7.5. Аралық бу қыздырғыштарды консервациялау

Аралық бу қыздырғыштардағы (АБҚ) СКП блоктары буды екінші қайта қыздыруды жүзеге асырады, ортаның қысымы 3,0-3,9 МПа құрайды, кіру (ену) кезіндегі будың температурасы 300 шамасында, шығу кезінде 540 ба- стап 560 °С дейін. Блоктың жұмыс істеу кезінде қыздыру бетерінде (АБҚ) көбінесе темір және мыс оксидтерінен, кремний қышқылынан құралатын шөгінділер пайда болады. Мыс оксидтері шөгінділерінің бар болуы кезінде жабдықтың тоқтап тұру мерзімінде АБҚ қыздыру беттерінде қарқынды тотыгу жүре бастайды. Осы мәселеге байланысты қыздыру беттеріндегі мыс оксидтерін үнемі жойып жэне консерваци- ялау жүргізіп отыру өте маңызды.

АБҚ консервациялаудың тиімді және қажетті тәсілі қыз- дыру беттерін жогары температуралы кешенді құрауыш- ты реагенттер ерітіндісімен, жогары жуу қасиеттері бар Б трилонды аммиак ерітіндісі тэрізді немесе гидразин мен аммиак ерітінділерімен толтыру болып саналады. Бұндай консервациялаудьщ эртүрлі амалдары, СКП блогының алгашқы трактысымен (жолдарымен) жэне конвективті бу қыздыргышты АБҚ консервациялау ерітінділерінмен қоса толтыру қарастырьшған, жэне бұл бұрынғы параграфтар- да жазылған. Жабдықтарды тұтастастыру жағдайларында берілген сұлбаны пайдалануға болмаған жағдайда, АБҚ аммиактық консервацияны жүргізу керек. Бұл кезде бірінші (алғашқы) трактылы (жолымен) консервациялау сұлбасында қаралған шоғырландырылған аммиак ерітіндісі бар бакты жэне аммиактың сорғы-мөлшерлегішін пайдаланады. Кон- сервациялауды АБҚ ортасының 130-150°С температурасы кезінде жүргізу үшін, трубинаконденсаторын вакуум ортасы- нан ағытқан соң құрғатқыш жолына ашық ауа өткізгіштерден калдьін ала қыздырылған аммиак ерітіндісш үлестіріп жэне Ііосы ерітіндінің буымен қыздыру беттерін 15 бастап 20 ми- нутке дейін үрлеп кептіреді. Одан соң ауа өткізгішті жауып, аммиак суы құйылған сорғы-мөлшерлегішті (үлестіргішті) ағытады және АБҚ қыздыру беттерін «бекітіп тастайды».

Аммиак шоғырының жетіспеушілігі кезінде тотығудың жайылмау шылығы аспайтын жэне өте жоғары жылдамдықпен ағатын сиптамасы болады. Қанағаттандырарлық консер- вациямен камтамасыз ету үшін хлоридтар мен сульфаггар контурында жоқ болатын шоғыр 1000 мг/дм³ Ш₃ шамасын- да болатын болып саналады 300 МВт СКП блогының АБҚ көлемі 130 м³ шамасын құрайды, ал бу өткізгіштер көлемі - 50 м³, АБҚ қалған ылғал көлемінің мөлшері (саны) ондағы жұмыс ортасьшьщ қысымы 0,1 МПа кезінде 29 кг аспайды, ал қысымы 0,02 МПа кезінде - 5,85 кг. Талап етілген шоғырга қажетті конденсат мөлшерін (санын) осы көлемде жасау үшін барлығы 29 және 5,85 г ЫН₃ қажет. Осы уақьггта аммиак пен су арасының және 80 °С температура кезіндегі газдың бөлінген коэффиценті 0,01-ге тең, бұнымен газ ортасындагы АБҚ тольщтыратьш ІЧН₃ шоғырьш көрсетуге болады, бұл жагдайда ол 10 г/м³ тең болуға тиіс. Яғни, 80 °С температура кезінде АБҚ қүбыржолдарымен қоса консервациялау үшін 100%-ды амммиактың 1829 г., құрайды. АБҚ-ға аммиакты баллоннан редукциялық клапан арқылы газ түріңде беруге болады

Резервке тоқтатар кезінде және ЖЭС азотпен консервация- лау бар болатын болса АБҚ басқа блоктардың қыздырғыш бет- терін толтъфуға ұқсас ауаөткізгіш арқылы азотпен толтырады.

