2. Бағалау міндеттері

БМ1	Коммуникативтік құзырлылығы Оқушылар білуі керек: әр түрлі деңгейдегі мәтіндерді салыстыруды және сыни тұрғыдан жауап беруді, ғаламтор, БАҚ материалдары, кітаптардан әр түрлі ақпарат көздерінен алынған жанрлардың абстрактылы және нақты тақырыптарын түсінуді; дәйектілікпен тиімді талдауды, бағалауды, болжауды, іріктеу және ақпаратты беруді, идеяны дамыту және қалыптастыруды, интерпретация және әр түрлі болжамдарды, тәуелсіз көзқарастарды қолдана білуді; тақырыптарды анықтап жалпы сипаттауды және ойды тұжырымды етіп айтуды, өз пікірлерін жеткізуді; стилистика түрлерін, көмескі және басқа да мағынада айтылған сөздерді анықтауды; шығармашылық жұмыстарды орындауды, терең дәлелдеулермен қызықтыруды, түрлі жанрдағы мәтіндерді (әдебиет, сыни, тарихи, философиялық, ғылыми және т.б.) меңгеруде терең білімділігін көрсетуді; семантикалық тұтастықты қарастыруды, мазмұндаманың біркелкілігі мен реттілігін, сонымен қатар әдеби құралдарды әдеби тілдің нормаларымен сәйкестендіріп шебер қолдануды.
БМ2	Тіл құзырлылығы Оқушылар білуі керек: оқылатын тілді ауызша дәл және тиімді меңгеруді, сол сияқты жазбаша түрде қарапайым шартты белгілерді лайықты лексикалық, грамматикалық, синтаксистік құрылымдарды және пунктуациялық белгілерді қолдана білуді; әр түрлі жанрдағы күрделі мәтіндердің лингвистикалық және стилистикалық ерекшеліктерін талдауды және құрылымын салыстыруды анықтауды.
БМ3	Мәдениетаралық құзырлығы мен заманауи қоғамды білуі Оқушылар білуі керек: өздерінің жеке пікірлерін айту арқылы идеяларын жеткізуді, әр түрлі әлеуметтік-мәдени мәнмәтіндерді, жағдайлар мен фактілерді жаһандық мәселелерге әкеле отырып бағалауды.

3. Емтихан жұмысының сипаттамасы

Барлығы үш тапсырма беріледі.

1-тапсырма Тыңдалым мен айтылымға арналған. Бұл тапсырмада 11-сыныпта өтілген тақырыптар бойынша қысқаша шолулар жасауы мен ауызша тілдесу дағдылары және тыңдаған мәтінді түсінулері бағаланады.

2-тапсырма Оқылым және мәтінді талдауға арналған. Бұл тапсырмада мәтіндердің айырмашылық ерекшеліктерін анықтап түсіндіру қабілеттері бағаланады.

3-тапсырма Жазылымға арналған. Жазылымда оқушылардың шығарма жазу қабілеттері және тілдің көмегімен мұқият жоспарланған әрекетті құра алуы, сонымен бірге аргументтер келтіре отырып, жүйелі және сенімді жаза алу қабілеттері бағаланады.

1. 1-емтихан жұмысы: Тыңдалым және айтылым

Оқушылар тыңдалым және айтылым бойынша емтихан жұмысын жұппен орындайды. Емтиханды Зияткерлік мектептердің екі мұғалімі қабылдайды. Олардың біреуі әңгімелесуші рөлінде болса, екінші мұғалім тыңдайды және балдарды қою кестесіне сәйкес балл қояды.

Бұл тапсырмада оқушылардың жалпы түсіну үшін тыңдай алуы, басқа оқушымен және емтихан алушымен өзара әрекеттесіп жауап бере алуы, өз көзқарасын нақты, дәл, еркін сөздік корлары мен құрылымдарын пайдалана отырып қорғап, түсіндіре алу қабілеттері бағаланады. Балдар критериалды балл кестесіне сәйкес қойылады.

