7 Біреттік көлденең симметриясыздық жалпы ескертулер

1. Бірфазалы қысқа тұйықталу

А фазасындағы қысқа тұйықталулардың неізгі шарттары

; ; ,

Фазалық тоқтарды I_кВ және I_кС тоқтардың симметриялы құрамалары арқылы жазамыз

,

,

Екі теңдеуден бірінбірі шегере отырып

Симметриялық режимде I _k1 = I _к2 және I_k0=I_к1=I_к2 , олай болса А фазасындағы тоқ

I_кА=I_k0+I_к1+I_к2

Симметриялық құрамасы

,

Қысқа тұйықталған фазаға:

,

Теңдеудің екі жағын қоса отырып:

,

Соңғы теңдеуден тура берілістегі қысқа тұйықталу тоғын анықтауға болады

,

Жермен тұйықталған А фазасы үшін:

Кернеулердің симметрия құрамаларын тоқ симметрия құрамаларын ескере отырып жазады:

,

Осы теңдеулер жүйесінен:

,

9 Сурет. Бірфазалы қысқа тұйықталудың сұлбасы (а),

кернеулер (б) және тоқтар (в) векторлық диаграммалары

2. Екі фазалы жермен түйістірілген қысқа тұйықталулар

Гармоникалық құраманың шарттары

; ; ,

Бұдан мынаны алады:

,

Гармоникалық шарттан туатын салдар

Тура берілістегі ток І_К1=

Кері берілістегі ток І_{К2 =}

Нөлдік берілістегі ток І_КО=

Тура берілістегі кернеу U_К1= U_К1

Кері берілістегі кернеу U_К2=

Нөлдік берілістегі кернеу U_К0= U_К1

Қосымша кедергілер =

Модуль m⁽ⁿ⁾=

10 Сурет. Екі фазалы жермен түйістірілген қысқа тұйықталулар сұлбасы (а), кернеулер (б) және тоқтар (в) векторлық диаграммалары

3. Екі фазалы қысқа тұйықталу

Гармоникалық шарттан туатын салдар

Нөлдік берілістегі кернеу U_К0= 0

Қосымша кедергілер =

Модуль m⁽ⁿ⁾=

10 Сурет. Екі фазалы қысқа тұйықталулар сұлбасы (а), кернеулер (б) және тоқтар (в) векторлық диаграммалары

1. Электромеханикалық өтпелі үрдістері жөніндегі негізгі мағлұматтар

Жалпы мәлімет

Өтпелі үрдістер кезінде жүйе бір қалыптастырушы режимнен басқасына ауысады немесе кері әсерден кейін бастапқы қалыптастырушы режимге қайта келеді. Электрлік жүйелер режимдері қалыптастырушы сияқты өтпелілер де есептеу кезінде ескерілетін белгілі бір талапқа жауап беруге міндетті. Сонымен бастапқы режимде ережедегідей жүйенің қалыпты жұмыс режимі болып есептелетіндері қамтамасыз етуі керек:

Нормативке сәйкес тағайындалған өз көрсеткіштері бойынша жауап беретін тұтынушыларды энергиямен қамтамасыздандыру 5 % сапасын; МЕСТ 13109-67, сәйкес қалыпты жұмыс кезінде қозғалтқыштар мен аспаптардың қысқышындағы кернеудің ауытқуы -5 тен +10% дейін қалыпты мәндерден рұқсат етіледі, ал жиіліктің ауытқуы +-0,1 Гц – тен кейде жиіліктің ауытқуы +-0,2 Гц - ке дейін рұқсат етіледі;

Тұтынушылады нормативке сәйкес алдын ала қарастырылған берілген режимнің тұрақты сақталуы берілген тұтынушы түрі мен берілген жүйеге қарағанда энергиямен үздіксіз және оның сапасының төмедеуінсіз ұзақтық сенімділігі;

Энергия тұтынушылардың сенімді қамтамасыз етілуі оның беріліс және шығарылуына кететін шығыны аз бола отырып қанғатаннарлық сапаның үнемділігі.

