2. Б.Шоудың әлемдік драматургияға әсер-ықпалы.

Джо́рдж Бе́рнард Шо́у (1856 —1950) — британский (ирландский и английский) писатель, романист, драматург, лауреат Нобелевской премии в области литературы, вегетарианец. Общественный деятель.Второй (после Шекспира) по популярности драматург в английском театре.

Единственный человек, удостоенный одновременно и Нобелевской премии по литературе (1925, «За творчество, отмеченное идеализмом и гуманизмом, за искрометную сатиру, которая часто сочетается с исключительной поэтической красотой») и премии «Оскар» (1938, за сценарий фильма «Пигмалион»).

Шоу отказался от денежной части Нобелевской премии по литературе (однако принял медаль лауреата)

Рано увлёкся социал-демократическими идеями; обратил на себя внимание меткими театральными и музыкальными рецензиями; позже выступил сам в роли драматурга и тотчас же вызвал резкие нападки лиц, возмущавшихся их мнимой безнравственностью и чрезмерной смелостью; за последние годы становится всё более популярным у английской публики и находит почитателей на континенте благодаря появлению критических статей о нём и переводов его избранных пьес (например, на немецком языке — Требича). Он называет вещи их настоящими именами, считает возможным изображать любое житейское явление и до известной степени является последователем натурализма.

В пьесе «The Philanderer» отразилось довольно отрицательное, ироническое отношение автора к институту брака, каким он являлся в то время; в «Widower’s Houses» Шоу дал замечательную по своему реализму картину жизни лондонских пролетариев. Очень часто Шоу выступает в роли сатирика, беспощадно осмеивающего уродливые и пошлые стороны английской жизни, особенно — быта буржуазных кругов («John Bull’s Other Island», «Arms and the Man», «How He Lied to Her Husband» и др.).

У Шоу есть и пьесы в психологическом жанре, иногда соприкасающиеся даже с областью мелодрамы («Candida» и др.).

Ему принадлежит также написанный в более раннюю пору роман: «Любовь в мире артистов».

3. Стендаль. «Ванина Ванини».Стендаль Махаббат пен Отан. 19 ғасырдағы Италия. Ақсүйек Ванина Ванини жас революционерге ғашық болады. Екеуінің махаббаты мүмкін емес. Себебі оның сүйіктісі Пьетро Отанға қызмет етуді таңдайды. Ал Ванинаның әкесі Князь Аздрубале Ванини екі ұлына ренжулі еді. Олар иезуиттер орденіне кіріп кетіп, қайтыс болады. Ал қызы ең сұлу Ванини оған тұрмысқа шығуға ұсыныс жасағандардан бас тартады. Сол кезде түрмеден революционерлер қашты деген сыбыс келеді. Ванина жараланған әйелді кездестіріп қалып соған көмектесе бастайды. Соңында ол әйел дәл сол қашқынның өзі болып шығады. Осылайша махаббаттары басталады. Ванина маған үйленіп басыңа төнген қауіптер құтыл дегеніне қарамасатан Пьетро бас тартады. Ал Ванина оны ұстап береді. Сөйтіп ол түрмеге қамалып, қасындағылар болса сотталады. Ақырында, түрмедегі ғашығына Ванина өзінің оны ұстап бергені туралы айтады. Ал Пьетро болса ызаланып оны өлтірмек болып жатқан кезінде күзетшілер оны Ванинадан айырып алады.

№ 15 билет.1.Дидро - өнер теоретигі.Дени Дидро (1713-1784) – ғалым,жазушы, публицист. «Ғылым мен өнер» энц.авторы. Өз заманының әдебиетін, сірет өнерін, театрын теоретик ретінде зерт. Практикада драматург. Мақала, повесть, роман, пьесса. Эсселерінің тілі жеңіл. Бірақ, қоғамдағы өзекті мәселелерді көтереді. Өнер проблемаларын ашқын. Қарапайым отбасында дүниеге келген ол иезуитскте орналасқан колджде білім алып, дін жолын қууды жоспарлайды. Алайда, ол журналист болады. Екатерина оны Ресейге ақырады. 1773 жылы Дидро Петербургке келеді.Оның портретін Ресейдің ең ірі суретшісі Д. Левицкий салады.