¥зақ тоқтатуға қойылатын қыздыру беттерін суытылған соң 10 артық рН құрау үшін аммиак ерітіріндісімен толтыруға тиісті, АБҚ консервациялау тәсілдері туралы 6-тарауда

жазылған.

2.6.3. Атмосфералық тоттанудың тежегіштері

Атмосфералық тоттану - тотанудың аса кең тараган бүрлерінің бірі. Есептеулерге қарағанда, бүкіл металл бүй- ымдары мен құрылмалардың 80%-ға жуығы атмосфералық жағдайларда пайдаланылады және сақталады.

Атмосфералық тоттану ау ада ылғал буларының, оттектің, октем газдар мен тұздардьщ бар болған кездерінде туындайды. Әсіресе жоғары ылғалдылық пен атмосферада күкіртті ангидридтің, азот тотықтарының болуы өте қауіпті. Өнеркәсібі дамыған қалаларда металл қүрылмалардың жемірілу жылдамдығы ауылдық жерлерге қарағанда 30-50 есе жоғары болады.

қорытпаларды тоттануға төзімділермен айырбастау да осы- ған жатады.

Тежегіштер мен әртекті тежегіштелген материалдар әдетте металл бұйымдарын тасымалда, сақтау, сақтауға қою кезінде бүлінуден қорғау үшін қолданылады.

¥шпа тежегіштер - өздігінен буланып, өздері металл беттеріне түсуге қабілеттері бар заттектер. Металл бұйым- дарын атмосфералық тоттанудан қорғау үшін оларды азда- ған саңылауы бар жабық кеңістікке орналастырады да, онда ұшпа тежегіштерді жібереді. Ұшпа тежегіштер жеткі- лікті жылдамдықпен буланып, қоршалған кеңістікті қанық- тырады, металл бетіне адсорбцияланады және электр- химиялық тоттануды тежейді. Ондайда жабдықты әдан әрі тұмшаландыруды қамтамасыз еткен жөн. ¥шпа тежегіштердің пәрменділігі қаныққан бу қысы- мымен, тежегіштің буларымен ауа белгіленген көлемін қанықтыру жылдамдығына, буып-түюдің саңылаусызды- ғымен анықталады. Негізгі іс жүзіндегі қолданысты теже- гіштер, тежегіштелген қағаз дайындау түрінде тапты. Қағаз- «гтл тежегіштің әдетте 1 м² қағазға 5-тен 25 г-ға дейінгі

болмаиды, оларды әсілінде металл бетіне жасанды тү

Іжағады.

Атмосфералық тоттанудан қорғау үшін қолданылагьщ барлық тежегіштерді шартты түрде мынадай; 1. аминдер 2) аминдердің бейорганикалық қышқылдармен тұздары (кар- бонаттар, нитриттар, хроматтар, фосфаттар); 3) органикалық қышқылдардың күрделі эфирлері; 4) органикалық (бензой, олеин, антранил) және бейорганикалық қышқылдардьщ тр- дары топтарына жатқызуға болады. Жеке заттектерге қара- ғанда түрлі заттардың қопалары пәрмендірек болып келеді.

Тэртібінде, тежеғіштердің қайсыбірі тек қана қара метал- дарды (болат, шойын), өзгелері - түсті металдарды пәрменді түрде қорғайды. Құрамында азоты бар көптеген тежегіштер тек қара металдарды қорғап, мыс пен мыс қорытпаларыныя тоттануына дем береді.

Нитриттер, натрий иитриті негізіндегі композиялап. ПКСЙ-

типті оірнеше қазандары консервлеуге қойылды. Бар- _лық жағдайларда да консервациялаудың жоғары тиімділгі байкалды.

