-экв/ дм³ құрамына темірдің 500 мкг/дм³ қосылу деңгейіне дейін Қалыптанады.

Жылу көздері суын силикатты өңдеуден өткізуде крем- нийлік қьшіқыл құрамы 50 мг/дм³аспауы тиіс.

Жылу көздерін жөндеу тэжірибесінде жылу көздерінде ішетін су дайындау барысында рН арттыру технологиясы

жетіспейді. Сол себепті эксплуатация үрдісінде рҢ үн_емі межеленген (рН = 8,3) төмен больпі, осыдан бос көмірқыщ. қылының жоғары қүрамы басым болады.

Судағы рН төменгі жағдайында қүбыр металының тот- тануы күшейіп, темірдің және тоттану заттарының үлкен қүрамы пайда болады.

Ауыз судағы мүндай қүрамның болуы қүбыр мета- лы тоттануы үрдісіне айтарлықтай әсер етіп, ізінше жылу қүбырындағы соңғы су қүрамы, тоттану жағдайының нәтижесі сынды, сондай-ақ, жылу көзі қүбырларна және жы- лыту қүрылғыларына қалдық қүрамдар түрып қалады.

Көп жағдайда су қүрамы келесі иондармен НС0₃*, 80Д С1", Са ²⁺, Мя²⁺, №⁺ анықталады. Қалған иондар эдетте мөл-

шерсіз көп болады.

Су сапасы жылу көздеріне қүйылғанда тоттану жылдам- дығына 20 дан 150 °С температура диапозонында эсер етеді. Тоттану жылдамдығына температуралық тәуелділік техно- логия жэне жылу көзіне қүюүшін суды дайындауға байла- нысты. Жылу көздеріне түзсыздандырылған судың сіңірілуі және тоттану бірплігінің 17-ші конденсатына, тоттанудың 14-ші шартты бірлігінде сутегі-натрий катиондалуы жүи- есінде суды дайындауда, тоттанудың 9-шы бірліпнде натрийдің катиондалуы жүйесінде болады. Жылу көздері сіңіргіштеріндегі тұзсыздандырылған су жүрмейді, деген- мен бойлердің барлық конденсаты жылу көзі сіңіргішіне бағытталса, ал ол 80-90 % көрсеткішін беруі мүмкін.

Көмір қышқылының қосылуы. Табиғи жағдайда, «бос» көмірқышқылынан бөлек, қоспаланған түрдегі С0₂ және диссоциацияланбаған Н₂С0₃, «жартылай байланысқан» кө- мірқышқылының түзілуі (НС0₃" иондары), кей жағдайда және «байланысқан» комірқышқылы СО_э²" түріндекездеседі-

5 тарау.

Оксидті қорғаныш қабаты