Дидроның айтуы бойынша «өнер-ол табиғатқа еліктеу». Ол сол замандағы өнерді тек теоретик ретінде емес,сарапшы,сыншы ретінде қарастырған.Ол туралы « Салону» 1765 жылы жазады,«Көркемсурет тәжірбиесі»мақаласында.Ол сурет өнерінде пейзаж ды бірінші орынға қойған еді. Оның сүйікті суретшілері : Ж. Берне, Ж.-Б. Шарден и Ж.-Б. Грез.. «Племянник Рамо» театр пролемалары жайлы жазылған.Оның туындылары қызықты, өз оқырмандарын тапқан.

2.Г.Ибсен драмалары. Генрик Ибсен драмалары. «Кукольный дом» Норвегия . Торвальд Хельмер мен оның жары Нораның жайлы пәтері.Нора қолында әр түрлі қораптары мен үйге кіріп келді.Оның қолындағы қораптар жары мен балалрына арналған жаңа жылдық силықтар еді.Хельмер банк директоры қызметіне ауысатын болды. Бір кезде үйге Нораның жақын құрбысы фру Линде келді.Олардың көріспегеніне біраз жыл өтіпті, 8 жылдай уақыт. Осы уақытта Фру күйеуін жерлеп үлгерген екен...Олардың балалары жоқ еді.Ал Нораның өмірінде де қиындықтар болды.Хельмер екеуі үйленген жылы, Тобальдке көп жұмыс істеуге тура келді, соның салдарынан ол қатты ауырып қалады.Дәрігерлер оған жылы климаттың керектігін айтады.Олар отбасымен бір жылдай Италияда тұрады.Бұған көп қаржы керек болатын.Нора күйеуіне ақшаны әкесінен қарызға алдым деп өтірік айтып барып келеді. Негізінде ол оны бір кісіден қарызға алған,сол қарызын беру үшін екі жұмысқа тұрып ,жарына байқатпай қарызын өтеуде.

Торвальд өзіне жұмыс істейтін адамдарды қарастырып жатқан еді.Оның қарамағында бұрын Крогстад жұмыс істеген еді.Жұмысқа жауапкершіліксіз қарайтын адамдарды ұнатпайтын Торвальд оны жұмыстан шығару керек деген шешімге келді.Нораға Италияға ақшаны берген Крогстад еді.Ол Нораға қоңырау шалып, мені жұмыстан шығармасын , оны мен сөйлесіп көр деді. Нора Хельмер мен сөйлессе ол бәрібір оны жұмыстан шығаратынын айтады.Оны естіген Крогстрад Нораның одан ақша алғанын күйеуіңе айтып берем деп, қорқыта бастайды.Нора тағы да Хельмер мен сөйлеседі.Бірақ онысынан ештене шықпайды. Егер бұл оқиға сыртқа шықса,Нораның ақша алғанын жоғары да білсе оның банк директоры болып жұмыс істеуі екі талай екенін айтады.Нора не істерін білмей, әр түрлі амалдарды іздей бастайды.Нора достары дәрігер Ранком мен сөйлесу керек деп шешті. Ол нораға бұрыннан ғашық еді, және ол бай болатын.Нора үшін бәріне дайын еді.Бірақ өкінішке орай төсек тарттқанына біраз уақыт болған Ранком қайтыс болды.

Бірақ Нора енді не істейді ? Ол өз-өзіне қол жұмсап өлгісі келеді. Бірақ, оған Крогстад өлсеңде барлығына атың шығып масқара болатынын айтты.