Электрлік жүйенің өтпелі үрдістері негізінен әрқашан кейбір қалау бойынша қалытастырушы режиммен аяталуы қажет. Бұл режимнің есептеуде қабылданған параметрлер кезінде орындала ма соны білу керек, егер жүйелердің оның орнықтылығына біршама кенет өзгерістерден қорықпай өтпелі үрдістердің сарапталуы негізіндегі қабылданған негізгі рұқсат етілулер.

Өтпелі үрдістерді есептеу кезінде талаптар қатарын тізбектей орындау керек яғни қамтамасыз ету керек.

Өтпелі үрдістердің өшуінен кейін басталуға тиісті режимнің іске асырылуы; бір режимнен екіншісіне ауысуының орнықтылығы және өтпелі үрдістердің өшуінен кейін басталатын режимнің тұрақтылығы;

өтпелі үрдістердің қанағаттанарлық сапасы өтпелі үрдістерге арналған талаптардың сақталуын қамтамасыздандырылған шаралардың үнемділігі.

Кері әсерден кейін және келесі өтпелі үрдістер кейін қалыптасатын режим өзінің іске асырылуына қуат балансын талап етеді. Жүйенің генераторымен өндірілетін активті қуат Р жүктемеде жайылатын қуатқа және жүйенің барлық элементтерінде сейілетін қуатқа тең болуы керек.

Р_г= Р_н+∆Р= Р, (2.1)

Айнымалы тоқтың тізбегіндегі аналогты шарттар рекативті қуат үшін де болады:

Q_Г= Q_Н + ∆Q =Q, (2.2)

Активация және өзара қатынаспен байланысты рекативті қуат.

S² =P² +Q², (2.3)

мұндағы, S – толық қуат.

(2.1) және (2.2) теңдеуін тәуелсіз ретінде қарастыруға және осы немесе басқа байланыс әсер ететін қосымша шарттарды қолдануға болмайды.

Жалпы айтқанда әрбір жағдайда бұл байланыстарға зерттеу жүргізу қажет. Алайда, параметрлері белгілі бір диапозанда жататын қазіргі заманғы энергетикалық жүйелердің жұмыс тәжірибесі ирнженер өз жұмысында қолдана алатын, қолдануға тиіс заң шамаларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Сонымен белгілі болғандай:

генератордан өндірілетін активті қуаттың өзгеруі негізгі жағдайда жүйедегі жиіліктің өзгеруіне әсерін тигізеді және салыстырмалы түрде аздап кернеуге әсерін тигізеді:

генераторлы құрылғыдан берілетін реактивті қуаттың өзгеруі негізінен жүйедегі кернеудің өзгеруіне әсер етеді (кернеу дәрежесі және жүйенің жеке нүктелеріндегі кернеулер).

Активті және реактивті қуаттардың баланс қажеттілігі келесі ережелерге әкеледі. Қалыптасушы режимдегі графикалық Р=φ₁(П) тәуелділіктер әрқашан өзара қиылысатын немесе бір – бірімен жанасатын П=П кезінде жалпы нүктеге ие болады, осыған орай Q_г=ψ₁(П) және Q =ψ₂(П) тәуелділігі сол мәндер П=П кезінде бірдей нүктеге ие болады.

Қалыптасушы режимнің параметрлерін анықтаудың мұндай графо-аналитикалық тәсілі тәжірибеде кеңінен қолданылады.

Оны түсініктілігі үшін бірнеше мысал келтіреміз.

2.1 -суреттегі сұлбада жүктеме сызықты емес α оған кіретін активті кедергі енгізілген кернеуге тәуелді болғандықтан: r = ψ(U) және соған сәйкес Z =ψ(U).

Бұл кедергінің мәні r₀ -ден r₁-ге дейін төмендетілген күйде ұсынамыз. Егер генератордың активті қуаты тұрақты ал кернеудің мәні өзгермесе, жаңа қалыптасушы режим қандай параметрлерді игереді?

