3. Сөз дыбысы. Күрделі периодты дыбыстар

1-сурет.Сөйлесу трактының сұлбасы

Материалды серпінді ортада (ауа, су, қатты зат) қандайда бір дененің тербелу нәтижесінде дыбыс пайда болады. Дыбыс толқыны - бұл серпінді ортада молекулдің тербелісі, адамның есту мүшесіне әсер етуімен оның сана сезімінде дыбыстын сезуің шақырады. Адам 20-дан 20 000 Гц дыбыс толқының қабылдайды

Сөзді нақты жарықтау үшін динамикалық ауқымда бұрмаланудың жоғын қамтамасыз ету керек: D=10lg5000/0,01=57 дБ

Қалыпты ақырын сөйлеудегі ең аз қуат 0,001 мкВт, уақыттың жеке сәттерінде қуаттың ең жоғары мәндері 5000 мкВт қа жетеді.

Сөз қуатының өзгеру шегін сипаттайтын шама, сөз қуаттылығының динамикалық ауқымы D деп аталады және логарифмдік бірлікпен анықталады:

W_зmax және W_зmin - сөз сигналы қуатының ең көп және ең аз мәндері

Т абиғатта кездесетін дыбыстар:1.қарапайым периодты, 2. күрделі периодты, 3. периодты емес . Қарапайым периодты дыбыстар қандай да бір жиіліктегі дыбыс қысымының синусоидалық өзгеруімен сипатталады

К үрделі периодты дыбыстар бірнеше құрамдастардың бар болуымен және дыбыс қысымының кез–келген периодты заңымен өзгеруі арқылы сипатталады; синусоидалықтан басқа.

мұндағы : - дыбыс қысымның ,п–гармоникалық амплитудасы;

• о ның фаза

Күрделі периодты дыбыстың амплитудалық спектрі – бұл жиілігі негізгі жиілікке әсері амплитудалардың дискретті қатары.

Күрделі периодты дыбыстың жиіліктік сипаттамалары:

Күрделі периодты және периодты емес дыбыстар, қарапайым дыбыстарға қарағанда жиі кездеседі. Адамнын сөйлеген сөзі – күрделі дыбыс болып келеді.Дауысты дыбысты айтқанда күрделі периодты дыбыстар түзіледі, ал дауыссыз дыбысты айтқанда – периодты емес дыбыс.

4.Түрлендіргіштердін сезімталдығы

М икрофоның сезімталдығы деп микрофонмен дамитын электрқозғаушы күштің, оның мембранасына әсер ететін дыбыс қысымына қатынасын айтады, В/Па

Түрлендіргіштің жиіліктік сипаттамасы :Түрлендіргіш сезімталдығының жиілікке тәуелділігі оның жиіліктік сипаттамасы деп аталады

Т үрлендіргіштің жиіліктік сипаттамасы жағымдыдан ерекшеленеді, оның сипаты біртекті емес .

Бұл біртексіздікті бағалау үшін коэффиценттер қызмет етеді

жиіліктердің таралу ауқымындағы микрофонның максималды және минималды сезімталдықтары

О рташа сезімталдық: Жиіліктердің таралу ауқымындағы түрлендіргіштің сапасын бағалау үшін орташа сезімталдық параметрі қолданылады

- сезімталдығы анықталатын жиіліктердің саны

Микрофондардың электрлік сипаттамасы: Сезімталдықпен берілу коэффициенті К_М (S_M) КМ түрлендіргіш ретіндегі электроакустикалық қасиетін сипаттайтын негізгі көрсеткіші болып табылады.

Микрофон сезімталдығы микрофон арқылы дамитын ЭҚК-ң орналасқан нүктедегі дыбыс қысымына қатынасы негізінде анықталады.

мұндағы Е-микрофонның ЭҚК-ң әсер ету мәні, В; Р-дыбыстық қысымы, Па

5.Қарапайым дыбыстар. Күрделі периодты емес дыбыстар

Т абиғатта кездесетін дыбыстар:1.қарапайым периодты, 2. күрделі периодты, 3. периодты емес . Қарапайым периодты дыбыстар қандай да бір жиіліктегі дыбыс қысымының синусоидалық өзгеруімен сипатталады

Қарапайым периодты дыбыстың жиіліктік сипаттамасы

Қарапайым дыбыстың амплитудалық спектрі (б-суретте) – бұл шеңбер жиілігіндегі Рm дыбыс қысымының амплитудасын бейнелейтін бір көлденең желі

Дауысты дыбысты айтқанда күрделі периодты дыбыстар түзіледі, ал дауыссыз дыбысты айтқанда – периодты емес дыбыс.

Периодты емес дыбыстар қысымының периодты емес заң бойынша өзгеруімен сипатталады және гармоникалық құрамдастар қосындысы түрінде Фурье интегралының көмегімен беріледі.

Күрделі периодты және периодты емес дыбыстар, қарапайым дыбыстарға қарағанда жиі кездеседі