- •1.Қазіргі заманғы өлшеу техникасының орны.
- •1)Өлшенетін технологиялық параметрлер. Технологиялық үрдістерді үздіксіз және дискретті сипаттамалары қатысатын өндіріс.
- •2)Теңестірілген және теңестірілмеген көпірлер
- •1)Температураны өлшеу. Жалпы мағұлмат. Температуралық шкалалар.
- •2)Бірорамды құбырлы серіппесі бар өлшеу аспабы
- •Температураны өлшеу құрылғылардың классификациясы. 8 билеттің 1 cұрағы
- •Қысымды деформациялық өлшеу құрылғының сезгіш элементтері
- •1)Манометрлік термометрлер түрлері, жұмыс істеу принципі.
- •Өлшеу аспаптардың абсолюттік, салыстырмалы және келтірілген қателіктері. Өрнектері, анықтамалары
- •Термоэлектрлік термометрлер теориясы. Тэт негізгі теңдеуі.
- •Өқ сынауы және калибровкасы. Анықтамалар
- •1)Ұзартқыш термоэлектродтық сымдар
- •2) Өқ негізгі метрологиялық мінездемелері. Олардың классификациясы.
- •8 Билет
- •9 Билет
- •10 Билет
- •11 Билет
- •12 Билет
- •13 Билет
- •14 Билет
- •Емтихан билеті № 15
- •1.Өлшеудің компесациялық әдісі.
- •2. Өлшеулер. Өлшеудің негізгі заңы. Өлшеу объекттері.
- •1.1 Кесте – Технологиялық процестің сипатына байланысты өлшенетін көрсеткіштердің түрлері
- •Емтихан билеті № 16
- •Тұрақты жұмыстық ток күші бар потенциометрдің сұлбасы.
- •2. Концентрацияны өлшеу. Жалпы мәліметтер. Концентрацияны өлшеу құрылғылардың классификациясы.
- •Емтихан билеті № 17
- •Жылулық саулелену. Теориялық кіріспе.
- •2.Айнымалы жұмыстық ток күші бар потенциометрдің сұлбасы.
- •Емтихан билеті № 18
- •1. Кедергі термотүрлендіргіштер (ктт). Металдық және жартылайөткізгіштік ктт.
- •2. Электромагниттік шығынөлшеуіштер. Сұлбасы және жұмыс істеу принципы.
- •Емтихан билеті № 19
- •1. Деңгейді өлшеу. Жалпы мәліметтер. Деңгей өлшейтін құрылғылардың классификациясы.
- •Емтихан билеті № 20
- •Тэт тізбегіне өлшеу аспабын қосу.
- •Сұйықтың, газдың, будың мөлшерін және шығынын өлшеу. Жалпы мәліметтер. Мөлшерін және шығынын өлшеу құрылғылардың классификациясы. Сұйықтықтар мен газдар тығыздығын өқ
- •13.2 Сұйықтықтардың тұтқырлығын өқ
- •Емтихан билеті № 21
- •1. Қысымды өлшеу. Жалпы мәліметтер. Қысым өлшеу құрылғылардың классификациясы.
- •9.2 Пьезоэлектрлік қысым өлшегіш түрлендіргіштер
- •9.3 Дифференциалды-трансформаторлы қысым өлшегіш түрлендіргіш
- •2. Акустикалық деңгей өлшеу құрылғылар.
- •1. Абсолютті қара дене. Планк заңы.
- •2. Деңгейдің кондуктометрлік сигнализаторлары.
- •1. Түстілік температурасы. Түстілік температураны өлшеу құрылғылары.
- •2. Жылулық шығынөлшеуіштер.Сұлбасы және жұмыс істеу принципы.
- •1. Жарықтық температура. Жарықтық температураны өлшеу құрылғылары.
- •2. Көлемдік санауыштар. Овалды шестернясы бар санауыштар.
- •1. Оптикалық пирометр.Сұлбасы, жұмыс істеу принципы.
- •2. Электрлік деңгей өлшеу құрылғылары.Сыймдылық деңгейөлшеуіштер.
- •1. Сильфонды дифманометр. Сұлбасы, жұмыс істеу принципы.
- •2. Айнымалы қысым құламасын шығынөлшеуіштер.
- •1. Оптикалық пирометр.Сұлбасы, жұмыс істеу принципы.
- •2. Электрлік деңгей өлшеу құрылғылары.Сыймдылық деңгейөлшеуіштер.
12 Билет
1-сурак
Нормалды термоэлектрод.