7.2. Барабанды қазанды нитритті-аммиакерітіндісімен консервациялау

Барабанды қазандарды эзірлеумен жэне экономикалық жоғары жетілдірумен жэне гидразиннің аммиакты ерітіндісімен консервациялаудың өте тиімді әдісімен қатар, түйіспелі тежегіштермен консервациялау әдісі, сондай ақ, ұсынылған технология бойынша нитритті-аммиакты ерітінді қолданылады. Нитритті-аммиакты ерітіндімен консер- вациялау салыстыра келгенде өте аз және тек сәйкесті сұлба- лар құрастырылған орындарда ғана қолданылады. Дегенмен ескере кету керек, қандай жағдайларда да бұндай консерва- циялауды жүргізу дәлелденген. Егер ТЭС қазандардында тазалаудың тұрақты сұлбасы орнатылған болса, онда бұл сұлбамен қаралған бак шаруашылығы мен бейтараптау жүйесі орнатылса оны натрий нитриті аммиагы ерітіндісін дайындауға және қазанға беруге пайдалануға болады. Бұл жағдайда бастапқы шоғырлағыш жаңғыртқышы бар консер- вілегіш ерітіндіні алдан-ала босатылған қазанның төменгі жинағышы (коллекторы) нүктелері арқылы экран жүйесін жэне экономайзерді толтыру керек. Толық толтырылғандығы қазан атанағының суөлшегіш шынысы арқылы бақыланады.

Натрий нитриті жэне аммиак ерітінділерін дайындау жэне мөлшерлеу үшін көлденең байланысты ЖЭС сұлбасын- дағы жоғары температура сұлбасымен орнатылған амми- ак ерітіндісі ғидразині немесе Б трилоны бар жабдықты пайдалануға болады. Бұл жағдайда қайта ысытылатын буды толтыруға арналған аммиак ерітіндісін дайындауға арналған қосымша бак орнату керек. Бұндай сұлба 7.1-сурет- те берілген. Бастапқы шоғырланған консервілейтін натрий нитритін дайындадап жэне сақтау 2 бакта жүргізіледі, ам- миак ерітіндсін - 1 бакта жүргізіледі. Жылыту бетерін кон- сервлейтін ерітіндімен толтырар алдында қазаннан суды шығарып құрғатады, құрғатқьпп жолдарын, қазан атана- ғының апаттық құйып алу жолдарын және жұмыс істейтін нүктелерін жабады жэне ысыту беттерінің салқындатқышын ашады. Ауыз су шығынын (18) жол бойынша бакке (19) есеп- теп алып жэне натрий нитриті және аммиактың шоғыр- ландырылған консервлегіш ерітіндісінің шығьшы есептеп

4.11. Барабанды қазандықтарды эксплуатациял

тоттанудан сақтау

Ауызсудан оттегін ажыратуда деаэраторлар орнатылады Деаэраторлардың жұмысы барысында келесі негізгі шарттар сақталынады: Су қайнаған болуы қажет, деаэра- торлы судың температуралық жағдайлары және деаэрацияға түсуші анодтар 50 °С болуы керек, деаэратордың булануы 15-17 минут болуы қажет, сол уақытта судан оттегі жэне көмірқышқылы толықтай ажыратылуы керек. Оттегін ажы- рату кезінде бу мөлшері таза суда буланумен 1 кг нан 1 м³ болуы қажет. Ал, көмірқышқылын және оттегін ажырату ба- рысында газды ажырату таза суда 3 кг/м³.

