38.Аэровизуалды дешифрлеуге түсінік беріңіз

Аэровизуалды дешифрлеу үдерісінде ұшу жолындағы нысандарды ғана емес, қону кезіндегі жер беті бақылаулары орындалады.

Аэровизулдаы дешифрлеу тік ұшақ немесе жеңіл ұшақтан жасалынады.

Таңдау көп факторларға байланысты болады. Дайындық кезеңінде негізгі назар маршрутты жасауда болу керек. Ұшу маршруты және қонатын жері алдын ала мақұлданып, картаға немесе түсіріске бейнеленеді, сонымен қатар биіктік пен ұшу жылдамдығы анықталады.

Жердің әр бөлігіне қатты назар аударылатын болсаұшу жылдамдығы 100 км/сағ аспау керек, ал биіктік- 200-400 м. Мұндай биіктікте ұшу жердегі нысанды виуалды түрде танып білуге мүмкіндік береді.

Ұшу шартында негізгі мән жұмыстың ұйымдастырылуына беріледі: түк ұшақ минутына 2 км ұшады, осыған байланысты кішігірім ақаулар болса да жақын пландағы дешифрлеудің нысандарының бақылаудан тыс қалуына әсер етеді. Сондықтан жердегі барлық материалдарға жеткілікті дәрежеде көңіл бөлінуі керек.

Дешифрлеу ұшқыштар отыратын бөлмеден түсірген ыңғайлы. Бұл жағдайда бақылаушылар кем дегенде екеу болу керек. Аэровизуалды дешифрлеу түсірісте немесе мөлдір пластикте алдын ала мақұлданған шартты белгілермен нәтижесін түсіреді. Нысандардың бөлек шифрлануына нөмерлеу мүмкін.

Дешифрлеу нәтижелерін өңдеу (безендіру, жазулардағы түсініксіз жерлерді түзету) сосын аэровизуалды дешифрлеуде сол күні жасалуы керек.

39.Сандық түсіріс жайлы түсінік беріңіз

Сандық түсіріс деп жер бетінің бейнесін айтмамыз, сандық мағына түрінде жазылатын магниттік тасығыш және визуальды экран мониторда бар.

Түсірістен айырмашылығы , фотографиялық түрде бейнелер үзіліссіз, сандық түсіріс дисректті элементтік бейнелер- пикселдер от англ. picture element). Кеңістіктегі сандық түсіріс пикселдің размерін рұқсат етеді. Пиксельдік бейнелер біртекті, нысандар обьектінің жарықтылығынан тәуелсіз, олардың айырмашылықтары да үлкен..

Әрбір пиксельдің сандық жазба координаттары бар: қатар номері (х) және рет номері (у). Коодинат басы бірінші пикселде (сол жақтағы жоғарғы пиксел бейнесі) және компьютерлік көрсетілімдерде бекітілген, қатар номері төмен қозғалыста өседі, ал рет номері оңға қарай.

Радиометрлік қатынаста сандық түсірілімдер дискретті. Барлық интервал жарықтығы қарадан аққа дейін бөлу бекітілген, 256 деңгейде (машина коды 8 битті құрайды немесе 1 байт пискел) болады. Бір деңгей жарықтығы радиометрлік түсірілімге сәйкес келеді.

Жарықтық деңгейінің деңгейі немесе жарықтықтың кодталу мағынасы, сандық түсірілімде үшінші координаттық пикселді көрсетеді. Көпзональды түсірістер пикселдері координаттарын анықтауда х,у кейбір жарықтылық мағынасына сәйкес келеді, түсірілім каналдары саны бойынша болады.

Түсіріс фрагменттері толығымен жарықтылық мағынасы матрица түрінде көрсетілуі мүмкін. Бұл ұйым аэрокосмостық бейнелерде компьютер көмегімен манипуляциаланады.

Нәтижесінде, геометриялық координат элементтері сандық түсірісте кеңістіктегі координаталармен байланысады- географиялық немесе геодезиялық түсірістерде осы проекциямен трансформацияланады.

Программа пакеттері бір жүйеде екі түрлі ұйымдастырылуы мүмкін. Бұл үрдісте кеңістік координаттар (геокоординат) аэрокосмостық бейнелерде өзгерістер болмайды, тек ерітінділер мен кеңістік координаталары арасында байланыс орнатылады.

Екінші үрдіс- трансформациялау- бейнелерді қайта құруды талап етеді. Бейнелердің бұрылыстарын жай ғана мысал ретінде түсіндіре аламыз.

Спутник орбитасының тегістігі, ереже бойынша Жер осіне иіледі, яғни сандық түсірістегі координатар жалпы жағдайда параллель және меридиан сеткалары, тікбұрышты координаттар сеткасы да параллель емес.