Сипаттайтын параметр П ретінде нүктедегі кернеуді U аламыз, кедергі кезінде тұрғызылған 1 қуат сипаттамасын r₀/Р қатысты оның ординаттарын ұлғайта отырып қайта қарастырамыз (2.1 – сурет. б); 2 жаңа сипаттаманы аламыз. 2 сипаттаманың генератор қуатының Р сипаттамасымен қиылысуы егер режим орындалатын болса, қалыптасуға қажетті кернеу мәнін көрсетеді. Оның іске асырылуына реактивті қуаттың балансы қажет. U₀ кернеу кезінде ол тәртіпте сақталады: генератордан келетін Q_г қуат сипаттамасы және жүктеме Q қуаты бір нүктеге β сыйғызылуы керек. U кезінде генератордан берілетін Q_г қуат тұтынушы жүктеменің қуатынан көп. Осыдан Р₀=const және r =r₁ кезінде режим іске асырыла алмайды.

Оның іске асырылуы үшін жүктеменің Н қосылу нүктесіне берілетін генератордың реактивті қуатын өзгерту қажет, генератордың қозуын азайта отырып және сонымен бірге оның ЭҚК төмендете отырып Q_г1́=Q₁ кезіндегі мүмкіндігі болып Н нүктесіне қосымша реактивті жүктемелердің қосылуы-Qқуаттың Qr табылады.

Екі үштізбекті электрберілісінің өзгермеген кернеудің шинамен байланысты станцияларынан электрберілісін қарастырамыз.

Электрберіліс желісінің бір тармағы ажыратылды деп есептейік және сұлба 2.2 - суретте көрсетілгендей түрге енеді. Нүктелер арасындағы кедергі көлемі +2xт+x⁄2) ∕(xr+2xт+x∕3) қатыстыжағынан өзгермейтін ЭКК Е және кернеу U (x өседі. Активті қуат P=Pm2sinб (Т -реакторлар Е және U арасындағы бұрыш ) 2.3, а суреттегі көрсеткіш m мәрте максималды мәнге ие болды. Егер генеоатордан берілетін активті қуат өзгермесе, онда сипаттамалы бабынша б₂ бұрышы кезінде табылған,ал Q₁ бұрынғы мәнінен ерекшеленетін болады. Осылайша жүйе параметрлерінің өзгеруінен кейін егер реактивті қуатты оңай өзгерту мүмкіндігі болса режимді іске асырамыз.

Егер электрберілісінің екі тізбегін ажырататын болсақ, онда кедергі n=(x_г+2x_т+x)/(x_г+2x_т+x/3) рет ұлғаяды. Сәйкесінше P_г = P₀ = const, сипаттамасымен қиылыспайтын P = P_m3sinδ сипаттамасы n рет максимал өседі.

3. 2.5,а суретте көрсетілген активті P₀ және реактивті Qo қуаттың жүктемесі кернеу U кезіндегі 4 станциямен жабылатын P_i= P_г0 и Q_i= Q_г0. электрлік жүйені қарастырамыз. Режим 2.5, б, в суретте көрсетілген график сипатында мінезделеді. Жүйенің бір станциясы өшіп қалды деп есептейік, сонда (2.5 - сурет, б)реактивті қуаттың жаңа сипатттамасы кернеу кезіндегі Qн=F(U) сипаттамасымен қиылысады. Дәл осы кернеу апаттан кейінгі режимде қалыптасады. Егер де үш станция жұмысында қалған активті қуат U=U1 кезінде активті қуатбаланстүсетіндей етіп автоматты түрде реттеліп отырса, көбіне 2.5, а суретте көрсетілген аналогты жүйеде жаңадан қалыптасатын режим сипаттамалардың Qн және Q_г0- Q_г2 қиылысуымен анықталады, ал жиілікті реттейтінстанция активті қуатты баланспен қамтамасыз етіп отырады.

Егерде өшіп қалған станцияның қуаты өте үлкен болса, онда апаттан кейінгі режим екі себепке байланысты іске асырылмайтын болып қалуы мүмкән еді.

«Жеткіліксіз» реактивті қуат сипаттамасы Q_г2 = f(U) реактивті қуаттың генерациясы 2.5, б суретіндегі Q_г2 қисығы Qн сипаттамасымен қиылысады.