Көмек күтпеген жерден келді.Хельмер жанұясына Нораның құрбысы фру Линде қол ұшын созды.Оның құрбысы Крогстадтың ғашығы , үйленгісі келген қызы екен.Крогстадтың ол кезде ақшасы жоқ еді.Ал Фрудің төсек тарттқан анасы, және екі інісі бар еді. Соларға көмектесі үшін ол бай адамға тұрмысқа шыққан. Енді ол Крогстадқа тұрмысқа шығуға дайын еді. Оны мен әңгімелескеннен кейін ол орнына келіп, енді қорқытулар болмайтынын айтып, ғашығын тапқанына қуанған еді.Бірақ ол Хельмерге барлығын жазған хатты жіберіп қойыпты .

Хатты оқыған Хельмер өз көзіне өзі сенбей , әйелінен көңілі қалады.Ол енді әйеліне балаларын (оның ойынша) бұзуға жол бермейді.Енді олар бірге тұрмайтын болды.Кейін Крогстад өз сөздерінен бас тартатынын айтып келеді. Хельмер бұған қатты қуанады.Енді барлығы жақсы болады. Әйеліне барса Нора енді оны мен бірге тұрмайтынын айтып ,үйінен кетіп қалады.Ол бұрыннан Хельмердің оған өзіне тиесіл зат ретінде қарайтынын түсінетін, бірақ оны жақсы көргендіктен барлығына төзімділікпен қараған еді.Оның күйеуіне деген сезімі сууып , ол енді шыдай алмайтынын түсініп , кетіп қалады.

Хельмерді әйелі қатты таңғалдырды.Ол оның кететініне сеңгісі келмеді.Сеңгісі келмеседе Нораның шешімі берік екенін түсінді.

3.Эврипид. «Медея». Аргонавтар көсемі Ясон жайлы миф бар.Ол солтүстік Грекияда орналысқан Иолк қаласыны патшасы еді.Таққа мұрагерлік жолмен отырған еді.Брақ тақты оның туысы Пелий тартып алады.Таққа қайтадан отыру үшін, Ясон жердің шығысында орналасқан Колхиде еліне барып, ондағы алтыннан жасалған киелі затты әкелуі керек екен. Ол зат аждаһармен қорғалады. Ясон сапарға каһарман достары мен «Арго» қайығымен аттануы тиіс.Кейін осы сапар жайлы Аполлоний Родосский «Аргонавтика» поэмасын жазған еді.

Колхиде елін құдіретті патша билеген. Патшаның қызы сиқыршы Медея.Ол Ясон екеуі бір –бірін ұнатып қалады.Екеуі бір-біріне адал болатынына уәде береді.Кейін Медея Ясонды құтқарып қалады.Медея Ясон барлық сынақтардан сүрінбей өтуі үшін оған әр түрлі сиқырлы заттарды береді.Кетер жолында , Медея өз күйеуін қатты сүйгеннен жолына кдергі болған өз тұған ағасын өлтіріге барады.Ясон Иолкқа қайтып келгеннен кейін ,оны Пелийдің зұлымдығынан құтқару үшін, Медея Пелийдің қыздарына қарт әкелерін өлтіруді ұсынды.Ол оны жас қылып, қайта тірілтемін деп уәде етті. Қыздары Пелийді өлтіргеннен соң , Медея өз уәдесінен бас тартады.Бірақ, Ясон таққа отырмады.Иолк қаласының тұрғындары Медеяға қарсы шықты.Содан кейін екеуі екі кішкентай балаларын алып, Коринфке аттанды.Коринф патшасы Ясонға менін қызымды ал, оғагн қоса патшалығымды берем деп ұсыныс етті, Ясон бұл ұсынысты қабыл етіп,той жасап, патша қызына үйленді.Патша Медея Коринфтен қуылсын деген жарлық шығарды.Ол Афинаға қоныс аударды.Балаларына өгей шешелеріне үйлену тойына арналған силықтарды ұсынуды аманат етті.Ол силықтар ( тігілген жамылға «плащ» басқа тағатын орамал).Бұл заттар уланған болып шықты.У патшаны да ,оның қызын да барлық патшалықты улады. Блалар қашып шықты, оларға қатты ашуланған Коринфтіктер оларға тастар лақтырды.Ясонмен не болғанын ешкім білмейді.

