3.2. Оттегілік тоттану
Темір тоты бейтарап суда немесе бейтарап ортаға жақын жерде, қоспалы оттегі ұстап тұрса, оттегімен басмыдылыққа ие деполярлану жүреді. Құбыр жүйесіндегі суда 3 %
щамасындагы темір сутегілік деполярлану эсерімен тотта- нып, ал қалган бөлшегі - оттегімен тоттанады.
Анодты аумақтармен феррит түйірі туындап, катод- тылармен-металл құрылымының мүмкін қосылыстары, тотты зақым жэне металл үстіндегі басымдылық темір басымдылыгынан жогары болады. Ал анодта металдың қоспалануы, мысалга темірде реация бойынша жүреді
2Ғе-4ё=>2Ғе2+. (3.4)
Катодта электрондардың оттегі молекулаларымен депо- лярлануы жүреді
02 +4ё+2Н20=>40Н~. (3.5)
Катодты аумақтан электрондарды алып шығу үрдісінде (деполярлау үрдісі) катодты аумақтың деполярлануы катод- ты жэне анодты деңгейлердің айырмашылығын азайтуды қолдап, тоттану үрдісі тоқтағанға дейін нольдық көрсеткішке түсіп, тоттың даму үшін алдын-ала түзілістер туындайды.
Анодты аумақта тоттану заттарының - Ғе2+ иондары, ка- тодты аумақта - ОН" иондары жинақталады. Тоттанудың катодты жэне анодты реакцияларының заттары кездесетін жерде тоттанған металдың қышқыл гидраттары түзіледі
Ғе2+ +20Н~ => Ғе(ОН)2. (3.6)
Өте ірі жұп жүмыстарын жүргізу барысында Ғе(ОН)2 отыруының орын алуы әдетте қоспаның қалыңында бола- ды. Дегенмен микро жұп жұмыстары кезінде тоттың бетінде металл гидрооксидтерінің түзілуін күтуге болады.
Қалыптау жағдайында металл бетінде құрылғы жұмыс істеп тұрған жэне үзіліс уақытында да оттегі мен сулы ортаның байланысы анодты немесе катодты аумақтарда
мәні темір тоттануының минимумы үшін 14-ке тең. рН-тың 4-тен 9-ға дейінгі бейтарап аймақта темірдің тоттануы рН- ка тәуелді болмайды. рН 10-нан 14-ке көтерілгенде ең алды- мен тоттану өнімдерінің сілтілерде еруіне байланысты темір тоттану жылдамдығының саябыр тартуы байқалады.
2.8. рН-тың металл тоттануына әсерін тигізуі
Тоттанудың айтарлықтай маңызды факторы, электролит- тегі болат жанасатын сутек иондарының шоғырлануы бо- льш табылады. 1.21 - суретінде оттектің ерітіндідегі әртүрлі шоғырлануларында болат үшін судың рН мәнінен тоттану жылдамдығының салалық тәуелділігі көрсетілген.
1
- [С2]
-1 мг/дм'; 2 - [02]«
2 мг/дмэ;
3
- [02]
< 1 мг/дм3;
4 - [02]
- 0
0 г * 6 8 10 йрН
2.15 - сурет. Болаттың тоттану жылдамдығының орта рН-ынан сапалық тәуелділігі
рН мәндерінің қайсыбір аралыгында тоттану жылдам- Дыгы түрақты дерлік болады; мұнда үдеріс оттектің металл
т
бсііис диффузиясы жылдамдығымен бақыланады. Огіаи міі шогырлануымен қисық жоғары қарай жылжиды, бо- лаі кп гануының жылдамдығы артады, бірақ қисык сы- чықіың жалны сипаты сақталады. Сонымен қатар, отгек шогырлануының өсуіне орай қисьщтың көлденең бөлігі ііЦ малы солга, рН-тың неғұрлым төмен мэніне қарай жылжиды Тоттанудың жылдамдығына диффузиялық бақылау жасау ауқымы штрихтық сызықтармен көрсетілғен. Бұл ауқымнан солга қарай сутектің айтарлықтай бөлініп шығуы, ал оңға қарай - рН мэнінің өсуімен қатар тоттану жылдамдыгынын саябырлауы басталады. рН > 10 болғанында болаттың тот- таіу жылдамдығы оттектің барлық шоғырлануларында іс жүзінде нөлге тең.
рН<10 болғанында темірдің суда еруі ерітіндідегі темір шогырлануы рН-тың бастапқы мэніне тәуелді белгілі бір мәигс жеткенінше жалғаса береді. Тоттану бұдан кейш іс жүзінде доғарылады. Статикалық жағдайларда мұндак күйге оңай қол жеткізіледі.
Әрбір нақты жағдайда ана не мына металдың ортанын рІІ-ынан тэуелді жағдайдағы ықтималды тоттанушьыык тәртібін қалыпты температурадағы рН-тың тең салмакты потенциал координаталарында құрылған тиісті диаграмма (ІІурбэ диаграммасы) бойынша бақылауға болады. Пуроэ диаграммасы тоттану түрақтылығы (немесе иммунитетп) ау қымын бірегей анықтауғамүмкіндікбереді, ондаметалдын гермодинамикалық тұрғыда тоттануын, сондай-ак оныя ен- жарлы жэне тоттанушылық белсенді жағдайын болжап білу мүмкін емес. Диаграмма қашанда металдың тоттанушыльпс тэргібіне бірегей жауап бере алмайды, өйткені ол онын тен салмақты жағдайын сипаттайды, ал тоттану үдеріс1 қашанда тең салмақты болып табылмайды және көптегев кинетикалық факторлардың әсер етуіне ыңғайлы тұрады.
ту беттерін жуу. Бұлар шамалы көлемдегі жылу жүйелері болуы да мүмкін. Мүндай нұсқаларда жуып шыгу үшін қышқылданган ерітіндіні әзірлеп, оны жылыту бетіне жіберу қажет. Ерітіндіні онда 3-4 сагат бойы ұстап тұрып, беттерді судың жобаланган сапасына дейін жуып, сонсоң жылыту беттерін іске қосу керек. Жуу ерітіндісін әзірлеу үшін баллондагы көмір қышқылын пайдалануга болады.