Жиілікті реттейтін станция активті қуатты баланспен қамтамасыз етпеді (активті қуаттың жетіспеуі)

Сипаттамалардың қиылысу әдісін қолдану кезінде тармақтық нукте қалайда екіге бөлінеді және Qr, Pr келмесе , оған «ағатты» токтар I және одан ағатты ток немесе қуат үшін сипаттамалар жеке орналасады.

Метрдің әйтеуір біреуінің функциясында тұрғызылған осы екі сипаттаманы біріктіре отырып апаттан кейінгі режимнің іске асырылуын тексереді және оның параметрлерін табады.

Жүйенің бір режимнен келесі режимге өтуікезінде жаңадан қалыптасатын режим қандай болады (орнықты, орнықсыз) және қандай параметрлер қадыптасады; өтпелі үрдіс қалай жүреді (тез,баяу, монотонды немесе тербелмелі) деген екі сұрақ туындайды.

Өйткені үрдіс ақталғаннан кейін қалыптасатын режим орнықтылықтың жеткілікті қорына ие болуы керек. Орнықтылық қоры қандай да бір параметрдің өзгеруімен режимнің нашарлауымен тексеріледі. Жүріс сонымен бірге орнықтылықты сақтайтын өзгерісінің өте үлкен дәрежесі қордың дәрежесін сипаттайды. Мысалы кернеуге және бұрышқа сәйкес;

K_u= (U₀-U_мин)/U₀;

К_δ=(δ_макс-δ₀)/δ_0.

Жаңа режимде тұтынушыларға берілетін энергия сапасымен бағалануы мүмкін ( кернеу жеке жиілік дәрежесімен , симметрия емес және миусоидалы емес дәрежесімен). өтпелі режим екінші сұрақтың жауабымен байланысты бағаланады, өтпелі үрдістер ағымындағы ережелеріне тікелей қатысты.

Үрдіс немесе қалыптасушы жаңа режиммен тез аяқталуы мүмкін немесе жеткілікті түрде түрде ұзаққа созылуы мүмкін. Ол периодты 1, тербелмелі 2, монотонды 3, немесе X -X белгісіз болғанда немесе мәнін бір рет өзгерткендегі монотонды және тербелмелі арасындағы аралықты 4 болуы мүмкін. Тербелмелі үрдіс 2 қисықта немесе кішкене 2 қисықта көрсетілгендей ауытқуларға ие бола алады. Бұл процесс тербелістің аз немесе үлкен мөлшеріне қатысты жүруі мүмкін.

Өтпелі үрдістің жылдам өшуі, апериодтылығы немесе ең болмаса монотондығы көпшілік жағдайда автоматты реттеуді қолданылуы өтпелі үрдісті, периодтылығы немесе ең болмаса монотондығы көпшілік жағдайда автоматты реттеуді қолданылуы өтпелі үрдістің жақсы сапасының көрсеткіші.

Алайда, энергожүйесіндегі өтпелі үрдістердің сапасын анықтау үшін методологиямен тағайындалған жалпы қабылданған шешім жоқ екенін ескеру керек және ондай сұрақ қойылады.

Автоматты реттеу теориясында қабылданған әдістер апериодты немесе ос ыпроцеске жақын әдістер мөлшері АБС ауданының көлемімен бағалануы мүмкін немесе

I₁= [x_i(t) – x_i∞]dt көлемімен,

мұндағы x_i(t) – ағымдық мән; x_i∞– өтпелі үрдістің параметрлерінің тағайындалған мәні.

Тербелиелі процесс үшін дәрежелерді аналогты енгізеді.

I₂= [ x_i(t) – x_i∞]²dt.

I₁ және I₂ неғұрлым аз болса, процестің ағымы соғұрлым жақсарады.

Алайда, I₂ максимумы өтпелі үрдістің минималды тербелісіне әлі кепілдік бере алмайтындықтан толықтай дұрыс баға бере алмайды, ал ұзақ қайталанатын тербелістер кейде жүйенің басқа бөліктерінде ауытқулар тудыруы мүмкін және осынысымен қауіпті болуы мүмкін.

