Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Учебник 8 класс.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
12.63 Mб
Скачать

Кодлы шедö, кодлы оз.

Ваня воккöд ми радейтлім вуграсьны. Öтчыд вуграсим сыкöд пöшти орччöн. Сійö кельчи-мыктö сöмын лэпталö, а меным оз шед. Скöрми да кори: «Вай вежсям местаясöн!» И бара сылы шедö, меным оз. Бара вежсим. Сылы шедö, меным оз.

Скöрми сы выйöдз, платтьööн и бузгыси ваас да став черисö повзьöді. Ваня дöзмис ме вылö: «Но и тöлктöм жö тэ, нидзувсö öд оз шöрöдыс пысавны вугырас, а вугыр йылыд аршин кузя тыдалö. Чериыд öд абу тэ кодь йöй!» «Быттьö водзджык эз позь висьтавны та йылысь!» - горöдi ме.

Александра Мишарина серти

Му шар юкöнъяс

р ытыв-войвыв Войвыв асыв-войвыв

Р ытыввыв Асыввыв

рытыв-лунвыв Лунвыв асыв-лунвыв

… удж. Тöдмась му шар юкöнъясöн. Комиöд текстысь кывъяс, гиж.

Коми Республика паськöдчöма Европаса Россиялöн на северо-востоке. Миян чужан муным аслыспöлöс: на севере нэмöвöйся кынйир, а на юге быдмöны яблöг пуяс. С востока на север кывтö медся ыджыд ю – Печора. На западе визувтö Мезень ю, с юго-востока на северо-запад шлывгö Эжва.

Рис. Карта РК с обозначением рек.

… удж. Аддзы Коми Республикаса юяс мусерпас вылысь. Висьтав, кутшöм юяс кывтöны лунвылын, войвылын, асыввылын, рытыввылын.

ÖТУВТАН ЛЫДАКЫВЪЯС. СОБИРАТЕЛЬНЫЕ ИМЕНА ЧИСЛИТЕЛЬНЫЕ

Öтувтан лыдакывъяс артмöны –нан суффикс отсöгöн, индöны мыйта вöлöма предметыс, вочавидзöны кымыннан? (сколько всего?) юалöм вылö.

Пример вылö: кык – кыкнан, дас – даснан, комын нёль – комын нёльнан, сюрс – сюрснан.

НО! Öти лыдакыв оз босьт –нан суффикс.

… удж. Тöдмась таблицаын сетöм юöрöн да вочавидз юалöм вылö.

Медшöр коми юяс.

Ю ним

Усянiн

Кузьта (км)

Коми мутi кывтö (км)

Печора

Эжва

Мозын

Вашка

Луз

Уса

Изьва

Емва

Сыктыв

Ылыдз

Чилим

Тшугöр

Баренцев саридз

Войвыв Двина ю

Еджыд саридз

Мозын ю

Юг ю

Печора ю

Печора ю

Эжва ю

Эжва ю

Печора ю

Печора ю

Печора ю

1809

1130

966

605

574

565

531

499

487

411

374

300

1590

915

538

498

574

565

531

499

437

411

320

300

? Кутшöм юяс визувтöны сöмын Коми мутi?

… удж. Вуджöд сёрникузяяссö. Тöдмав, кутшöм юяс йылысь висьтавсьö. Инды öтувтан лыдакывъяс. Лöсьöд 2-3 сёрникузя ачыд, гиж.

  1. Тайö кыкнан юыс усьöны Эжваö.

  2. Куимнан юыслöн кузьтаыс витсё километрысь унджык.

  3. Витнан юыс нуöны васö Печораö.

  4. Куимнан медся ыджыд юыслöн öтув кузьтаыс куим сюрс öкмыссё вит километр.

  5. Квайтнан юыс визувтöны сöмын Коми мутi.

 Вöдитчы … уджын сетöм таблицаöн.

… удж. Содты лöсялана суффиксъяс. Нёль кывтэчасöн лöсьöд да гиж сёрникузяяс.

Куйлö асыв-войвыл__

Визувтö Из гöра__

Усьöны Печора__

Кык__ берегыс

Олö сикт__

Катöны Эжва___

Нёль___ юыс

Петö нюр__

Квайт___ район___

Кывтö Коми му__

Кывтö Войвыв Двина__

Дас___ вожыс

Локтiс войвыл__

Вуджны пос___

… удж. Лöсьöд схема серти текст. Дасьтысь висьтавны юяс йылысь.

С ыктыв Висер Емва

Эжва

Войвыв Двина

У са Щугöр Изьва

Печора

Баренцев саридз

Коми му__ куим ыджыд ю – Печора, Эжва, Мезень. Печора – Европа__ медыджыд юяс__ öти. Сiйö петö … да усьö … . Печора__ усьöны …, …, … .

Эжва неуна ичöтджык Печора__, но зэв жö вына да паськыд ю. Эжва__ усьöны …, …, … . А ачыс усьö … … .

Коймöд ыджыд ю – Мозын. …

ﯕ Тöдмав Мозын ю йылысь. Гиж неыджыд юöр план серти.

План:

  1. Кысянь заводитчö да кытчö усьö Мозын ю?

  2. Кытi сiйö кывтö?

  3. Кутшöм юяс усьöны Мозынö?

  4. Мыйöн озыр Мозын ю?

… удж. Гиж аслад кар (сикт) дортi кывтысь юяс йылысь.

Ме ола … . Сы дортi кывтö(ны) … . Менам пöль-пöч олöны … . Сэнi визувтö(ны) … . Гожöмнас ме ветлi … . Орччöн эм … .

 Ёрта сёрни. Вочавидз юалöмъяс вылö, дасьтысь сёрнитны ёрткöд.

- Кöнi тэ олан?

- Кöнi шылькнитчöма Коми республика?

- Кутшöм ыджыд юяс кывтöны Коми мутi?

- Мый верман висьтавны на пиысь öти йылысь?

- Кутшöм ичöт юяс тэ тöдан?

- Кутшöмöсь миян юяс?

Т Тöдмав кывъяслысь вежöртассö. Гöгöрвоöд найöс. Лöсьöд тайö кывъясöн сёрникузяяс.

Шлывгыны

Шуньгыны

… удж. Кыввор отсöгöн тöдмав, мый йылысь «Мунöны» поэмалöн юкöныс.

Ворсiгтыр – играя

Гы – волна

Лöзавны – синеть

Пыжа – лодочник

Öпаснöй пелыс – кормовое весло

Сöдз – чистый, прозрачный

Сöнöд – вена

Тiльсъявны – плюхаться

… удж. Лыддьы да гöгöрво поэма юкöнсö. Вочавидз юалöмъяс вылö.