Билет 25

1. Қазіргі заманда атақты Рим дәрігері және фармацевті Клавдий Галеннің шығармаларының мәні.

Атақты рим дәрігері және фармацевті Клавдий Галеннің (131-201) шығармашылығы күрделі және маңызды болды. Өз өмірінде Гален математика, грамматика, философия және құқық бойынша 400-ге жуық шығармалар жазды. Бізге дейін оның 140-қа жуық медициналық жұмыстары жеткен. Барлық ертедегі дәрігерлердің ішінен Гален медицинаға ғылым ретінде келген алғашқы адам болды.

Гален дәрілік шикізаттардан шараптың, майлардың және қатты майлардың (медициналық шарап, медиицналық майлар және т.б.) көмегімен сығындыларды алуды алғаш болып ұсынды.

Ежелгі дәуірдің дәрігері Галеннің арқасында медицина қызметінде дуализм жарық көрді. Клавдий Гален Пергане қаласында атақты архитектор Никонның жанұясында дүниеге келген. 17 жастан бастап медицинамен айналысқан, Перган, Коринф, Афина және Александрияда білім алған, біршама тілдерді біліп, көп саяхаттаған. Перганға оралғанда бірнеше жыл бойы гладиатор мектебінде дәрігер боп жұмыс жасайды. Гладиатор көтерілісінен кейін Гален Римге көшіп келіп, лекциялармен, медицина тәжірибесімен белгілі болған. Гален медицина саласындағы 125 еңбектің авторы (бізге тек 80 жетті). Ең маңыздысы: «Адам денесіндегі бөліктердің қызметі», «Анатомия туралы», «Терапевтік әдістер», «Ауру денелердің бөлшектері», «Дәрілердің құрамы туралы». Галеннің бірнеше еңбектері «Гиппократтың жинағымен» таныстырды. Гален Александрияға келгенде, онда адамдар мүрдесімен жұмыс істеу тоқтатылғандықтан, ол маймылдар, шошқалар, иттер мен тағы басқа жануарларды зерттеумен айналысты. «Анатомия-лық бұлшық еттер туралы» трактатта 300 бұлшық ет бар екені баяндалған, олардың ішінде адамдарда болмағандары да бар. Галеннің анатомия жүйесін, сүйектерді, сіңір, бұлшық еттерді, ішкі мүшелерді, әсіресе жүйке жүйесін сипаттауда қызметі зор. Ол бас миы және жұлын бөлімдерінің құрылысын түсіндірді. Жүректің анатомиялық құрылысын, күре тамырдың ағу жолын дұрыс түсіндірді. Жүректің қоршауын қанға өткізгіш деп санады. Бұл дұрыс емес көзқарас XVI ғасырға дейін дұрыс деп саналды.Гален дәрігерлік тәжрибемен кең шұғылданды, тәжірибелі хирург болды және анатомияның фундаменті хирургия – деп санады.Галеннің айтуы бойынша, механикалық және физико – химиялық табиғи шикі зат өңдеу арқасында, бірнеше дәрі – дәрмек тобы пайда болады, бүгінгі уақытқа дейін дәрі – дәрмектер «Галеннің препараты» деп аталады.Галеннің шығармалары Еуропа медицинасының біліміне негіз болды.Галеннің мағынасын бағалау қиын. Жалықпайтын зерттеуші, зерттеу анатомиясының негізін салушы, хирург. Гален әлемнің ең атақты дәрігері. Ежелгі рим медицинасы туралы грек және латын эпиграммалары айтады, олар қысқа, бірақ мағынасы жағынан бай өлеңдер, дәрігердің қызметін көрсетіп сипаттайды.

2.А.Б. Лесневскаяның мектебі: Ресей фармация тарихындағы маңызы.

Антонине Болеславовне Лесневской, первой женщине-провизору, принадлежит особое место в отстаивании позиций женщин в фармации. Летом 1901 г., вскоре после открытия аптеки, Лесневская подала прошение о создании при ней Женской фармацевтической школы и, не дождавшись ответа, в январе 1902 г. поставила в известность вышестоящие инстанции о том, что она приняла на обучение в свою школу 11 учениц. Официально статус Женской фармацевтической школы Лесневской был утвержден Министерством внутренних дел только год спустя.Для поступления в школу Лесневской требовалось соответствовать строгому образовательному цензу – обязательно окончить восьмилетний курс женской гимназии. Обучение в Женской фармацевтической школе продолжалось два года, делилось на четыре семестра и было платным. В конце четвертого семестра ученицы сдавали выпускные экзамены, после успешной сдачи которых им присваивалось звание «аптекарский помощник». Программа обучения была весьма насыщенной. В первый год ученицы занимались химией, зоологией, физикой, ботаникой и математикой. В учебную программу второго года входило изучение органической химии, аналитической химии, фармацевтической химии, фармакогнозии, минералогии и геологии, гигиены, фармакологии и юриспруденции. Теоретический курс химии чередовался с практическими лабораторными занятиями. Практику ученицы проходили в аптеке Лесневской, а во время летних каникул, в течение шести недель, – в земских аптеках.

В школе преподавали профессора Военно-медицинской академии и Женского медицинского института, в том числе С. В. Гольдберг, ставший впоследствии директором первого в России Химико-фармацевтического института. Сама Лесневская читала лекции по фармакогнозии, а З. И. Аккер – по фармацевтической химии. На втором курсе учащиеся работали под руководством провизоров через день по четыре часа в своей аптеке. За десять лет фармацевтическое образование в школе Лесневской получили 198 женщин, 14 из них стали провизорами.