Коринфтіктер Ясонның балалрын өлтіргендерін мойындағысы келмей, Эврипидке балаларды Медея олардың анасы өлтірді деп жазуын өтінді.Бұл адам сенгісіз,сұмдық нәрсе.Бірақ, Эврепид адамдарды сендіре білді.

№ 16 билет 1.Ж. Ж. Руссо – сентиментализм әдебиетінің көрнекті өкілі. Руссо (Rousseau) Жан Жак (28.6.1712, Женева, 2.7.1778, Эрменонвиль, Париждің маңында) – француз философы-ағартушысы, жазушы, композитор. Сағат жөндеушінің ұлы болған. Жас кезінде хат жазушы, гувернер, музыка пәнінің мұғалімі болған. 1741 жылға дейін Швейцарияда тұрады, кейіннен Парижге кетеді. 1743-44 жылдары Венециядағы француз елшілігінде хатшы болады. Парижде Д.Дидро және басқа энциклопедияшылармен жақындасады, энциклопелияға музыка мәселесі бойынша мақалалар жазады. 1762 жылы «Эмиль» деген педагогикалық романы мен «Қоғамдық

келісім туралы» деген саяси трактаты жарық көргеннен кейін тұтқындалудан қауіптеніп, Францияны тастап кетеді. Оны француз католиктері ғана емес, швейцар протестанттары да қудалаған. 1770 жылы ол Парижге қайтып келіп, ноталар жазумен айналысады. Өмірінің соңғы жылдарын Эрменоновилде өткізді. Руссо – француз сентиментализмінің ықпалды өкілі, Ағарту кезеңінің белді тұлғасы. Оның әлеуметтік-философиялық көзқарастары трактаттарында көрініс тапқан.Руссоның көркем шығармашылығы әр алуан. Ол көптеген жанрда жазған. Оның қаламынан: өлеңдер, поэмалар, комедиялар («Нарцисс», 1733, «Әскери тұтқындар», 1743); опералар (оларға либретто мен музыканы өзі шығарған. Бұлардың ішіндегісі елеулісі «Деревня сыйқыршысы», 1753); бір актілі «Пигмалион» лирикалық сценасы (1770). Бұл мелодраманыңмузыкалық-драмалық жанрының алғашқы үлгеліре іболып табылады. «Юлия, немесе Жаңа Элоиза» (1761) және «Өсиет» (1766-69) романдары туған. Француз натюрморттары Шарден мен Руссоның шығармаларын қарай отырып, олардың арасындағы ортақ белгілерді көптеп ұшыратамыз. Мысалы, олардың табиғатқа қатысты, табиғи сезімнің еркіндігі жөнінде көзқарастары ұқсас.Руссоның қоғамдық-саяси ой тарихындағы идеяластарына Гуго Гроция (1583-1645), Томас Гоббс (1588-1679), Джон Локк (1632-1704), Ш.Л.Монтескье (1689-1755) жатады. Әсіресе әйгілі француз социологы Ш.Л. Монтескье Руссоға айтарлықтай ықпал етті. Руссо өзінің діни көзқарастарын «Савой викариінің сенімді уағыздауы» еңбегінде көрсетті.

Философиялық және саяси-әлеуметтік идеялары

Жан Жак Руссо саяси және құқықтық iлiмдер тарихындағы жарық жұлдыздардың бiрi. Оның саяси-құқықтық және әлеуметтiк көзқарастары «Адамдар арасындағы теңсiздiктiң пайда болуы мен негiздемесi туралы ойлар», «Саяси экономия туралы», «Мәңгi әлем туралы ойлар» және «Қоғамдық келiсiм немесе саяси құқық принциптерi туралы» шығармаларында көрiнiс тапқан. Оның қоғам, мемлекет, құқық мәселелерi туралы iлiмi халықтың егемендiк идеясы мен принципiн қорғауға негiзделген. Табиғи жағдайда, Руссоның iлiмi бойынша, жеке меншiк болмайды, барлық адам еркiн және тең. Ал алғашқы теңсiздiк адамдардың табиғи әрқилылығынан, яғни дене қабiлеттерiнен ғана. Жеке меншiктiң және әлеуметтiк теңсiздiктiң пайда болу себебiнен табиғи теңдiк бұзылып, кедейлер мен байлар арасында күрес басталған.

