1.5. Компьютерде бүтін сандардың ұсынылуы

Компьютерде бүтін сандар таңбасыз немесе таңбалы түрде көрсетілуі мүмкін.

Таңбасыз бүтін сандар әдетте бір байттық немесе екі байттық жадта орналасады. Бір байттық форматта – 00000000₂ –ден 11111111₂-ге дейін мәндерді, ал екі байттық форматта – 00000000 00000000₂-ден 11111111 11111111₂- ге дейін мәндерді қабылдайды.

Таңбасыз бүтін сандардың мәндерінің диапазоны

Байт	Диапазоны
	Реті арқылы жазылу	Кәдімгі жазылу
1	0...28 - 1	0...255
2	0...216 - 1	0...65535

Мысалы:

a

) 72₁₀= 1001000₂ саны бір байттық форматта:

Разрядтың нөмірі

Санның биті

б)осы сан екі байттық форматта:

Р

азрядтың нөмірі

Санның биті

в) 2¹⁶ – 1 = 65535

Разрядтың нөмірі 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

Санның беті

Таңбалы бүтін сандар әдетте компьютердің жадында бір, екі немесе төрт байттық орын алады. Сол жақ (үлкен) разряд санның таңбасы жайында информация береді.

2 -2¹⁵__2¹⁵-1 -32768_32767

3 -2 _2 -1 -2147483645_2147483647

Он бүтін сан тура, кері және қосымша кодта бірдей бейнеленеді: екілік кодта, таңбалы разрядында 0- цифрасымен,

Мысалы:

Бір байттық форматта

1₁₀-1₂ саны: 127₁₀-1111111₂ саны:

0

0

0

0

0

0

0

1

1

0

0

0

0

0

0

0

Теріс бүтін сан тура, кері және қосымша кодта әртүрлі бейнеленеді.

1. Тура код. Таңбалы разрядында 1 – цифрасы орналасады, ал қалған разрядтарында абсолют шамадағы санның екілік коды.

Мысалы.

-1 санының тура коды: -127 санының тура коды:

1

0

0

0

0

0

0

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2. Кері код. Абсолют шамадағы санның екілік кодын таңба разрядымен қоса тегістеу: нөлдерді – бірлерге, бірлерді – нөлдерге ауыстыру.

Мысалы:

Санының кері кодын есептеу:

3. Қосымша код. Санының кері кодының кіші разрядына бірді қосқаннан шығады.

Мысалы:

-1 санының қосымша коды: -127 санының қосымша коды:

1.2 кестеде -8_8 аралдығындағы ондық сандарды тура, кері және қосымша кодтары берілген.

1.2 – кесте

Ондық сан	Тура коды	Кері коды	Қосымша коды
0	0 000 0000	0 000 0000	0 000 0000
1	0 000 0001	0 000 0001	0 000 0001
2	0 000 0010	0 000 0010	0 000 0010
3	0 000 0011	0 000 0011	0 000 0011
4	0 000 0100	0 000 0100	0 000 0100
5	0 000 0101	0 000 0101	0 000 0101
6	0 000 0110	0 000 0110	0 000 0110
7	0 000 0111	0 000 0111	0 000 0111
8	0 000 1000	0 000 1000	0 000 1000
-0	1 000 0000	1 111 1111	-
-1	1 000 0001	1 111 1110	1 111 1111
-2	1 000 0010	1 111 1101	1 111 1110
-3	1 000 0011	1 111 1110	1 111 1101
-4	1 000 1000	1 111 1101	1 111 1100
-5	1 000 0101	1 111 1010	1 111 1011
-6	1 000 0110	1 111 1001	1 111 1010
-7	1 000 0111	1 111 1000	1 111 1001
-8	1 000 0111	1 111 0111	1 111 1000