Оттегіні судан оның гидразинмен немесе гидразин-суль- фатпен байланысында ажыратуға болады

⁰2^+К2^Н4^=2Н2^0+К2' ⁽⁴⁴⁵⁾

2 Ғе₂О_э + Ы₂Н₄ = Ғе₂0₃ + 2Н₂0 + (4-46) I

2Си0₂ + Ы₂Н₄ = 2Си + N. + 2Н₂0. (4-47) |

Сульфиттеу. Сульфиттеу иегізінде сульфитті натрии оттегін реакциямен қалыптау жатыр

2Ш₂ 80₃ + 0₂ = 2Ш₂ 80₄. (⁴-⁴⁸⁾

Температура қаншалықты жоғары болса, соғұрлым отте- гінің сульфитпен байлансы жүреді. Сондықтан сульфиттелу әдетте су қыздырғышын дашамамен 80 °С дейін (ашықжүйеде) жүзеге асады. Реакцияның жылдамдығы мен толықтығы реагенттердің шығьшды концентрациясының көтерілуімен, әдетте аз концентрацияда 2 мг/дм³ 0₂ (0,1 мг/дм³) қатысуымен және оттегінің жоғарғы концентрациясында 25-30 % сте-

ометриялық мөлшерін арттырады. Стехиометриялық жағдайда сульфиттің реакцияның толық аяқталуы үшін эквивалентті дозасы 40 °С қажет етіліп 5 тен 6-ға, 60 °С-та - 2 5, В0 °С-та - 2 төменгі және 100 °С - 1 мин төменгі. Егер сульфит шығыны 25-30 % құраса, реакцияның аяқталуы 40 °С 2,5 - 3 өтіп, 60 °С-та - 2, 80 °С-де -1 мин. жүреді.

Хлор-иондар құрамы 15 тен 315 мг/дм³ дейін оттегінің сульфитпен реакциясының жылдамдығына байқалатындай әсер бермейді. Сульфаттар бұл реакцияны анық баяулатады. Оттегнің сульфитпен байланыс жылдамдығы су рН 8 дейін төмендейді. Судағы иондар Мп²⁺, Си²⁺, Со²⁺ реакциясы тез жылдамдайды. Бейтарап су құбырының суы бэрінен оңай сульфиттелінеді. Ең қиын сульфиттелінетін үрлемелі қазан- дық суы. Себебі рН жоғарғы көрсеткіші мен қышқылдану жогары.

Термикалық деаэраторланған суда сульфитті оттексіздену шығыны Ка₂80₃ 1-2 мг/дм³ теңесуі тиіс. Егер температура 250 °С болса, сульфит Н₂8 и 80₂ түзе жайылып, сол себепті 250 °С оны қолдануға болмайды.

Жылытқыш бетін бу суы немесе сілтілік тоттанудан қорғау үшін оның қоспасының жүруін тежеу керек. Әсіресе вертикальді емес жылытқыш құбырларда бұл жиі кездеседі. Мүндай шелдерге бу суы тоттарын ағызып алатын құбыр бұрамалары қойылады. Іші спиральді құбырлар қазандыққа тот дендегенде тұрақты жылу күшін азайтады, ал, оны Қалыптау газдың айналымымен жүзеге асады.

Бумен жылыту құбырларының бу суы тоттануы тавда- льінған металл сапасына, сондай-ақ, қыздырғышқа байла- ньісты.

Фосфатталуымен қатар барабанды қазандықтар үшін 4 және 10 МПа және кешенді суда қолданылады. Ол ауызсуға

0 10 20 30 40 50і;с

2.7 - сурет. Көмір қышқылы ерігіштігінің судың температура- сына тәуелділігі

2.7 - суретінде көмір қышқылы ерігіштігінің судың тем- пературасына тәуелділігі көрсетілген. Жүйеде көмір қыпіқьі- лының болу ы су тек иондарының айтарлықтай шоғырлануына, ортаньщ рН мәнінің төмендеуіне себепші болады, ал бұлар ^ө3 кезегінде тоттану жылдамдыгын арттырады.

2.8 - сурет. рН, дистилляттың электрөткізгіштігі және 1-25 кезіндегі көмір қышқылы мен аммиак мәні арасындағы тәуелділік

2.2. Болат пен жездің көмір қышқылы мен аммиак ерітінділеріндегі тоттануы

Егер судағы С0₂-ның мөлшері ерітіндіде калъций карбо- натының шоғырлануын ұстауға қажеттіліктен артық болса. онда су тотгандыру белсенді лігіне ие болады. Суда оттегі жоқ болған кезде С0₂-ның тоттандыру белсенділігі оггегінің ба- ламалы мөлшерімен салыстырғанда 7-10 есе төмен болады [1].