Өтпелі үрдістерді бағаалау үшін жақсы нәтижелер мынадай критериилерді береді.

I₃= V(x₁, x₂, …, x_n)dt, (2.4)

мұндағы x₁, x₂, …, x_n –режим параметрлері; V–кейбір арнайы таңдалып белгіленген–оң квадратталған көлем (форма) ол қарастырылып отырған жүйенің режим параметрінен құрылған; қарапайым жағдайда

V= x₁²+x₂²+…+x_n² x_k².

Жоғарыда келтірілген критериимен әсіресе I₃ критериимен автоматты реттелетін объектілер қатарындағы өтпелі үрдістің сапасын жеткіліккті түрде бағалауға болады. Мысалы, автоматты басқарылатын ұшақтың, кораблдің немесе ракетаның курстан ауытқуы болмауы «рыскания» және бір бағыттан екінші бағытқа ауысуы апериодты болуы өте маңызды.

Сонымен қатар электрлік жүйелер үшін ережеге сәйкес өтпелі үрдіс кезінде қандайда бір станцияның генератор роторы нақты бірнеше тербеліске көп немесе аз жасай алмайды.

Жоғарыда жазылған барлық критерилер электроэнергетикалық жүйені толығымен өтпелі үрдіс сапасы жөніндегі сұрақты жаба алмайды. Бұл үшін оның өтпелі үрдіс жүретін элементінің жағдайын соншалықты емес барлық жүйенің режиміне берілетін элементтің әсері қаншалықты екенін бағалау керек. Осылай жүйедегі «жақсы» өтпелі үрдіс кезінде кернеу U(t) барлық жүйенің қозғалысының және генератордың орнықтылық көзқарасынан алғанда қауіптілік дәрежесіне дейін төмендемеуін шартсыз түрде талап ету керек. Бірақ, өтпелі үрдіс кезінде кернеудің ауытқуын тек оның абсолюттік дәрежесінің лездік өзгеруімен ғана бағалауға болмайды. Бұл жерде осы ауытқу қанша уақыт тұрғаны нақтыланған. Сондықтан жүйенің берілген бөлігіндегі оптималды болып табылатынын сол кернеуге қатысты орта квадратты ауытқуын анықтай отырып бағалауды жиі жүргізеді.

I₄= [ ]²dt (2.5)

Анологты критеріді жиіліктің ауытқуын бағалау үшін жүргізуге болады. Қарстырылған барлық критерилер нақты жүйелер үшін бөлінген әртүрлі мәндерге ие болады.

Осылайша өтпелі үрдістің сапасы қандайда бір критеримен сипатталмай әсеретуші факторды толық бейнелетін кешенді критеримен сипаттау керек. Соған орай факторлардың әсері өтпелі үрдісте тікелей бірақ және апаттан кейінгі режимде көрсетілуі керек. Жалпы түрде кешенді критери келесі кескінде жазылуы мүмкін

К_Σ = k_iK_i+ K_lk_в,

мұндағы К_Σ - өтпелі үрдістің сапасының суммаық көрсеткіші; k_i - жалпы процессте берілген параметрдің тәелділігіне әсер ететін салмақ коэффициенті; k _i - берілген өтпелі үрдістің режим параметрлерінің біреуі үшін сапа көрсекіші; k_l - берілген өтпелі үрдіспен туындаған мәліметтер тізбегі нәтижесінде дамитын келесі процесстердің параметрлерінің көрсеткіші; k_в - басқа немесе сол жағдайдың пайда болу ықтималдығы мен әсерін ескеретін салмақ коффицинті.

Төмендетілген сапа көрсеткіші кезіндегі әсер етуші режимнен кейінгі мысалдар мынадай болуы мүмкін:

тұтынушылардың айтарлықтай өзіндік жүктемесін туғызатын кернеудің төмендетілген дәрежесі;

қосарлы котелдердің өндірілуінің төмендеуіне әкелетін жиіліктің төмендетілген дәрежесі;

құрылғылардың (желілер, трасформаторлар, генераторлар) термикалық қайтажүктелуі.