2.Дж. Г.Байронның поэтикалық жаңашылдығы (1788—1824)англия.романтизм дәуірінің көрнекті өкілі.ақын.еуропаға өзімшілдігімен танылған. Чайлд-Гарольд Байронның коптеген әдеби шығармаларының кейіпкерлерінің прототипі.Оның шығармалары өз өмірінен алынған.Ол ақсүйектер әулетінде дүниеге келген.10 жасында «лорд» титулына ие болған. Кембриджде білім алған.Байрон ағылшын қоғамын "екі жүзді"деп айыптаған.англя да ұзақ тұрмаған, италияға көшіп кеткен,одан кейін грецияға қоныс аударған. "Паломничество Чайльд-Гарольда" (1812 ж) атты поэмасынан кейін байронды мойындай бастаған. драма "Манфред", мистерия "Каин", поэмы "Беппо", "Мазепа"). "Дон Жуан"- өмірінің соңында жазған,аяқталмай қалған роман.Өлең түрінде жазылған. "Корсар" (1814 г.) лиро-эпикалық поэма.Томас Мурға арналған поэма. Шығыс дастандарынан алынған.Екі өлеңге бөлініп жазылған.Оқиға пираттар түбегі жайлы, Конрад –притаттар атаманы ,байронның кейіпкерлерінің ішіндегі ең таза, ең жағымды кейіпкерлердің бірі.оқиғада оның өмірі қалай жалғасатыны суреттелмеген. Медора- оның ғашығы .

3.Бальзак О. «Горио атай»Бальзак, Оноре де (1799-1850) парижде дүниеге келген.Еуропа әдебиетінде реализм дәуірінің негізін салушылардың бірі.француз жазушысы.Бальзактің ең ірі туындыларының бірі «Человеческая комедия».Бальзактің туындылары Диккенс, Достоевский , Золя, Фолкнер шығармашылығына әсер еткен.

Горио атай Оқиғанының негізгі желісі «мамаша» панисионында орналасады.1819 жылдың қараша айында.екінші қабатта Викторина Тайфер өз туысқаны мадам Кутюрмен орналысады, үшінші қабатта- отставкадағы шенеуник-Пуаре және Вотрен есімді орта жастағы, жұмақ адам ,төртінші қабатта –қәрі қыз – Мишоно, Горио есімді бұрын на сатқан адам,және Эжен де Растиньяк –Ангулемадан парижге келген студент. Бұнда орналасқан барлық тұрғындар горио ататйды жеккөреді.Бұрын ол осы пансианаттың екінші қабатында Воке ханыммен ең жақсы бөлмеде орналасқан еді.Воке ханым Горио атай мен қосылғысы келген екен , бірақ Горионың ондай жоспарлары жоқ екені артынан белгілі болды.Ол кезде атай ақшаны жақсы тапқан еді.кейін екі жыл өткеннен кейін үшінші қабатқа көшіп кетеді,Горио ға белгісіз бикештер қонаққа келетін,клесі жылы ол төртінгі қабатқа барып тұратын болады. Оның үстіндегі кейімдері барлығы ескі.

Растиньяк парижге қоныс аударған соң ,жоғарғы тап өкілдеріне қосылғысы келеді,сол үшін ол бай әулеттен шықан әйелмен танысуды жөн көреді.Сөйтіп бал ға аттанады.Бал да студенттік көзі графиня Анастази де Ресто түседі.Таңертенгі ас кезінде Растиньяк барлық тұрғындарға өзінің жаңа танысы жайлы әңгіме етеді. Вотреннің айтуынша Анастази мен Горио атай бұрынғы таныстар.