2.8 - суретінде кемір қышқылы мен аммиак шоғырлану- ларының арасындағы, сондай-ақ дистиллят электрөткізгіш- тігі мен ерітіндінің рН-ы арасындағы тәуелділік (П. А. Аколь- зин мағлұматтары бойынша) көрсетілген. Энергетикалық жабдықтардың барлық түрлері химиялық немесе термия- лық тәсілдермен дайындалған сумен, конденсатпен және суды дайындау сызбасына байланысты құрамындагы тұз- дың мөлшері жағынан елеулі айырмашылықта болуы мүмкін қорексумен жанасады. Теменгі, орта және жоғары қысымдағы қазандықтардың қосымша және қорексулары килограмға шаққанда құрамында бірнеше ондық милли- грамға дейінгі мелшерде натрийдің сульфаты, хлориды және бикарбонаттары болуы мүмкін. Тікелей ағатын қазан- дықтардың қорексуында будағы қосындылардың апатты параметрден асатын жиынтық мөлшері 100 мкг/дм³ көрсет- кішінен аспауы тиіс.

түріндегі бактериялар, темірді, су айналымынан марганец және хлоридті алып, ҒеС1₃ и МпС1₄ түзе сутегімен деполярланған тоттануы көрінеді.

4.7. Буды қайта қыздыру тоттануы. Су буы тоттануы

Қайта қыздырылған бу температурасынан буды шга қыздыру және бу жолы перлитті жэне аустенитті болапан дайындалады.

Қайта ысытылған 500 °С төмен темпераіурада перлипі болат қолданылады. Негізгі тоттанулық үрдіс перлипі

латтан буды қаита ысытушыға дендейтін: сілтілік жэне су буы тоттануы.

Аустенитті болат қайта ысытылған будың 500 °С жоғары температурасын дайындауға қолданылады. Аустенитті болат жалпы тоттануға қарағанда жоғары тоттанулық беріктікке ие. Деғенмен тоттанулық орта жэне жоғары механикалық күште бірлесе транскристаллды тоттанудың әсері күшті. Аустенитті болаттың тоттанулық жарылуы КаОН (сілтілік тоттанулық жарылу) немесе хлоридтердің (хлоридті тотта- нулық жарылу) қатысуымен жүреді.

Буды қайта қыздырғыштың тоттанулық жарылу әсерін болдырмау үшін буға күйғіш натр немесе хлоридті енгізбеу керек. Бу қазандығын осы себеппен химиялық тазалауда аустенитті болат, сілтілік жуғыш аммиактың әсерінен, ал қышқыл - тұз қышқылын қолданбай-ақ жүзеге асады.

Буды ысытқыштағы сілтілік тоттанудың дендеуі қабыр- ғаларға КаОН, қазандық суындағы аз қолданьшған №ОН

қүрамына байланысты.

Су буы тоттануы. Қазандық қыздырғышы үстіндегі су буы тоттануы бірқалыпты және оқшаулы сипатта болуы мүмкін. Бір қалыпты тоттану ережеге сәйкес, металдың қызған тұсында толықтай қабыршақтанады. Ол көбіне болатқа шақталған температураның анағұрлым асып кеткен тұсынан енеді. Тоттану құбырдың бу жағынан температура- сы көтерілгенде дамып, келесі белгілері көрінеді: шектел- меген көміртекті болатта — 400 °С, шектелген болатта 15М- 530 °С жэне 12Х1МФ-565 °С сынды, аустенитті болатта 18/8- 650 °С сынды болады [1].

