26. Фарміраванне ведаў і паняццяў у працэсе навучання. Умовы фарміравання паняццяў.

Працэс засваення ведаў і фарміравання дзеянняў, па Гальперыну, праходзіць у 6 этапаў: матывацыя ((прыцягненне ўвагі навучэнца, падахвочванне яго цікавасці і жаданне атрымаць адпаведныя веды); арыентыровачныя асновы дзеяння (ААД); выкананне дзеяння ў матэрыяльнай (матэрыялізаванай) форме; выкананне дзеяння ў плане гучнага маўлення; выкананне дзеяння ў плане маўлення пра сябе; выкананне дзеяння ў плане ўнутранага маўлення.

У дадзенай тэорыі вылучаюцца 3 тыпы вучэння адпаведна 3-м галоўным тыпам ААД. Пры першым тыпе ААД (першы тып вучэння) засваенне дзеяння адбываецца з памылкамі, з недастатковым разуменнем матэрыялу, з няздольнасцю вылучыць істотныя прыкметы. Пры другім тыпе ААД (другі тып вучэння) засваенне ведаў характарызуецца больш упэўненым і поўным разуменнем зместу матэрыялу з выразным адрозніваннем істотных і неістотных прыкмет. Пры трэцім тыпе ААД забяспечваецца хуткае, эфектыўнае і беспамылковае засваенне дзеяння, якое прадугледжвае фармаванне ўсіх яго асноўных якасцяў.

Сваю канцэпцыю пабудовы навучальнай дзейнасці, разлічаную на засваенне навучэнцамі малодшых класаў навуковых паняццяў, прапанаваў Давыдаў. Сістэма навучання засноўваецца на індуктыўным спосабе мыслення і набыцці навучэнцамі ведаў. Гэты спосаб характарызуецца тым, што чалавек спачатку знаёміцца з пэўнымі фактамі, затым на аснове іх абагульнення прыходзіць да навуковых паняццяў, законаў, якія выяўляюць найболей істотнае з таго, што ў гэтых фактах утрымліваецца. Індуктыўны спосаб выкладання навучальнага матэрыялу, як паказаў Давыдаў, разлічаны на фарміраванне ў навучэнцаў толькі аднаго і не асноўнага боку разумовага працэсу, а менавіта - лагічных разважанняў па тыпе "ўзыходжанне ад пэўнага да абстрактнага". У выніку такой логікі мысленне дзіцяці развіваецца аднабакова, а самі навуковыя паняцці, законы не засвойваюцца як след. Для таго, каб сфарміраваць паўнавартаснае тэарэтычнае мысленне, а такім з'яўляецца індуктыўна-дэдукцыйнае мысленне, здольнае пераходзіць ад прыватнага да агульнага і наадварот, аналізаваць і абагульняць, неабходна забяспечыць на занятках навучэнцу магчымасць вольнага ўяўнага руху ў двух узаемазлучаных кірунках: ад абстрактнага да канкрэтнага і ад канкрэтнага да абстрактнага, з прыярытэтам першага над другім.

Для таго, каб развіць у навучэнцаў тэарэтычнае мысленне, навучальныя прадметы неабходна, па Давыдову, перабудаваць наступным чынам:

1.падчас навучання навучэнцамі павінна быць засвоена сістэма тэарэтычных паняццяў;

2. засваенне паняццяў павінна папярэднічаць знаёмству з пэўнымі фактамі.

3. прыватныя веды павінны выводзіцца з усеагульных і ўяўляцца як пэўная праява ўсеагульнага закона.

Пры вывучэнні (засваенні) паняццяў і законаў на аснове тых ці іншых матэрыялаў навучэнцы павінны выявіць у іх генетычна зыходную сувязь, якая вызначае аб'ект, адлюстраваны ў адпаведным паняцці (графічныя, прадметныя і знакавыя мадэлі). У навучэнцаў трэба сфарміраваць адмысловыя прадметныя дзеянні, пасродкам якіх яны змогуць у навучальным матэрыяле выявіць і далей прайграць шукаемую істотную залежнасць, вывучаючы яе ўласныя ўласцівасці. Гэта прадвызначае паступовы пераход навучэнцаў ад вонкавых прадметных дзеянняў да іх выканання ў разумовым плане.

Шэраг тэорыі навучэння адносіцца да праблемнага навучання - такока, якое разлічана не колькі на засваенне гатовых ведаў, уменняў, дзеянняў і паняццяў, колькі на непасрэднае развіццё мыслення навучэнцаў падчас рашэння імі разнастайных праблем.