Эженнің жаңа танысы графиния Анастази онымен ешқашан болмайтынын айтып, оны мазақтап шығарып салады.Растиньяк қатты ашуланады.Сосын, Горио атай мен Анастези арасында қандай қарым-қатнас бар екенін анықтау үшін Виконтеза ға барады. Виконтеза графиняның Горионың қызы екенін айтады, және оның екінші қызы баранесса Дельфина барын айтады.Горионың екі қызы да әкесімен араласпайтынын, оны керек қылмайтынын айтып береді. Дельфина- Нусинген деген банкирдің жары. Екі апалы-сінілі қыздар бір-бірі мен өмір бойы бәсеке екенін де айтады.

Эжен Дельфинамен танысады. Өзінің күйеу балаларын жеккөретін Горио атай Ратиньякқа өз қолдауын көрсетеді. Екіеуі танысады, бір-бірін жақсы көріп қалады.Горио атай Ратиньяк пен Дельфинаға пәтер сатып алады.Оның бұрынғы күйеубаласы банкир Нусингенді тұтқынға алады.Ол Дельфинаның бар ақшасы оның істеген қаржылық айлаға жұмсалғанын моцындайды,Дельфинаның енді еш ақшасы жоқ.Ал Анастезидің жағдайы одан да жаман ол Максима де Трай ды түрмеден құтқару үшін барлық асыл тастарын,алтындарын сатып жібереді, бірақ барлық қарыздан құтыла алмайды, оған әлі 12 мың жетіспейді. Ол ақшасын әкесінен алам деп дәмеленген Анастези әкесі бар ақшасын Дельфинаға пәтер алғанын естіп сіңіліне айқалап оны кіналап , екеуі қатты ұрыса бастайды , қыздарының ұрысына шыдай алмаған Гори атай сол жерде есінен танып, құлап қалады.Сол күні қайтыс болады.Қарызға батқан қыздары әкесін жерлеуге ақша табалмайды.Горио атайды Эженнің қарапайым студенттің аз ақшасына жерлеу рәсімін жасайды.Эжен парижге қарап тұрып міндетті түрде үлкен барлығына қолым жетеді деп өзіне уәде етеді.Сөйтіп,Дельфина мен бірге түскі ас ішуге кетеді.

№ 17 билет 1.Д.Дефо және оның «Робинзон Крузо» романы. Ағылшын жазушысы, публицист Даниэль Дефо 1660 ж. Лондонда дүниеге келеді. Оның ата-бабаларының фамилиясы Фо болған, жазушы оған «Де» әріптерін қосқан. Дефоның әкесі қолөнерші болып, шеберхана ұстаған. Ол ұлын рухани академияға берген. Болашақ жазушы онда француз, итальян, испан және латын, көне грек тілдерін үйренді. Дефо Диссентер колледжін бітірді. Ол кәсіпкер шарап сатушы болып, Франция, Италия, Испания және Португалия елдерінде болды. Өзінің алғашқы шығармаларынан бастап, Дефо буржуазиялық өкіметке қарсы болды. Ол герцог Монмауттың Яков ІІ ге қарсы көтерілісіне қатысты.1688-1689 ж.ж. мемлекеттік төңкерісті жақтады. Өзінің саяси көзқарасы үшін Дефо абақтыда да отырды. 1731 ж. 26 сәуірде кредиторлардан қашып жүрген кезде семьясынан алыс жерде қайтыс болды. Дефо өз заманының саяси өмірі, экономикасы, моралі, діні, тарихы жайлы көптеген публицистикалық шығарма жазды. «Таза қанды ағылшын» (1701) атты өлеңмен жазылған памфлетінде дандайсыған ақсүйектерді, діни фанатизмді әшкереледі. Дегенмен, Дефо көптеген шығармаларында буржуазиялық құрылыстың нығаюын, сауда-саттықтың дамуын қуаттады («Жобалардың тәжірибесі», 1697). Дефоның тұңғыш романы «Робинзон Крузо» оны дүние жүзілік даңққа бөледі. «Робинзон Крузодан» (1719) кейін Дефо «Капитан Сингльтон» (1720), «Молль Флендерс» (1722), «Полковник Жактың тарихы» (1722), «Роксана» (1724), «Капитан Карлтонның мемуары» (1728) романдарын жазды.

