Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Учебник 8 класс.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
12.63 Mб
Скачать

Паличöн кыскысьöм.

Кык ворсысь пуксьöны воча, мыджсьöны кокнаныс, кутчысьöны паличö шöрöдыс да заводитöны кыскыны паличсö асланьыс. Кодi кыскаспаличсö ворсысьыскöд асланьыс — сiйö лоö вермысьöн да кутас лыддьысьны багатырöн.

Рис. Яг Морт уносит Райду или Туган борется с Яг Мортом

… удж. Серпас отсöгöн вочавидз юалöмъяс вылö.

  1. Мыйла геройсö шуöмаöсь Яг Мортöн?

  2. Кутшöм лоöмторлы М.Н.Лебедев сиöма «Яг Морт» преданиесö?

...удж. Лыддьы да гöгöрво предание юкöнсö, вочавидз юалöмъяс вылö. Дасьтысь мичаа лыддьыны.

Яг Морт

(предание юкöн)

Уна тöдлiс коми войтыр

Шудтöм лун да гажтöм кад.

Коркö важöн сылы вöлi

Парма шöрын веськыд мат.

Ветлiс сэнi, пашкыр ош моз,

Гундыр сяма гöна морт.

Гашкö, вакуль пöвстысь петысь,

Гашкö, вöрсаяслöн ёрт.

Туша сылöн вöлi ыджыд -

Быттьö увтöм пожöм пу.

Паськöм пыдди сiйö новлiс

Куим вуртöм йöра ку.

Вой шöр войын быдтор аддзис

Сылöн мисьтöм гöрдов син.

Кöнкö шуштöм пемыд вöрын

Вöлi сылöн оланiн.

Мукöддырйи öти киöн

Сiйö шыбитлiс кыз кер.

Татшöм вöлi Яг Морт нима

Вöрса гундыр нисьö звер.

Йöзыс садьтöг сыысь полiс,

Дзоргис гöгöр лун и вой:

Оз-ö кыськö пуяс костысь

Мыччысь сылöн гöна сой.

Изьва дорын, Кыпыд сиктын,

Олiс сэки пöрысь пöль.

Бура сёйис, бура юис,

Эз вöв пöрысь, эз вöв гöль.

Сылöн вöлi шань да мича

Райда нима öтка ныв.

Регыд сылы удал зонкöд

Воис чунькытшасян лун.

Свадьба лунлы паныд Райда

Мунiс вотны чöскыд оз.

Сьöрсьыс босьтiс вугъя чуман -

Вотанторлы ичöт доз.

Вöрсьыс петic ыджыд шыöн,

Быттьö тöв ныр, гöна морт,

Ош кодь мисьтöм, гашкö, збыльысь

Вöрса мутияслöн ёрт.

Ош моз равöстiс лёк гундыр.

Уси Райда сы ни садь,

Кыдзи кералiгöн усьö

Небыд коръя вöсни бадь.

Матiгöгöрса том йöзöс

Туган чукöртiс дзик пыр...

Муö водалiсны зонъяс.

Гöгöр лои шы ни тöв.

Вöрсьыс мыччысис лёк гундыр,

Вылас куим йöра ку.

Аслас туйöд сiйö мунiс,

Киас нинöмтор эз ну.

Рытöдз косясисны найö.

Воис шондi лэччандор.

Веськыд бугыляс Яг Мортлы

Пырис ёсьтöм кыдз пу зор.

Эбöс быри, эбöс абу.

Кокыс водзö эз нин ну.

Коръяс костö сiйö усис,

Быттьö ыджыд пожöм пу.

Сюри зонлы мича Райда.

Яг Морт сiйöс эз на сёй.

Вевта гуын сiйö олiс

Сизим лун да сизим вой.

М. Лебедев

Дзоргыны – уставиться, всматриваться

Зор – кол, дубина

Нисьö – не то, то ли

Садьтöг – до потери сознания

Сы ни садь – без сознания

Тöв ныр – вихрь

Чунькытшасян лун – обручение

Шуштöм – мрачный, жуткий

Эбöс – сила

С Поэма юкӧнысь корсьӧй сеӧм кывъяслы синонимъяс

Васа = ?

Син = ?

?

Кутшöм шöр геройяс паныдасьлöны предание юкöнын?

Кутшöмöн М.Лебедев петкöдлöма Яг Мортöс?

Кодкöд сiйöс орччöдöма?

Мыйла коми войтыр полöмаöсь Яг Мортысь?

Мый позьö висьтавны Райда да Туган йылысь?

Кутшöм герой тэныд медъёна кажитчис? Мыйла?

Мöд колян када соссяна кадакывъяс. Отрицательное спряжение глаголов во II прошедшем времени

Мöд колян када соссяна кадакывъяс артмöны абу соссяна кывтор отсöгöн.

Öтка лыд

Уна лыд

I морт

-

-

II морт

абу полöмыд

абу полöмныд

III морт

абу полöма

абу полöмаöсь, абу полöмны

… удж. Вежлав кадакывъяссö мöд колян кадын соссяна формаын.

Вöчны, ветлыны, велöдны, висьтавны, гусясьны.

... удж. Лыддьы преданиесö, содтав кадакывъясö мöд колян када суффиксъяс. Юк текстсö абзацъяс вылö.