16. Тәуелсіз мемлекеттер достастығының (тмд) болашаққа арналған энергетикалық бағдарламаларының негізгі қағидалары, негізгі деректер. Мысал келтіріңіз.

Бұл бағдарлама болашақта ТМД-ның экономикасының өсуі мен отын энергетикалық кешені салаларының даму деңгейін ж\е негізгі бағыттарын белгілейді.

ТМД-ның энергетикалық бағдарламсының негізгі қағидалары:

-халық шаруашылығы мен тұрмыстың барлық салаларында ғылыми техникалық прогресс негізінде энергия үнемдеу саясатын белсенді түрде жүргізу; отын мен энергияны үнемдей отырып, ұлттық табыстың үлесті энергия сыйымдылығын елеулі түрде төмендету;

-аотын энергетикалық кешені салаларындағы техникалық прогрессті жеделдету, сонымен катар кешенге қажетті жабдықтар, машиналар мен материалдар жеткізіп тұратын машина жасау ж\ е басқа да өнеркәсіптің күрделі салаларындағы техникалық прогрессті жеделдету;

-бастапқы энергетикалық ресурсстарды өндіру ж\е олардың энергетикалық өсімін қамтамасыз ету;

-еліміздің ішікі мұқтаждары мен экспорт мұқтаждарын өтейтін газ өнеркәсібінің дамуын жеделдету;

-мұнай өнімінің тұрақты жоғары деңгейін, оның ішінде мұнай қабатының ПӘК-ін арттыруды қамтамасыз ету;

-отынның, әсіресе, мұнайдың өндірістік қорларын өз уақытында дайындау, мұнай кендерінің жоғары нәтижелігін арттыру;

-мұнай кендерін тереңдету ж\е оның көлемін арттыру есебінен моторлы отын ресурстарымен қамтамасыз ету,бұл ретте электр станцияларының мазутты жұмсауын, сол сияқты сығылған ж\е сұйытылған моторлы отынды біршама қысқартып, сонымен қатар газ, көмір, жанғыш тақтатастан алынған синтетикалық моторлы отын өнеркәсібінің ғылыми техникалық мәселелерін шешуді ұйымдастыру;

-электр ж\е жылу энергиясы өндірісіндегі ядролық энергетиканы жедел дамыту;

-көмір өнеркәсібін дамыту;оны ашық жолмен өндіріу тәсілін арттыру ж\е осы көмірді пайдаланатын ЖЭС-тың құрылысын жеделдету;

-ТМД-ның болашаққа арналған энергетикалық бағдарламасының негізгі қағидалары –осы елдердің энергетика саласындағы қарым-қатынасты одан әрі дамыту болып табылады.

Соңғы жылдары ТМД елдерінде өзінің жобалық ресурсын өтеген, ауыстыруды, жаңалауды ж\е қайта құруды қажет ететін, ескірген жабдықтың көлемі айтарлықтай дәрежеде өсті. Инвестицияның тапшылығы электроэнергетика нысандерын техн. қайта жабдықтауды қажетті көлемде іске асыруға мүмкіншілік бермейді, бұл мәселе келешекте ТМД елдері экономикасын көтеруде тежегіш факторға айналуы мүмкін. Мұның бәрі ТМД елдерінде энергетикалық жүйенің тиімді қызмет етуін төмендетуге әкеп соқтырды. Бұл жеке алғанда электр тораптарында энергия шығынының артуына , кернеу мен жиілікті сақтау сапасының нашарлауына, эл.станцияларында отын шығынын артуына әкеледі.

17. Электр апараттары.Жалпы мәліметтер.Оларты топқа бөлу.Өндірісте пайдалануы. Мысал келтіріңіз.

Электр энергетикада қолданылатын электр аппаратгарын негізінен екі турге бөледі:

I. Kepнeyi 1000 В-тан жоғары қондырғыларда қолданатын электр аппараттары. Оларға мыналар жатады:

3. Коммутациялық аппараттар: айырғыштар, жуктемені ажырараткыштар, ажыратқыштар, балқыма сақтандырғыштар, қысқа туйықтағыштар, бөлшектеуіштер.

4. Өлшеуіштік аппараттар: кернеу трансформаторы, кернеуді бөлетін сыйымдылық, тоқ трансформаторы.

5. Тоқты шектеуші аппараттар: реакторлар, тоқты шектеуші қурылғылар.

II. Kepнeyi 1000 В-тан төмен қондырғыларда қолданатын электр аппараттары. Оларға мыналар жатады:

3. Балқымалы сақтандырғыштар;

4. Шаппа қосқыштар;

5. Ауыстырып қосқыштар;

6. Maгниттік жүргізгіштер.

Енді осы көрсетілген электр аппараттардың кейбіреунің құралымдарын және сипаттамаларын талдаймыз.

Электр тізбегін ажырату уақытына байланысты барлык ажыратқыштар ( кернеуі 1000 В-тан жоғары) eiкiгe бөлінеді:

3. Электр тізбегін тез ажырата алмайтын ажыратқыштар. Олардың тізбекті ажырату уакыту:

t_{мен.уақ} =0,1+0,5 с; t_тол.аж.=0,15+0,25 с;

2. Электр тізбеггін тез ажырата алатын ажыратқыштар. Олардың уакыты:

t_{мен.уақ} =0,03+0,05 с; t_тол.аж.=0,05+0,08 с;

Ажыратқыштармен тізбекті тез қосу мен ажыратудың улкен маңызы бар. Мысалы: ажыратқыштардың тізбекке қосылған кедегі параметрі:

U_ном=110кВ; I_аж=15кА; U_дог=5кВ; t=0.02c

Осы ажыратқышпен тізбекті ажыратқанда бір периодқа тең уақытта бөлінетін энергияның шамасы:

A=I_аж*U_дог*t=15*5*0.02=1.5МВт

Егерде тізбекті тез сөндірмесек энергия (1.5МВт с) ажыратқышты тез уақытта істен шығарады.