«Робинзон Крузо» романы.1719 ж. Лондонның әдеби өмірінде бір ғажап оқиға болды: дүкендерге Даниель Дефоның «Робинзонның өмірі және таңғажайып хикаялары» атты романы түсті. Кітаптың құны ер адамның костюмі немесе жылқының жарты бағасымен бірдей болса да, оны тез арада сатып алды. Сол кезден үш ғасыр өтсе де, Робинзонның тарихы әлі күнге дейін оқырмандарды қызықтырады. Ал Робинзонның таңғажайып тарихының реальдық деректі негізі бар екенін көп адамдар біле бермейді. Даниэль Дефоның ең жақсы романының жазылуына себеп болған шотландық моряк Александр Селькирктің өмірінде болған оқиға. Жастайынан теңізді сүюші Александр Селькирк қарақшылардың кемелерінде матрос болып жүрген. 1704 ж. қазан айында Селькирк капитанмен ұрысып, Мас-а-Тьерра аралында қалады. Сол аралда Селькирк 4 жыл 4 ай тұруға мәжбүр болады. Дефоның кейіпкері аралда 28 жыл өмір сүрді. Селькирктің аралда ескі үйі болған. Жизнь, необыкновенные и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Йорка, прожившего 28 лет в полном одиночестве на необитаемом острове у берегов Америки близ устьев реки Ориноко, куда он был выброшен кораблекрушением, во время которого весь экипаж корабля кроме него погиб, с изложением его неожиданного освобождения пиратами; написанные им самим.Робинзон был третьим сыном в семье, баловнем, его не готовили ни к какому ремеслу, и с детских лет его голова была набита «всякими бреднями» — главным образом мечтами о морских путешествиях. Старший его брат погиб во Фландрии, сражаясь с испанцами, без вести пропал средний, и поэтому дома слышать не хотят о том, чтобы отпустить последнего сына в море. Отец, «человек степенный и умный», слезно умоляет его стремиться к скромному существованию, на все лады превознося «среднее состояние», уберегающее человека здравомыслящего от злых превратностей судьбы. Увещевания отца лишь на время урезонивают 18-летнего недоросля. Попытка несговорчивого сына заручиться поддержкой матери тоже не увенчивается успехом, и еще без малого год он надрывает родительские сердца, пока 1 сентября 1651 г. не отплывает из Гулля в Лондон, соблазнившись бесплатным проездом (капитан — отец его приятеля).Уже первый день на море стал предвестьем грядущих испытаний. Разыгравшийся шторм пробуждает в душе ослушника раскаяние, впрочем, улегшееся с непогодой и окончательно развеянное попойкой («как обыкновенно у моряков»). Через неделю, на ярмутском рейде, налетает новый, куда более свирепый шторм. Опытность команды, самоотверженно спасающей корабль, не помогает: судно тонет, моряков подбирает шлюпка с соседнего суденышка. На берегу Робинзон снова испытывает мимолетное искушение внять суровому уроку и вернуться в родительский дом, но «злая судьба» удерживает его на избранном гибельном пути. В Лондоне он знакомится с капитаном корабля, готовящегося идти в Гвинею, и решает плыть с ними — благо, это ни во что ему не обойдется, он будет «сотрапезником и другом» капитана. Как же будет корить себя поздний, умудренный испытаниями Робинзон за эту свою расчетливую беспечность! Наймись он простым матросом, он научился бы обязанностям и работе моряка, а так он всего-навсего купец, делающий удачный оборот своим сорока фунтам. Но какие-то мореходные знания он приобретает: капитан охотно занимается с ним, коротая время. По возвращении в Англию капитан вскоре умирает, и Робинзон уже самостоятельно отправляется в Гвинею.