Келтірілген апаттан кейінгі режимдер аз уақыттың ішінде (секун, ондаған секунд) ауырпалықсыз өтуі мүмкін, бірақ содан кейін егер режим оның параметрлерінің ұзақ рұқсат етілген мәндерінің аймағына енгізілмесе, болашақта апаттық жағдайлардың эскалакциясы апаттың дамуы еріксіз басталады. Сондықтан сапа көрсеткіші К ережеге сай интегралды болуы керек (режим параметрінің қауіпті ауытқуы пайда болу керек). Параметрлердің біреуі үшін процесс сапасының көрсеткіші кезкелген түрдегі функционалды түрде болуы мүмкін.

Ең көбірек тараған көрсеткіштің бірі жоғарыда келтірілген критери болып табылады

K_i= x_i²dx, (2.6)

мұндағы, х – режим параметрі

Кешенді критерилердің анықталуына жалпы жанасу әсірге жоқ, дегенмен оларды әртүрлі құрамдағы энергияжүйесінің кейбір тапсырмалары үшін қолданып көру мысалдарын жеткілікті түрде көп жүргізуге болады.

Күрделірек құрылымдағы энергияжүйелер үшін критерилердің оптималдылығын анықтау еңбексыйымдылық және үлкен зерттеулерді жүргізуді талап етеді. Сол себепті олар туралы бұл жерде тек тапсырмалар қойылымы ретінде айтылады.

Өтпелі үрдістің өтуінің максималды жылдамдығы дұрыс деп есептеле бермейтін критерилердің есептер қатарын шешуге қолдануға болатындығын ескерген жөн.

_{Электр жүйесінің режимі деп – жүйенің кез келген уақыт мезетіндегі қалпын айтады. Режим мынадай негізгі көрсеткіштермен сипаттайды:}

_{жүйенің сандығын анықтайтын жұмыстық шарт;}

_{қуаттары бойынша;}

_{тоқтар, кернеулер бойынша;}

_{векторлар арасындағы бұрыштық ығысу.}

_{Электромеханикалық өтпелі үрдістерді есептер кезде мынадай жіберулер болады.}

_{Жүйенің шамалары және реактив кедергілер, магниттеу коэффициенттері режим шамаларының сызықтық емес екендігін есептеуге болмайды.}

_{Режим шамаларының сызықтық емес байланыстары есептелінеді.}

_{Электр жүйесінің элементтерінің нақты динамикалық сипаттамаларын статикалық сипаттамаға ауыстыруға болады немесе керісінше.}

_{Динамикалық сипаттамалар деп – режим параметрлерінің жүйе шамаларымен байланысы, жүйе шамалары уақытқа тәелді.}

_{Статикалық сипаттамалар деп – режим параметрінің жүйе параметрлермен байланысын айтады, уақытқа тәуелсіз.}

Орын басу сұлбасын қарапайым түрлендірулерді пайдалана отырып қарапайым түрге келтіреміз, келтіру формулалары 3- кестеде келтірілген. Негізінен есептеудің негізгі мақсаты апаттық жерлердегі немесе қысқа тұйықталу жерлеріндегі тоқтарды есептеу болып табылады, сондықтан түрлендіулер жүргізген кезде апаттық бұтақтар түрлендірудің аяғына дейін қоғанылуы керек.

Тұтынушыларды электрэнергиясымен қамтамасыз ету үшін өндіру және тарату орташа сапада, аз қаржының жұмсалуымен өтсе, онда ол сапасы деп аталады.

Тұтынушыларды электрэнергиясымен қамтамасыз ету тұрақты бір нормативтік көрсеткіштерге сай жүргізілсе, онда ол - үнемділігі деп аталады.

Тұтынушыларды электрэнергиясымен қамтамасыз ету тұрақты бір нормативтік көрсеткіштерге сай және сапалық көрсеткіштері төмендемей, үзіліссіз және үзіліс ұзақ уақыттық болмай жүргізілсе, онда ол- сенімділігі деп аталады.