Бағалау міндеттері	Балдар	Сипаттама
БМ1 (33.3%) БМ2 (33.3%) БМ3 (33.3%)	40	Берілген алты мақаланың ішінен емтихан алушының таңдауымен оқушыларға мақала беріледі. Олар берілген мақала бойынша мақаладағы қозғалған тақырыпты кеңейтілген талқылауға әкелетін қысқаша шолу жасаулары қажет. Мақалалар - 11-сыныпта өтілген тақырыптарға сәйкес және пікірталасқа негіз болатын тақырыптар деп танылған мақалалар.
БАРЛЫҒЫ	40

Дайындыққа берілетін уақыт (емтиханды бақылау жағдайында)

Емтихан басталардан 20 минут бұрын әр оқушыға дайындық үшін қазақ тіліндегі мақалалар беріледі. Оқушылар қысқаша шолу дайындайды және мақаланың тақырыбы бойынша өз ойларын қалыптастырады. Дайындық уақытында бір–бірімен сөйлеспес үшін оқушыларды Зияткерлік мектептері қызметкері бақылайды. Оқушыларға жазбалар жазып, оны емтихан тапсырмасын орындау барысында көмек ретінде пайдалануына болады, бірақ оқушылардың дайын материалды дауыстап оқуына рұқсат етілмейді. Сөздіктерді қолдануға тыйым салынады.

Тыңдалым және айтылым бойынша емтихан жұмысы

Бұл емтихан жұмысы А және В оқушыларының қатысуымен жұппен орындалады. Балдар әр оқушыға жеке қойылады. Бір оқушыға қойылатын балл екінші оқушының көрсеткішіне бағынышты болмайды.

А бөлімі (шамамен 10 минут)

А оқушы мақаланың тақырыбына, сұрақтарына қысқаша шолу жасайды (екі минуттан артық емес), бұл уақытта B оқушы тыңдайды. B оқушы А оқушыға мақаланың қысқаша мазмұнына, тақырыбына сәйкес екі сұрақ қояды. Егер В оқушы сұрақ қоюға дайын болмаса,

онда емтихан алушы А оқушыға сұрақты өзі қояды. Содан кейін емтихан алушы оқушылармен мақалада қарастырылатын маңыздырақ сұрақтарды талқылайды. Талқылау кезінде оқушылар өзара, сонымен бірге емтихан алушымен де бірге байланыста болу қажет.

B бөлімі (шамамен 10 минут)

В оқушы мақаланың тақырыбына, сұрақтарына қысқаша шолу жасайды (екі минуттан артық емес), бұл уақытта А оқушы тыңдайды. А оқушы В оқушыға мақаланың қысқаша мазмұнына, тақырыбына сәйкес екі сұрақ қояды. Егер А оқушы сұрақ қоюға дайын болмаса, онда емтихан алушы В оқушыға сұрақты өзі қояды. Содан кейін емтихан алушы оқушылармен мақалада қарастырылатын маңыздырақ сұрақтарды талқылайды. Талқылау кезінде оқушылар өзара, сонымен бірге емтихан алушымен де бірге байланыста болу қажет.

Мүмкіндігінше оқушылар бұл емтиханды жұппенен тапсыруы керек. Егер кандидаттардың саны тақ сандар болса, және топта үш кандидат болатын болса, онда тест 30 минутқа созылып, төмендегідей үлгіде өтеді.

А бөлімі (10 минуттай)

А оқушы қысқаша шолу жасайды. В оқушы А оқушыға екі сұрақ қояды. Содан соң А және В оқушылар емтихан алушымен бірге сұрақтарды талқылайды.

В бөлімі (10 минуттай)

В оқушы қысқаша шолу жасайды. С оқушы В оқушыға екі сұрақ қояды. Содан соң В және С оқушылар емтихан алушымен бірге сұрақтарды талқылайды.

С бөлімі (10 минуттай)

С оқушы қысқаша шолу жасайды. А оқушы С оқушыға екі сұрақ қояды. Содан соң С және А оқушылар емтихан алушымен бірге сұрақтарды талқылайды.

Сұрақ кітапшасы алты карточкадан тұрады, әр карточкада 11-сыныпта өтілген тақырыптарға сәйкес келетін, құрамында 200-ден артық емес сөзден тұратын мақалалар бар.

Зияткерлік мектептерде емтихан өткізуге арналған Нұсқаулықта емтиханның тыңдалымы мен жазылымы қауіпсіз өтуі үшін басқару жолдары ұсынылады.

Оқушылардың жауаптары диктофонға жазылып алынады. Оқушы жауаптарының жазбалары мен қойылған балдарды тексеру Зияткерлік мектептерінің орталықтандырылған модерациялауынан өтеді.

2. 2-емтихан жұмысы: Оқылым және мәтінді талдау

Оқушыларға 50 балмен бағаланатын екі міндетті тапсырманы орындауға 2 сағат беріледі.

1-сұрақ үшін мәтіндер қазақ тіліндегі жарнама, брошюралар, үнқағаздар, редакциялық мақалалар, жаңалықтар, мақалалар, шолулар, блогтар, журналистік зерттеулер, хаттар, автобиография, күнделіктер, эссе, хабарлау-сипаттау шығармалар секілді әр түрлі дерек көздерінен алынды.