То была неудачная экспедиция: их судно захватывает турецкий корсар, и юный Робинзон, словно во исполнение мрачных пророчеств отцa, проходит тяжелую полосу испытаний, превратившись из купца в «жалкого раба» капитана разбойничьего судна. Тот использует его на домашних работах, в море не берет, и на протяжении двух лет у Робинзона нет никакой надежды вырваться на свободу. Хозяин между тем ослабляет надзор, посылает пленника с мавром и мальчиком Ксури ловить рыбу к столу, и однажды, далеко отплыв от берега, Робинзон выбрасывает за борт мавра и склоняет к побегу Ксури. Он хорошо подготовился: в лодке есть запас сухарей и пресной воды, инструменты, ружья и порох. В пути беглецы постреливают на берегу живность, даже убивают льва и леопарда, миролюбивые туземцы снабжают их водой и пищей. Наконец их подбирает встречный португальский корабль. Снисходя к бедственному положению спасенного, капитан берется бесплатно довезти Робинзона в Бразилию (они туда плывут); более того, он покупает его баркас и «верного Ксури», обещая через десять лет («если он примет христианство») вернуть мальчику свободу. «Это меняло дело», благодушно заключает Робинзон, покончив с угрызениями совести.В Бразилии он устраивается основательно и, похоже, надолго: получает бразильское подданство, покупает землю под плантации табака и сахарного тростника, в поте лица трудится на ней, запоздало жалея, что рядом нет Ксури (как помогла бы лишняя пара рук!). Парадоксально, но он приходит именно к той «золотой середине», которой его соблазнял отец, — так зачем было, сокрушается он теперь, покидать родительский дом и забираться на край света? Соседи-плантаторы к нему расположены, охотно помогают, ему удается получить из Англии, где он оставил деньги у вдовы своего первого капитана, необходимые товары, земледельческие орудия и хозяйственную утварь. Тут бы успокоиться и продолжать свое прибыльное дело, но «страсть к скитаниям» и, главное, «желание обогатиться скорее, чем допускали обстоятельства» побуждают Робинзона резко сломать сложившийся образ жизни.Все началось с того, что на плантациях требовались рабочие руки, а невольничий труд обходился дорого, поскольку доставка негров из Африки была сопряжена с опасностями морского перехода и еще затруднена юридическими препонами (например, английский парламент разрешит торговлю рабами частным лицам только в 1698 г.). Наслушавшись рассказов Робинзона о его поездках к берегам Гвинеи, соседи-плантаторы решают снарядить корабль и тайно привезти в Бразилию невольников, поделив их здесь между собой. Робинзону предлагается участвовать в качестве судового приказчика, ответственного за покупку негров в Гвинее, причем сам он не вложит в экспедицию никаких денег, а невольников получит наравне со всеми, да еще в его отсутствие компаньоны будут надзирать за его плантациями и блюсти его интересы. Конечно, он соблазняется выгодными условиями, привычно (и не очень убедительно) кляня «бродяжнические наклонности». Какие «наклонности», если он обстоятельно и толково, соблюдая все канительные формальности, распоряжается оставляемым имуществом! Никогда прежде судьба не предостерегала его столь внятно: он отплывает первого сентября 1659 г., то есть день в день спустя восемь лет после побега из родительского дома. На второй неделе плавания налетел жестокий шквал, и двенадцать дней их трепала «ярость стихий». Корабль дал течь, нуждался в починке, команда потеряла троих матросов (всего на судне семнадцать человек), и было уже не до Африки — скорее бы добраться до суши. Разыгрывается второй шторм, их относит далеко от торговых путей, и тут в виду земли корабль садится на мель, и на единственной оставшейся шлюпке команда «отдается на волю бушующих волн». Даже если они не перетонут, гребя к берегу, у суши прибой разнесет их лодку на куски, и приближающаяся земля кажется им «страшнее самого моря». Огромный вал «величиной с гору» опрокидывает лодку, и обессилевший, чудом не добитый настигающими волнами Робинзон выбирается на сушу.Увы, он один спасся, свидетельством чему выброшенные на берег три шляпы, фуражка и два непарных башмака. На смену исступленной радости приходят скорбь по погибшим товарищам, муки голода и холода и страх перед дикими