5.7. Құрылғыны натрий силикаты қоспасымен қоргау

Салыстырмалы көп емес топтың ортасында суараластыр- ғыш силикаттар өндірісте кеңінен танымал. Жеке жағдайда- тәжірибеде тоттануға қарсы қорғаушы ретінде силикат на- трий қолданылып (техникалық атауы-араласқыш шыны, сұйық шыны, силикатты кілей).

Жазбаларда химиялық айырмашылқытары бар натрий силикаттарының көптеген қатары берілген. Бұл натий орто- — 429

силикаты Ка₄8і0₄ немесе 2Иа₂0 • 8і0₂; натрий метасил_й Ыа₂8і0₃ немесе Ыа₂0 • 8і0₂; натрий дисиликаты Ыа 8і й месе Ыа₂0 • 28і0₂; натрий үшсиликаты Ыа₂8і₃0_? немесЦ^ • 38ю₂.

Натрий ортосиликаты 6 салмақтық сусыз натрий карбо наты және бір кремний оксиді салмақтық бөліктің еруімең жұқадисперстік жағдайда алынуы мүмкін. Балқу кезінде ортосиликаттан басқа, натрийдің метасиликаты түзіледі

Ортосиликатты сол сынды натрий гидросиді жэне крем- ний оксидінің еруімен, мольдық 8:1 қатынасынан шығарудан алады. Балқу кезінде түзілген шыны тез кристаллданып. салқындауда сезгіш кристалл түрінде 2Иа₂0 • 8Ю₂болады. Натрий ортосиликатының мөлшерлік құрамы: №₂0 67,4 %; 8і0₂ 32,6 %. Натрий ортосиликаты екі кристаллды модифи- кацияда а және р - өзара әсерлесу температурасы 960 °С болады. Натрий ортосиликаты суда жақсы араласады, әсіресе қыздыруда; осыдан оның гидролизденуі жүреді

Ыа^Ю, + ҚО "> Иа 8іО + 2ЫаОН. (5.9) 4 4 2 2 і

Натрий метасиликаты Ыа₂8і0₃ немесе Ыа₂0 • 8Ю₂ - ана- ғұрлым тәжірибелік маңызға ие және жақсы таныс натрий силикаты, өзіндік метракремний қышқылының натрийлік тұзын - Н₂8і0₃ көрсетеді. Ол оңай-ақ құрғақ және суланған тәсі лдермен алынады: құрғақ күйінде - натрий карбонатынын және кремний оксидінің эквимолярлық мөлшерінің балқуы- мен; сулы күйінде-белсенді түрде кремний оксидінің қыз- дыру кезінде натрий гидроксиді қоспасында альшады. Бр үрдістерге келесі реакция сэйкес келеді

Ыа₂С0₃ + 8І0₂ ~> Ыа₂8і0₃ + С0₂;

2ШОН + 8І0₂ Ка₂8і0₃ + Н₂0.

осы атмосфера 96-98 % ылғалдыяыиіен жұмсақ сезіледі. Барлық болаттар үшін ең қатты калын тұманды атмосферасы. Басқа орталарды болат тоттана жарылуға берік келеді.

4.9. Қышқылдық және сілтілік тоттану

Қазандық суындағы рН тұрақгы өзғерісі қьппкылды не- месе металдың сілтілік тоттануьш шақьфады. рН өзгеруі болаттың жнектерінде - тұрақты суда, қьппқыл концентра- циясы немесе сілтіде болуы мүмкін:

4,17 сурет - №ОН немесе НСІ дың 300 °С концентрациясына тәуелді Ғе₃0₄ араласуы (қисығынан 1) және көміртекті болат К (кри- вая 2) құрамында тоттану жылдамдығының өзгеруі

4,17 сурет - Түпкілікті қайнау концентрацнясы қазандық суының түпкілікті қайнау моделі.

1. Түпкілікті қайнау концентрациясы,

2. Тотты язвада қышқылдыц концентрациясы (қышқыл- ды питтинг),

3. Кайнау дағдарысынан болатын концентрация және екі тәртіпті қайнау.

Түпкілікті қайнау және тоттану (4.17, 4.18). Түпкілікті қайнау горизонтальді және булануға бейімсіздеу аумақтарда байқалады. Металл бетінде салмақ ауысымы бұзылады 1. қайнаудан түзілген заттардан 2. Бұл қайнаудың эмуль- сиялық тәртібін, ыстықтың құйылуымен бұзады 3. Ме- талл бетінде үнемі бу көпіршіктері түрақтап, «бу құбыры» арқылы металдың бетін тастайды. 4. Судың буланган бөлігі қазандықтағымен металл арқылы өтетін сумен ауы- стырылады 5. қайнау аумағы арқылы металл бетіне 6. Ме- не тұрған Ғе₃0₄оттегімен Ғе₂0₃шейін кышқылданады және тотты цикл жаңарады.

Осы сипатпен түзілуге және қьппқыл дамуына немесе сілтілік питтингке (питтинг-тоты) бір уақытта оттегінің және бейтарап тұздардың қатысуы қажет етіледі.

Сілтіиік тоттану. Алғашқы рет тоттана жарылу тәжіри- бесінде қысым әсерінен бу қазандығында сілті концентра- циясының көтерілуі байқалып, қорғаньпп қабатьш бүзады. Бекітпедегі қысым әдетте болаттьщ ағымдықшамасын арт- тырады. Бекітпелер арасьшдағы және жалпақ металда сілті концентрациясьшьщ булану үрдісі қазандық суында тоттана жарылуға жеткілікті дәрежеге көтеріледі. Зақымдану дефор- мациясыз, омырылғьппкеледі, жарьщтар түйір жиектерімен үлкейеді. Мұндай зақымдануды сілтілік омырылу деп атайды.

Сілтілік тоттану үшін кристалларалық жарықтың торкөз- дері құрылуы тән. Сілтілік тоттану үрдісінде металдыңбеткі қабатының көміртексізденуі байқалады. Сілті концентраци- ясы қаншалықты жоғары және температура да айтарлықтай көтерілсе, соғұрлым болаттың сілтілік тоттануы өздігімен дендейді. Буқазандығындағы судың қатты булану аумағын- дағы құбыр қабырғаларының жекелейқызуы және әр жер- Ден айналымның дұрыс жүрмеуі сілтілік тоттанудың ^енуіне және үрдістің өздігімен жүруіне, орташа қысымды Қазандықтағыға қарағанда қауіптіленуіне әкеп соғады. Барабандықазандықтағы қыздырғыш бетіндегі сілтілік тоттану тұрақты зақымдану түрінде пайдаболуы мүмкін Және бұжырлы түрге енеді. Беті темір қышқылынан ажырап

тұрақты тепе-теңдікті сүиемелдеу үшін анодтық тоқтың биігірек тығыздықтары қажет болады. Бүған не сыртқы үйектелудің ұлғаюымен немесе электродтың өздігінен еруінің жылдамдықтары өсуі есебінен де жетеді.