Сөздіктерді қолдануға тыйым салынады.

Бұл тапсырма оқушылардың мәтіндердің ерекше айырмашылықтарын анықтау қабілеттерін, өз жауаптарында ақпараттарды дұрыс ұйымдастыру мен жазылымның қызметін байланыстыра алуын, сөздік қоры секілді аспектілерге түсінік беруін, нақышты сөздерді қолдануын (мысалы, метафора мен теңеуді қолдану), сөздердің реті мен сөйлем құрылымын, формальды деңгейін, коммуникациялық қарым-қатынасын, тысқары пікір мен алдын-ала болжай алуын бағалайды. Балдар критериалды балл қою кестесіне сәйкес қойылады.

Бағалау міндеттері	Балдар	Сипаттама
БМ1 (45%) БМ2 (45%) БМ3 (10%)	35	1-cұрақ көлемі 700 сөзден кем емес екі үзіндіге негізделген, өзара байланысы бар тақырыптарға қатысты 2 жазбаша тапсырмадан тұрады: (а) бөлімінде оқушыдан екі үзіндінің стилі мен тілін салыстыру талап етіледі; (b) бөлімінде оқушылар белгілі бір тақырыпта және кәсіби аудиторияға сәйкес лексиканы қолданып 170-200 сөзден тұратын мәтін жазуы керек. Оқушылар мәтін жазу барысында үзіндінің түпнұсқасынан дәлелдер мен фактілерді келтірулері керек.
БМ1 (45 %) БМ2 (45%) БМ3 (10%)	15	2-сұрақ тек бір үзіндіден тұрады.Үзінді ауызекі сөйлеу тілінен алынған, сөз саны 600 сөзден кем емес. Оқушылар алған үзіндінің стилін талдап, түсінік берулері қажет.
БАРЛЫҒЫ	50

3. 3-емтихан жұмысы: Жазылым

Оқушыларға ұсынылған алты сұрақтың екеуіне жауап беру үшін 1 сағат 45 минут беріледі. Тапсырмалар жалпы 50 балмен бағаланады. Жұмыс екі бөлімнен тұрады: А бөлімі және В бөлімі. Әр бөлім үш сұрақтан тұрады. Оқушылар А бөлімінен бір сұраққа, В бөлімінен бір сұраққа, жалпы екі сұраққа жауап береді: Әр сұраққа бірдей сандағы балдар қойылады. Сөздікті қолдануға тыйым салынады.

Берілген тапсырмада балдар белгілі бір аудиторияға арналған жазба жұмыстарында тиісті лексикалық қорларды, стильдерді нақты мақсатпен жаза алу қабілеттеріне, ойларын анық жеткізе алуларына, аргументтер жүйесін құра алуына, дәйекті түрде сенімді етіп жаза алғандары үшін қойылады. Балдар критериалды балл қою кестесіне сәйкестендіріліп қойылады.

Бағалау міндеттері	Балдар	Сипаттама
БМ1 (45%) БМ2 (45%) БМ3 (10%)	25	A бөлімі Шығармашылық жазба жұмысы (хабарлама/сипаттама) Оқушылар үш сұрақтың біреуін таңдайды. Құрамы 450-600 сөзден тұратын (немесе екі немесе одан да қысқарақ байланысқан 225-300 сөзден тұратын сабақтас мәтіндер) хабарлама немесе сипаттама мәтінін жазу керек. Берілген сұрақ оқушының оқиғаны бейнелі баяндай алуын, нақты әсерлерді құра алуын, мысалы, көңіл күйді жеткізе алуы немесе кейіпкерді сипаттай алуы секілді қабілеттерін бағалайды.
БМ1 (45%) БМ2 (45%) БМ3 (10%)	25	B бөлімі Белгілі бір аудиторияға бағытталған жазба (дискурсивті/деректендірілген) Оқушылар үш сұрақтың біреуін таңдайды. Құрамы 450-600 сөзден тұратын (немесе екі немесе одан да қысқарақ байланысқан 225-300 сөзден тұратын сабақтас мәтіндер) жазба жазу керек. Белгілі бір аудиторияға арналған әр сұрақ үшін жазбаның нақты жанры берілген (мысалы, журналдағы мақала, кәдімгі мақала, сыни мақала, газетке хат, сахналық сөз, дикторлық мәтін). Берілген сұрақ оқушылардың өз ойларын анық жеткізулерін, аргументтер жүйесін құра алуларын, дәйекті түрде сенімді етіп жаза алу қабілеттерін бағалайды.
БАРЛЫҒЫ	50