Қалыпты термоэлектрод
Әртүрлі екі термоэлектродтардан құрылған ТЭТ-тің қасиетін бағалау үшін термоэлектродтың қалыпты термоэлектродпен бірге жұптасып түзетін термоЭҚК-ін білсе жеткілікті. Стандарт бойынша қалыпты термоэлектрод ретінде таза платина электроды қарастырылады.
Егер әртүрлі А,В,.....,N термоэлектродтық материалдармен платина П жұптасып түзетін термоЭҚК-і белгілі болса, онда Вольт заңы бойынша термоэлектродтардың кез-келген комбинациясы үшін жұмысшы ұшы және бос ұштарындағы белгілі температураға сәйкес термоЭҚК-ті анықтауға болады.
П платина термоэлектродына қатысты екі А және В өткізгішінің термоЭҚК-і белгілі болсын делік (жұмысшы ұшының температурасы tоС және бос ұштарындағы toоС): А термоэлектроды мен қалыпты термоэлектродпен бірге ЕАП(t, tо) түзеді, В термоэлектроды мен термоэлектродпен бірге ЕВП(t, tо) түзеді.
ТЭТ-тің басты теңдеуі
ЕАП(t, tо) = еАП(t) - еAП(tо) (3.6)
және
ЕВП(t, tо) = еВП(t) – еВП(tо). (3.7)
(3.7) және (3.6) айырмасын есептегенде
ЕАП(t, tо) - ЕВП(t, tо) = [еАП(t) - еВП(t)] – [еAП(tо) - еВП(tо)] =
= [еАП(t) + еПВ(t)] – [еAП(tо) + еПВ(tо)] = еАВ(t) - еАВ(tо) = ЕАВ(t, tо).
Осыдан
ЕАВ(t, tо) = ЕАП(t, tо) - ЕВП(t, tо). (3.8)
(3.8) теңдеуінен келесі белгілі, екі А және В өткізгіштің үшінші қалыпты өткізгішпен жұптасып түзетін термоЭҚК-і белгілі болса, онда А және В өткізгіштен құрылған ТЭТ-тің термоЭҚК есептеп анықтауға болады.
(3.8) формуласында ЕАВ(t, tо) оң болуы, ал А термоэлектроды В-мен жұптасқанда оң болатынын көрсетеді. Ал мәні ЕАВ(t, tо) теріс болса А термоэлектрод теріс болатынын көрсетеді.
Анықтама кітаптардан t=100оС және t=0оС кезіндегі әртүрлі материалдардың платинамен жұптасқандағы термоЭҚК-ін табуға болады.
Әртүрлі материалдарың термоЭҚК-ін анықтаудың қарастырылған әдісі құнсыз металдардан ТЭТ құрастырғанда қолданылады.
Тақырып бойынша қосымша мағлұматты [1, 4-7] алуға болады.
2- сурак
Оптикалық газталдауышы.
Оптикалық газталдауыштар.Оптикалық газталдауыштарда анықталып жатқан компоненттің концентрациясы газдық қоспаның оптикалық қасиеттерінің өзгеруіне байланысты анықталады. Оптикалық қасиеттері: сыну көрсеткіштері, спектральді жұтылу мен сәулелену, спектральді тығыздық және т.б.
Оптикалық газталдауыштарды үш топқа бөлуге болады: инфрақызыл және ультракүлгін – жұтылу; спектрфотометрикалық; фотокалориметриялық. Оптикалық газталдауыштар үлкен рұқсаттық қасиетке ие, осыған байланысты оны кәсіпорын ғимараттарында және атмосферада ауаны бақылау кезінде өндірістік газдардағы токсикалық және жарылыс қаупі жоғары қоспалардың микроконцентрациясын талдаған кезде қолданады.
Әрбір газ белгілі жұтылу спектрімен сипатталады: өзінің құрамында екі не одан көп әртүрлі атомдары (СО, СО2, СН4, NН3) бар газдардың жұтылу спектрі инфрақызыл ИҚ бөлігінде. Біратомды газдар спектрдің ультракүлгін бөлігімен сипатталады.
Мұндай талдауыштардың өлшеу диапазоны 0 –1% бастап 0 – 100% дейін. Дәлдік класы 2,5-10 (өлшеу диапазонына байланысты).
Кәсіпорындарда шығарылатын инфрақызыл спектр бөлігіндегі оптико-акустикалық газталдауыштардың типтері: ГИП 10МБ-1 – СО, ГИП 10МБ-2 – СО; ГОА–4 – СО; СО2; С2Н2; СН4 т.б.; спектрдің ультракүлгін бөлігінде: УФА 1 – Сl2