Сыртқы әсерлерге төтеп бере алатын және ұзақ уақыт аралығында осы қасиеттерін сақтай алатын болса, онда ол- өмір сүруі деп аталады

Кесте 3- Трансформаторлардың, автотрансформаторлардың және реакторлардың үшфазалы қысқа тұйықталуларды қарастырған кездегі олардың шамаларын анықтау

Атаулары	Сұлба элементтерінің реактив ккедергілері
Екі орамды трансформатор
Екі орамды трансформатор, төменгі кернеулі орамы екі тізбекке бөлінген
Үш орамды трансформатор Автотрансформатор төменгі кернеу орамы бар	;
Үш орамды трансформатор, төменгі кернеулі орамы екі тізбекке бөлінген Автотрансформатор, төменгі кернеулі орамы екі тізбекке бөлінген	; ;
Қосарланған реактор	; , мұндағы К-байланыс коэффициенті.

Жүйенің актив қуаты былай анықталынады:

Р_г= Р_н+∆Р= Р,

Дәл осылай реактив қуаттар анықталынады:

Q_Г= Q_Н + ∆Q =Q,

Актив және реактив қуаттар бір-бірімен мынадай байланыста:

S² =P² +Q²,

мұнда S- толық қуат.

а — қуаттардың таратылуын есептеу сұлбасы; б — тұрақталған режимді анықтайтын сұлба; в — бреактив қуаттар тепе-теңдігі; г — реактив қуатты қарымталайтын балансты жалғағанға шейінгі сұлба

Сур.11- Қарапайым жүйелерде тұрақталған режимдердің пайда болуы

Кесте 4. – Орын басу сұлбасын тұрғызудағы жеке шамалардың келтіру формулалары

Атаулы өлшем бірлікте	Салыстырмалы өлшем бірлікте
1	2
Трансформациялаудың нақты коэффициентін ескере отырып
Негізі қадамды белгілейміз. Негізгі қадам ретінде IV аламыз, себебі бұл жерде қысқа тұйықталу пайда болғандықтан (сур.1 а). IV қадамның элементерінің шамалары мен ЭҚК-ін мына формулалармен есептейміз: ; ; . Келтірілетін қадам мен негізгі қадам арасында сұлбада n трансформаторла (автотрансформаторлар болса, онда келтірулер мына формулалармен жүргізіледі: ; ; ; мұндағы К1, К2, … Кn – негізгі қадамнан келтіруге бағытталған қадамдардың трансформациялау коэффициенттері .	Негізгі қадамның базистік қуатын Sб және базистік кернеуін Uб таңдаймыз. Негізгі қадам ретінде I қадамды таңдаймыз, онда Uб = UI болады. Олай болса, басқа қадамдардағы кернеулер мына формулалармен анықталады: ; ; . Әрбір қадамдардағы базистік тоқтар: ; ; ; . Онда ; Жалпы жағдайда: ; ; мұндағы UБ , IБ –трансформациялау кезіндегі базистік кернеулер.

Кесте 4. –тің жалғасы

1	2
Орташа кернеу бойынша (жуық шамамен)
Негізгі қадамды таңдаймыз, элементтердің барлық шамаларын осы қадамға мына формулалар арқылы келтіреміз: ; ; , мұндағы Uср.б , Uср- қадамдардың орташа номинал кернеулері.	Әрбір трансформациялау қадамының базистік кернеуін орташа кернеу мәні бойынша таңдаймыз, онда ; ; ; ;

Кесте 5. – Сұлбаны түрлендірудің негізгі формулалары

Түрлендіру	Сұлба элементінің кедергісі
Бірнеше тоқ көздерін эквивалентке ауыстыру	; ;
Үшбұрышты жұлдызшаға түрлендіру	; ;
Жұлдызшаны үшбұрышқа түрлендіру	; ;

Сур. 12- Берілген жйне түрлендірілген сұлбалар

Сур.13-Жүйенің актив (а) және реактив (б) қуаттары

Сур.14-«Екі станса-жүктеме» жүйесінің Р = /(6) қуаттар сипаттамасы