1.2 Бақылау сұрақтары.

1.Жабдықтаудың еселігі деп нені айтамыз?

2.Бұрғылау қондырғысының тәл жүйесін жабдықтау еселігін қалай анықтаймыз?

3.Бұрғылау қондырғысының тәл жүйесінің тиімді жабдықталуын таңдағанда жұмысшы тармақтар саны неге байланысты болады?

4.Бүкіл тәл жүйесінің ПӘК қалай анықталады?

5.Тәл жүйесі тура және айқыш жабдықталуларының артықшылықтары мен кемшіліктерін атаңыздар?

№2– Зертханалық жұмыс

ТӘЛ АРҚАНЫНА ӘСЕР ЕТЕТІН КҮШТІ ӨЛШЕУ

Жұмыстың мақсаттары:

Тәл жүйесі арқан тармақтарындағы тоқтап тұрған, көтеру, түсіру шақтарындағы жүктемелерді анықтау

Тәл жүйесі бұрғылау қондырғысының ең маңызды бөліктерінің бірі. Бұрғылау қондырғысының тәл жүйесі шығырдың айналмалы қозғалысын тәлді блоктың ілгер-кейінді қозғалысына ауыстыру және канаттағы жүктемені азайту үшін арналған.

Тәлді жүйе – бұрғылау қондырғысының жүк көтергіш бөлігі болып келеді және құрамына кронблок, ілмегі бар тәлді блок, болат тәлдік канат, МКМК кіретін полиспастты білдіреді.

2.1 Арқан тармақтарына әсер ететін жүктеме

Бұл жерде қозғалыссыз, көтеру, түсіру сияқты үш режимді ажырату керек. Қозғалмаған жағдайда тәл жүйесі арқанының әрбір тармағына келетін жүктеме жабдықталудың еселігіне байланысты болады:

(2.1)

мұндағы, i_т.c. –тәл жүйесінің еселігі;

n–шкивтер саны;

Р–тәл жүйесіне ілінген жалпы жүктеме (жүктің салмағына ілмектің және тәл блогының салмағы қосылады);

Р_хк– арқанның жылжымалы ұшындағы жүктеме;

Р_нк – арқанның жылжымайтын ұшындағы жүктеме;

Р₁, Р₂,…Р_n – арқан тармақтарындағы жүктемелер.

КТО кезінде арқан тармақтарындағы жүктеме мөлшері шкивтердің ПӘК–теріне байланысты кедергілерден өседі.

Шкивтердің ПӘК-тері мойынтіректеріндегі және шкив ойықтары мен арқандар арасындағы үйкелістерден пайда болған кедергі шамасына байланысты. Ол шкивтердің сырғанау мойынтіректерінде 0,95÷0,96, тербеліс мойынтіректерінде- 0,97÷0,98. Олай болса әрбір арқан тармағы керілуін былай есептеуге болады:

Р₂=Р₁х β; Р₃ = Р₂ х β. (2.2)

Р_2н.= Р₁ х β^2н-1, (2.3)

мұндағы Р₂, Р₂, Р_н – 1, 2 және жұмысшы тармақтағы жүктеме;

β = 1/η –шкивтің қарсыласу коэффициенті.

Бұрғылау қондырғысы тәл жүйесінің ПӘК-ін төмендегі формуламен анықтайды:

η_тс= (2.4)

мұндағы η_шк – бір шкивтің ПӘК-і;

η_тс– барлық тәл жүйесі ПӘК-і;

i–полиспаст еселігі.

Көтеру кезіндегі жылжымалы тармақтың керілуін былай анықтайды:

Р_хк= Р₁ х β²ⁿ. (2.5)

Кез келген жылжымалы тармақтың көтеру барысындағы керілуі

Р_2n = Р₁ β^2n-1. (2.6)

Қозғалмайтын тармақтың көтеру кезіндегі керілуі

Р_нк = (2.7)

мұндағы Р – құбыр тізбегі мен тәл механизмі жылжымалы бөлігінің салмақтарынан қосылған жүктеме.

Жүкті ұңғыға түсірер шақта шектік жүктеме қозғалмайтын тармаққа түседі:

Р_нк = (2.8)

Ал ең аз жүктеме жылжымалы тармақта болады:

Р_хк = . (2.9)

Бүкіл тәл жүйесі ПӘК-і, пайдалы А_п жұмыспен істелген А_з жұмыстың қатынасымен анықталады. Пайдалы жұмыс жүкті жоғары көтеру үшін жұмсалады:

А_п = Р х l_гр. (2.10)

2.1-сурет. Тәл жүйесін зерттеуге арналған зертханалық сұлба:

1-кронблоктың жылжымайтын шкиві; 2-тәл блогы; 3- жүктеме гирлар; 4,5-серіппелі динамометр; 6-арқанның қозғалмайтын ұшын бекітетін ілмек

Істелген жұмыс жүкті көтеру кезінде, арқанның жылжымалы ұшының оның жүріп өткен жолына көбейтіндісімен анықталады:

А_з = Р_хк х l_хк = Р_хк х l_гр х i_т.c, (2.11)

мұндағы l_гр – жүкті көтеру биіктігі;

Р_хк – арқанның жылжымалы ұшының көтеру кезіндегі керілуі;

l_хк – көтеру кезінде жылжымалы ұштың жүретін жолы (1- суретті қараңыз).

Олай болса барлық тәл жүйесінің ПӘК-і келесі формуламен анықталады:

η_тс = . (2.12)