11 Билет
1-сурак
ТЭТ құрылғысының және термоэлектродтардың материалдарына қойылатын талаптар.
ТЭТ термоэлектродтарының материалдарына қойылатын талаптар
Кез келген екі өткізгіш жұптасып термоЭҚК түзеді, бірақ ТЭТ құру үшін шектелген термоэлектродтар саны пайдаланылады.
Термоэлектродтардың материалдарына қойылатын талаптар:
а) термоЭҚК температураға тәуелділігі жуықтап сызықты болу;
б) жоғары температураларды өлшеу мақсатында қызуға төзімді және механикалық берік болу;
в) химиялық инерттілігі;
г) өткізгіштің ұзындығы бойында материал термоэлектрлік біртекті болуы керек, ол жұмысшы дәнекерді қайта градуирлеусіз қалпына келтіруге және оны батыру тереңдігін өзгертуге мүмкіндік береді;
д) материалдың термоэлектрлік қасиеттері бойынша бір-бірін ауыстыру мақсатында даярлаудың технологиялық жеңілдігі;
е) арзандық;
ж) стандартты градуировка құруға беретін термоэлектрлік қасиеттердің тұрақтылығы мен қайта өндіру.
Ешбір материал барлық талаптарды толық қанағаттандырмайды, сондықтан әртүрлі температуралық интервалдар үшін әртүрлі материалдан жасалған термоэлектродтар колданылады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында қабылданған 5 стандартты ТЭТ градуировкасы пайдалынады, олар 2.1 кестеде көрсетілген.
2.1 Кесте – Стандартты ТЭТ градуировкасы
Стандартты өлшемдеулер |
Диапазон, оС |
Қателік, оС |
Хромель-копель (ХК) |
-50 600 |
±(2,2 5,8) |
Хромель-алюмель (ХА) |
-50 1000 |
±(4,0 9,7) |
Платинородий-платина (ПП) |
0 1300 |
±(1,2 3,6) |
Платинородий-платинородий (ПР) |
300 1600 |
±(3,2 5,2) |
Вольфрамрений-вольфрамрений (ВР) |
0 2200 |
±(5,4 9,7) |
2- сурак
Инфрақызыл газталдауышы.
Газды қоспаларда бір немесе бірнеше құрауыштардан тұратын концентрацияны өлшейтін құрылғыны ГАЗОАНАЛИЗАТОР д.а.
Инфрақызыл газоанализаторлар – бұл приборлар, булар мен газдардың молекулаларының инфрақызыл сәулелену әрекетінің таңдалған жұтылуын жинақтайды.Инфрақызыл газоанализаторларының жоғарғы таңдалынуы және олардың зертханада, өндірісте кең қолданылуы әр түрлі газдардың молекулалық спектрлерінің жұтылуының жоғарғы ерекшелігімен шартталады. Дисперсиялық приборлар монохроматтар (дифракциялық торлар, призмалар) арқылы алынған толқынның бір ғана ұзындығының сәулеленуін қарастырады. Дисперсиялық емес приборлар монохроматталмаған сәулеленуімен жұмыс жасайды, ол оптикалық сұлба ерекшелігімен шартталады. Сәулелік ағын көзден шығып светофильтрден тізбекпен өтіп, зерттелетін қоспа жұмыс кюветасына одан кейін арнайы қабылдағышқа түседі. Зерттелетін қоспада анықталатын компонент жоқ болған кезде, ол сәулеленудің бір бөлігін жұтады(концентрацияға байланысты), сәйкесінше тіркелген сигнал да пропорциональды өзгереді.
Инфрақызыл газоанализаторлар кең спектрлі қыздырғыш спиральдің көзі ретінде қолданылады, кейде светодиод немесе ИК-лазер түрінде(тар аудандағы сәулену кезінде)
Инфрақызыл газоанализаторларда селективті емес сәулелену қабылдағыштары қолданылады. Олар: болометрлер, термобатареялар, жартылай өткізгіш элементтер.
Г.1 Сурет –Инфрақызыл газталдауыштың сұлбасы