Түсірісті «солтүстікке» бұру үшін, яғни сандық жазбаларда координат осьтерін параллель жасу үшін кеңістік жүйесінде (суреттегі географиялық координаттар жүйесі) жазбада «таза» пиксел шығып, сандық жазба түсірістегі координат пикселінің өзгеруіне әкеледі. Екі жағдайда да үш координатта шартты түрде пикселдер таңдалып, жүйеде сандық түсірістер айырмашылық жасайды.

Шындығында, бейнелерді қайта құры қиын, мысалдармен келтіретін болсақ: трансформация үшін түсірістерде жаңа пикселдердің кіріспесі немесе барлық бейнелердің екеуінің біреуге біріктірілуі, ұсақ нысандарда жағымсыз әсер етеді.

Түсіріс экранда визуальдандырылса, әрбір пиксел экранда координаттарды иеленеді. Сандық жазба координаталарымен сәйкес келуі де мүмкін, егер визуальды бейне сандық жазбадан басталып, экрандағы масштаб 1:1 болса. Егер бейне экранда үлкейтілсе (кішірейсе) немесе жазба фрагменті шықса, координаттар сәйкес келмейді. Осылайша, сандық түсірістер экран мониторында пикселдері визуальданады, жүйеде үш координаттар болады- сандық жазба, кеңістіктегі координата және экран.

Сандық түсірістер түрімен қамтамасыз ету немесе түсірілімде, егер оптикалық-электронды түсірілім жүйесі қолданылса немесе фотографиялық түсірістер. Арнайы сканерлі (атаулы, микроденситометрлерде) m сандық қызметті атқарады.

Оптикалық-электронды жүйеде сандық түсірістерді алу, құралдардың көмегімен, электронды сигнал беруші фотографиялық бейнелерді көрсетуі ықтимал. Мұндай түсірістерді дешифрлеу тек қана визуальды түрде болады, осыған қарамастан қолданылу тәсілдері мен белгілерінде айырмашылық болмайды.

Сандық түсірістерді компьютермен дешифрлеудің екі жағдайда болады:

= > экрандағы бейнені визаульды дешифрлеу; ^А автоматтандыру (компьютерлік) классификация.

Бірінші жағдайда ақпаратты дешифрлеуші экрандағы бейнеге визуальды анализ жасау арқылы алады.Орындаушының компьютерден айырмашылығы бәрінен бұрын ол барлық кеңістікте сипатының санын білмеген жағдайда да ақпарат алады. Жарықтылық айырмашылығы сапа деңгейімен бағаланады, бірақ ол дешифрлеу белгілерін қолдана алады, мысалы формасы, сонымен қатар жанама дешифрлеу белгілері.

Екінші жағдай математикалық шараларды орындауымен сипатталады, нысандардың формалық белгілеріне сай топтастыра алу. Қазіргі уақытта ақ-қара түсірістерде белгілердің қолданылуы-жарықтылық көлемі, көпзональды – жарықтылық мағынасының жиынтық сериясында зоналық түсірістер, спекрлі түрде аталады. Әр пиксел деңгейінде анализ жасалады. Кеңістіктегі ақпараттарды дешифрлеуші нысандар үшін әдетте қолданылған программаның құрамымен пикселдерге жақын немесе бірдей сипатталатын есеп жолымен қаралады.

Бірінші жағдайдың басты ерекшелігі- кеңістіктегі ақпаратты жеңіл алуында және кешенді дешифрлік белгілердің арқасында- жоғарғы деңгейдегі қабылданған шешімдер, екіншісі- қиын математикалық белгілерді адамның сәл қатысуымен өткізу мүмкіндігі. Екі жағдайда бір-бірін толықтыратыны анық, сондықтан көбінесе екеуін бірге қолданады.

Басты принциптері мен тәсілдері визуальды дешифрлеу сақталады, түсірілісдегі бейнелер фотоқағазда немесе экранда көрсетіледі. Айырмашылығы бірінші жағдайда дешифрлеуші түсіріспен жұмыс жасайды, ол құрылымды өзгерте алмайды, екіншісінде оған мүмкіндік бар.

Сандық түсірісті екі түрге ажыратуға болады: геометриялық және жарықтылық.

Геометриялық бейнелеудің соғһңғы мақсаты сандық түсірістегі анықталған проекциялар және жүйелер координатасын көрсетеді.

Бейнелеу карталарды құру және уақытында материалдарды алу үшін қолданылады. Міндетті геометриялық бейнелер 30Hi-ді қашықтықтан қолдануда, геоақпараттық жүйенің базалық құрам бөлігіне кіреді.

Жарықты бейнелеудің басты мақсаты- экрандағы бейнеде визуальды қабылдауды жақсарту. Алайда, кейбір жағдайда олар дешифрлеудің соңғы нәтижесі болуы мұмкін.