Кәсіпорынның ауаға шығаратын шығарындыларының экологиялық қауіптілік категориясын анықтау.

Тапсырманың жоғдайы бойынша көлік кәсіпорынның төңірегінде ауаға ыстық қалдықтар шығаратын бір орын бар – көмірмен жанатын жер. Көмір жанған кездегі ауаға бөлініп шығатын зиянды заттар:көмір золасы, азот оксиды, күкірт диоксиді, көміртек қышқылы.

Кәсіпорын қауіпсіздігінің категориясы (КҚҚ) формуламен есептейді:

КҚҚ= (1.1)

Қайда: М^_i- қалдық массасы i–заттар, т/жыл;

ШЗК_ссi – орташа тәулікті ШЗК і-заттар, мг/м³;

n – ластану заттарының саны;

α_і – мөлшерленбеген константа, зиянды заттар классының

қауіптілігінен тұрады (табл. 1.1)

Ереже 1.1.

α_і – мағынасы СН-245-71 түрлі класс қауіптілік заты үшін.

Зиянды заттардың қауіптілік класы	Мөлшерсіз константа
1. Аса қауіптілер	1,7
2. Жоғары қауіптілер	1,3
3. Біркелкі қауіптілер	1,0
4. Аз қауіптілер	0,9

Зиянды заттардың шығарылу массасы мI; келесі формуламен анықталары. Қатты заттар саны (зола, көмір) көмір жаққанда шығатын

М´_қатты=В·А_р·f·(1-η₃), т/жыл (1.2)

Қайда В – жаққыш шығыны, т/жыл;

А_р – жаққыш қүлділігі; %: Қарағанды көмірі – 27,6;

f – жаққыш құрылымына байланысты коэффициент

(жылжитып және жылжымайтың қоршау, қалмен беру т.б.)

көмірге ұсынады f=0,0023;

η₃ – аппарат тазалаған кезде табылатын коэффициент, егер аппарат жоқ болса η₃=0.

Көмір жоққан кездегі бөлініп шығатын SO₂ саны

М´_SO2=0,02·В·S^p·(1- η´_SO2)·(1- η´´_SO2), т/жыл (1.3)

Қайда S^p – жаққыштағы күкірт қорытындысы %; Қарағанды көмірі – 0,8;

η´_SO2 – үлес SO₂ ұшқан күлге қосылды; Қарағанды көмірі – 0,1;

η´´_SO2 – үлес SO₂ аппарат тазалағанда табу; СО – саны

М´_СО=0,001·В· ·К_СО·(1- ), т/жыл (1.4)

Қайда - жанғыштың төменгі жылуы, мДж/кг; Қарағанды көмірі –

21,12 МДж/кг;

К_СО – саны СО, жылу бірліктеріне пайда болған, жанған кезде

бөлінетін кг/кДж, от жағатын жерден тәуелді: көмір

(жылжымайтың қоршау, қалмен лақтыру) – 1,9;

q₄ – жылу жоғанту, жанғыш заттың механикалық толық

еместігінен, жаққыш құрылымына тәуелді (жылжымалы

қоршау, қолмен лақтыру) - 7%;

NO₂ – саны;

М´ _NO2 = 0,001·В· ·К_NO2 (1-β), т/жыл (1.5)

Қайда В – коэффициент, NO₂ қалдығының төмендеу деңгейінің

ескерілуі, техникалық шешім кезінде 0 тең деуге болады;

К_NO2 - NO₂-саны, 1 гДж жылуға тең кг/гДж. Жағу орнының

мықтылығына байланысты, көмір – 0,2; күші төмен жағу

орнына қабылданады.

Орташа тәулікті ШЗК зиянды заттары мен қауіптілер класы 1.2 ережесінде көрсетілген.

1.2 ережесі.

ШЗК және қауіп класы зиянды заттар бөлінгендегі жылу беретін жердің эксплуатациясы.

заттар	ШЗКсс, мг/м3	Қауіптілер класы
Көмір	0,15	3
SO2	0,05	3
СО	1	4
NO2	0,04	2

КҚК кәсіпорының үлкендігіне қарай 4 қауіпті категорияға бөледі. Кәсіпорын қысымы үшін шеқаралақ жағдай 1.3 ережесінде көрсетілген.

