36. Су аккумуляциялық электр станциялары (саэс-гаэс). Негізгі техникалық принциптік схемасы. Ерекшелігі. Мысал келтіріңіз.

Су аккумуляциялық электр станциялары (ГАЭС) кем дегенде екі бассейнді су қоймасының су энергиясын пайдаланылатын станция (1,3,4,5).

Су аккумуляциялық электр станцияларының (САЭС) жұмысының ұстанымдық сұлбасы 1.13-суретте көрсетілген.

а) станция сулбасы; б) тљрт машиналы станция агрегаттары; в) уш машиналы станция агрегаттары; г) екі машиналы станция агрегаттары

1. Жогарвы бассейн. 2. Су торабы. 3. Станция њйі. 4. Төменгі бассейн. Т - турбина; г - генератор; н - соргы; д – қозгалтқыш

Электрэнергетика жүйесі жұмысында қарбалас кезең болғанда, САЭС-ның электр машинасы генератор режімінде жұмыс істейді де, осы жүйедегі қарбаласты тез уақыттыңішінде (шамамен 1-2 мин) қалыпқа түсіреді. Ал егерде электр жүйесінде жүктеме аз болса, бұл электр станциясының машиналары сорғы режіміне көшеді. Сөйтіп жоғарғы бассейнді (1) сумен толтырады, ал келесі генератор режімінде жұмыс істеуге дайын тұрады. Нәтижесінде жылу электр станциясы мен атом электр станциясының экономикалық тиімділігі артады.

Дүниежүзінде барлығы 150 САЭС жүмыс істейді. Су аккумуляциялық электр станцияларын Австралияда, Швейцарияда, Англияда, Жапонияда, АҚШ-та, Бразилияда, Чилиде, Колумбияда, Испанияда, Францияда, Швецияда, ГФР-да және Канадада тиімді қолданады.

ТМД-да қуаты 225 МВт Киев САЭС-ы. Ленинград және Жигулевск САЭС-ы тиянақты жұмыс істейді.

Су аккумуляциялық электр станциясыныћ пайдалы әсер коэффициенті Пәк=0,7-0,75 тең және станциялардң осындай түрін са- луға жұмсалатын қаржы шартты түрде аз (6).

Міне, су аккумуляциялық электр станцияларының осы келтірілген артықшылықтары оларды салуды көбейту керек екендігін анықтайды.

37. Бөлгіш және қысқа тұйықтағыш аппараттар.Өндірісте пайдалануы. Өндірісте қолдану мүмкіндіктері.Ерекшеліктері.Жұмыс істеу схемасын келтіріңіз.

38. Cинхронды генераторлардың статор мен ротор орамдарынсалқындату жүйелері.Құрылысы.Ерекшеліктері.Өндірісте пайдалануы.

Генераторлар жұмыс істеген кезде энергия шығыны болады. Шығын статор мен ротор арқылы, тоқтың өтуінен статор теміріне айнымалы магнит өрісінің әсерінен темірдің қайта магниттенуінен болады. Бұл шығын жылуға ауысады. Генератор қуаты жүз мьң кВт-қа жеткенде шығын мың кВт болады. Сондықтан генератор қалыпты жұмыс істеу үшін салқындатылуы тиіс.

Салқындатудың жанама, тікелей жљне аралас әдістері бар. Жанама әдісте өткізгіштің оқшаулатқышы сыртқы қаптамасы арқылы салқындатыдады. Кейбір жағдайда өткізгіш салқындатқьш ортадан оқшаулатқышпен және статор немесе ротор металдарымен оқшауланған, ал мұның өзі салқындатуды едәуір қиындатады.

Жанама салқындату кезіндегі салқындатқыш ортадағы ауа немесе сутегі (H₂) болып саналады. Жанама салқындату кезінде салқындатқыш орта тұйық цикл бойынша генератор- салқындатқышта айналысқа түседі.

Генераторды тұйық жанама салқындатудың ұстанымдық сұлбасы.