Шекті тоттану (4.4 суреттегідей) бұжырлы жэне жарылып дамуы мүмкін. Соңғы жағдайда металдың жаңаша өзгеруі байқалады. Үстіңгі қабыршақты қабық, эпитактикалық Д^п аталып, ол металл үстінен өткір затпен немесе құбырды ысқылаумен оңай алынады. Ал, астыңғысы (топотикалық) - іс жүзінде металға берік тұтасып алынбайды.Тоттанудың мұндай түрі тура қойылған қазандықтың жоғары температурадағы жабық жағдайлы өлшем бірлігіндеТРБ жиі байқалып, сондай-ақ, буды қыздырғыш құбырында да кездеседі. Тоттанудьщ дамуына темірдің қышқылдануы жэне қазандыққа сумен келетін басқа ластағыштар жатады. Бұдан жарылған жер құбырдың от жақ басынан шығады.

Тоттанудың су буы язва түрі құбырдың от жақ аз ғана аумағының металл «жегісі» іспетті. Температураның 70 °С жэне металдың бумен және сумен байланысатын жерінде одан жоғары көтерілуі қорғаныс қабатының бұзылуын ту- Дырады. Қақтанған металл бумен байланысқанда темір мен су арасындағы реакңия тез жүреді. Түзілген язва түрі Ғе₃0₄ Қабатпен жабылады.

нооксид (қышқыл) сесквиоксид (азотистый ангидрид) Щ, диоксид АЮ₂ жэне онын димері Ы₂0₄, гемипентоксид Л^ күмісті нитрид-металдармен жэне Жщ

6.1.8. Бірнеше қолданысқа ие байланыс ингибиторлары

Байланыс ингибиторлары металл бетімен қатынасқавда онда молекулярлық қабыршақ түзіп, металлды түру кезінде тоттанудан сақтайды. Байланыс ингибиторларынад үшу

қасиеті жоғары емес, сондықтан да олар құрылгыдан қоспа ны құйып тастаудан кейін ұзақ уақыт металлды қорғайды Металлда қалған қабыршақ кептіруден кейін де металдьщ ауамен ықпалдасуынан қорғайды. Дегенмен қабыршақ. тарды сумен шаю барысында қоғаныш әсері альшьш та- сталынады. Жылуэнергетикада қолданылатьш байланыс ингибиторларының қатарына МСДА, М-1 жатады.

МСДА ингибитор майлыараласқыш тұздар дицикло- гексиламин жэне синтетикалық майлы қышқылдардың техникалық фракциялары көміртегі атомдарыньщ тізбекті 10 нан 20 дейінгі санымен, дициклогексиламиннің 40 тан 50 % массалық құрамымен көрінеді. Ингибитор сыртқы си- патымен ақшыл-қоңырқай пасталық түрдегі зат.

МСДА ингибиторы болатты, шойынды, алюминийді, мысты, баббитті, қорғасынды жэне жезді атмосфералық тоттанудан қорғайды. Металдың беткі қабатына тақағанда МСДА аминотоптьщ жэне карбоксил тобьгаьщ қьшқылына адсорбцияланып, сыртқы ортаға молекулалардың ги- дрофобты бөлігін қалдырады. Мұндай адсорбцияланған қабаттың құрылымы металға ылғалдың енуін туында- тады. Бұл қабаттың тереңіне су буының және қьпдаіл газдардьщ енуінен (Ю₂, С0₂ жэне т.б.) ингибитор моле- кулалары тобыньщ гидролизі жүріп, одан дициклогексила- мин және майлы қышқылдар босайды. Дициклогексиламин қабатқа газдың енуін байланыстырады, ал қышқыл металл бетінің гидрофобтылығына жәрдемдеседі. ИнгибитордыН қорғаныш әсерінің жылдамдығы ішкі жағдайдың 2 ден 5 дейінгі жағдайьша байланысты.

М-1 ингибиторы өзіне қарай МСДА ингибиторына жақын. Су қоспасы түрінде ол болаттан, шойыннан жэне алюминий- Ден жасалған заттардың тотынан сақтайды. М-1 құрамында 472

маныздылығын жоймайды. Бөлімді іске қосуда жөвдеуден соң ІСЭН ізінше мыс құрамьшьщ 1 санатын 100 мкг/дм³көтеруге мүмкіндік бар, ал кеңейту үшін 20 және 1000 мкг/дм³.