Кәсіпорындағы І категория 60-70% қалдықтар төмендеуінің қажеттілігі жалпы қала бойынша ШКЗ төмендеуінің мақсатына жету, ІІ категория - 30%-ке жалпы қала бойынша төмендеуі, І-ІІ категориялар табиғат қорғау тіршілігінің бақылауында болу керек. ІІІ категорияға қауіптіліктің 10⁴ ÷10³ кәсіпорыны жатады. Олардың сыбағасына 10÷15% жалпы қала қалдығы жатады. Бұл кәсіпорындарға ШЗК қалдығын қала бойынша жалпы төмендетуі үшін 10÷15% төмендейді.

IV – кәсіпорыны үшін фактикалық қалдықтарын ШЗК деугейінде нормативтер орнатуға болады.

1.3 ережесі.

КҚК мағынасымен кәсіпорындарды қауіпті категорияға шектеу жағдайы.

Кәсіпорынның қауіпті категориясы	КҚК мағынасы
І	КҚК ≥ 106
ІІ	106 > КҚК ≥ 104
ІІІ	104 > КҚК ≥ 103
IV	103 > КҚК

Кәсіпорынға тапсырылған көліктің экологиялық қауіптілігін анықтау үшін, барлық зиянды заттардың жылдық жинау қажеттілігі, еп-сеп кезінде алынған, мәліметтерді пайдаланып 1.4 ережесіне кіргізу керек.

Ереже 1.1 және 1.2 санын санап 1.3 ережесінен шығып шектелген жағдайларды қорытындылау.

1.4 ережесі

заттар	М´і, т/жыл	ШЗКссі, мг/м3	Қауіп класы	αі
Көмір күлі
SO2
СО
NO2
КҚК

ШЗК анықтау үшін шыққан мәліметтер 1.5 ережесіне қабылдау.

Ереже 1.5

Шығыс мәліметтер.

№	Құбыр биіктігі Н,м	Температура, ºС		Қалдық көзінің шығатын диаметрі D,м	Жылу беретін жердің жұмыс істейтін уақыты t, сағ/жыл	V1 м3/с ГВС қалдық көлемі	Көмір шығыны Вт/тонн
		газ, Тг	ауа, та
1	2	3	4	5	6	7	8
1	20	150	12	0,4	4120	4,24	5000
2	22	160	13	0,35	4120	4,17	5100
3	24	170	14	0,45	3980	4,01	4500
4	26	180	15	0,32	3780	4,63	4700
5	28	190	16	0,41	3620	4,75	4000
6	27	200	17	0,39	3620	4,63	4200
7	25	210	16	0,37	4320	4,24	5500
8	28	220	15	0,35	4320	4,97	5700
9	30	230	14	0,33	4500	4,73	6000
10	32	240	13	0,36	4500	4,97	6100
11	14	250	12	0,25	5160	4,11	6500
12	16	245	11	0,26	5160	4,76	6700
13	18	235	10	0,27	8760	4,17	7000
14	20	225	9	0,28	8760	4,96	7100
15	22	215	8	0,29	8760	4,73	6800
16	24	205	7	0,30	8760	4,78	6900
17	18	195	6	0,31	5100	4,44	6300
18	30	185	5	0,32	5100	4,34	6400
19	31	175	12	0,33	4960	4,24	5800
20	13	265	9	0,34	4960	4,14	5900
21	15	155	10	0,35	4120	4,96	5300
22	17	160	11	0,36	4120	4,1	5400
23	19	170	15	0,37	3960	4,12	4800
24	125	180	14	0,38	3960	4,17	4900
25	29	190	17	0,39	3720	4,28	4700

№2 практикалық жұмыс

АУАҒА ШЫҒАТЫН ЗИЯНДЫ ЗАТТАРДЫҢ ШЕКТЕУЛІ РҰҚСАТ ЕСЕБІ. ШРШ.

Ғылымы-техникалық норматив болып табылады, атмосфера ластануының әр қайсысының нақты көзін орнатуында, ЗЗ қалдығынан және қала жиынтығы немесе т.б. тұрғыны бар жерлер перспективалар есебімен кәсіпорын мен ЗЗ атмосфераға шашылуы (1,5-2,5 биіктікте жер бетіне) жергілікті концентрацияы әкелмейді, тұрғын ШРК көтеріндісі, жануарлар әлеміне, яғни жағдай орындалу керек.

С_м+С_ф< ШРК_мбж

Қайда: С_ф – ЗЗ ауадағы фонды концентрация, ластанудың көздерімен

қалдықтар жағдайы;

С_м – ЗЗ ауадағы максималды концентрация.

2.1. суретте. Зиянды заттар концентрациясы ауа қабатында, қалдық көзінің ара қашықтығынан тәуелді екендігі көрестілген.

---