Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі:

1. Гигиена / Под ред. акад. РАМН Г.И.Румянцева.- М.:ГЭОТАР:Медицина,2000.- С.12-29, 309-359.

2. Гончарук Е.И., Кундиев Ю.И., Бардов В.Г. и др. Общая гигиена: пропедевтика гигиены.- К.:Вища шк.,1999.- С.20-46, 155-512.

Қосымша:

1. Камалиев М.А., Бигалиева Р.К., Хабиева Г.Х. История народной медицины и общественного здравоохранения Казахстана. – Алматы, 2004. – 173 с.

2. Коростелев Н.Б. В царстве Гигии. – М.: Советская Россия. 1980. – 192с.

3. Муминов Т.А., Кенесариев У.И., Балмахаева Р.М. Страницы истории профилактической медицины в Казахстане. – 25 с.

4. Петров Б.Д. От Гиппократа до Семашко: преемственность идей (очерки и портреты). – М.:Медицина,1990. – 168 с.

5. Послание Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева народу Казахстан «Новый Казахстан в новом мире». – Астана, 28 февраля, 2007 года //Казахстанская правда, 1 марта 2007г.- № 33. – С.5-8.

6. Рахманин Ю.А., Румянцев Г.И., Новиков С.М., Ревазова Ю.А., Иванов С.И. Интегрирующая роль медицины окружающей среды в профилактике, ранней диагностике и лечении нарушений здоровья, связанных с воздействием факторов среды обитания человека. // Гигиена и санитария . – 2005. - № 6.- С. 3- 7.

7. Румянцев Г.И. с соавт. – Общая гигиена.- М.: Медицина,1985.- С.10-27.

8. Чокин А.Р. Очерки развития санитарно-эпидемиологической службы в Казахстане. – Алма-Ата: «Казахстан», 1975. – 176 с.

Бақылау:

Сұрақтар:

• Гигиенаның қысқаша даму тарихы.

• IX және XX-ғасырлардың басындағы гигиена ғылымның негізін қалаушылар және көрнекті өкілдері: Эрисман Ф.Ф., Доброславин А.П., Хлопин Г.В., Сысин А.Н., Мольков А.В. және т.б.

• Гииенаның дамуына үлес қосқан клиницисттер –Зыбелина С.Г., Мудрова М.Я., Пирогова Н.И, Боткина С.П. және т.б.

• Қазіргі замандағы ҚР-ң және ТМД-елдерінің әйгілі ғалым-гигиенисттері: Сидоренко Г.И., Буштуева К.А., Измеров Н.Ф., Амрин К.Р., Шарманов Т.Ш., Алтынбеков Б.Е., Неменко Б.А., Кенесариев У.И. және т.б.

• ҚР-ғы әртүрлі саладағы гигиена ғылымның дамуы және мазмұны.

Гигиеналық нормалау, зиянды факторлады әсерін қауіпсіз деңгейге дейін төмендетуге бағытталған гигиена әзірлейтін шаралар жүйесіндегі негізгі звеносы ретінде. Гигиеналық норматив, анықтамасы. Гигиеналық нормативтер жүйесі. ШРеК, ШРеД, ЗШАКД (ОБУВ), ШАРЕК, ШАРЕД және басқалар.

Нормалаудың бірінші кезектілігі. Бірінші кезекте нормалауға жататын фактолар.

• Гигиеналық нормалаудың негізгі приницптері.

Медициналық көрсетуінің бірінші дәрежелі (негізгі) болу принципі, олар негіздейтін шарттардың рөлі: гигиеналық норматив орнату кезінде басқа критерийлердің алдында медико-биологиялық критерийлердің бірінші дәрежелі болуы зиянды факторды пайда болуынан бұрын нормативті негіздеу.

• Ағзаның биологиялық жауаптарын дифференциалдау принципі. Биологиялық жауаптардың түлері және оларды заттың биологиялық активтілігне, дозасына және ағзаның қарсылық күшіне байланыстылығы. Осы принциптен туатын шарттардың маңызы: нормативті халытың ең сезімтал топтарына бағдарлау, норматив қамтитын жауап деңгейлері.

• Қоршаған ортаның нысандарын бөлу приницптері: Қоршаған ортаның әртүрлі нысадарындағы заттың бір түрі үшін нормативті жеке-жеке орнату. Әрбір нысан үшін бөлек нормалаудың қажеттілігін анықтайтын жағдайлар.

• Барлық қолайсыз әселер мүмүкіншілгін ескеру приницпі және қоршаған ортаның әртүрлі нысандарындағы факторды нормалау үшін осы приницппен негізделетін көрсеткіштерінің маңызы.Атмосфералық ауаға, суға, топыраққа арналған зияндылық крсеткіштері және олардың мазмұны.

• Табалдырықтық (порогвость) приницпі және оның гигиеналық нормалауда негіз болатын рөлі зиянды әсердің табалдырығы түсінігі табалдырықтық және табалдырықсыз әсерлер концепциясы.

• Зияндылықтың лимиттеуші көрсеткіш принцпі. Зияндылықтың лимиттеуші көрсеткіші түсінігі, гигиеналық нормативтің соңғы мөлшерін орнату үшін оның маңызы.

• Гигиеналық эксперимент приницпі. Гигиеналық нормалаудағы гигиеналық эксперименттің рөлі. Жедел, жеделдеу, созылмалы эксперименттен алынған мәліметтердің гигиеналық норматив орнату үшін маңызы.

• Эффектінің концетрацияға және уақытқа байланыстылық принципі және оны адаптациялық компенсаторлық және патологиялық реакцияларды анықтау мен ажыратудағы рөлі.

• Нормативті салыстырмалы түрде болу принципі және оның маңызы.

• Нормалауды кезеңдік принципі және оның мақсаты. Гигиеналық нормалаудың кезеңдері. Жылдам нормалау мүмкіншілігін анықтайтын жағдайлар. Тұрақты және уақытша нормативтер. Гигиеналық нормативті клиникалық және гигиеналық акробация кезеңдерінің маңызы.

• Кешенді нормалау принципі және онымен негізделетін барлық көптүрлі әсерлерді ескеру қажеттілігі. Қазіргі жағдайдағы қоршаған орта факторларының адам ағзасына аралас, қабаттасқан, кешенді әсерлері. Біраз уақыт өткеннен кейін әсер салдарының даму қауіптілігі. Балалар мен жасөспірімдер гигиенасындағы нормалау ерекшеліктері.

Тақырып№ 2. Ауаның физикалық қасиеттерінің, химиялық және биологиялық құрамының гигиеналық маңызы. Климаттық және ауа райы жағдайларының адам денсаулығына әсері. Олардың қолайсыз әсерлерінің алдын алу.Қолайсыз әсерлерінің алдын алу. – 2 сағат

Мақсаты: Ауа ортасындағы әртүрлі факторлардың, соның ішінде ауа райының қолайсыз әсерлерінің адам организміне әсері туралы түсініктеме беру және олардың алдын-алу.

СӨЖ бойынша тапсырма

1. Берілген әдебиет бойынша материалды оқу, жаңа ақпараттарды іздестіру.

2. Ауаның физикалық қасиеттері, химиялық және биологиялық құрамының гигиеналық маңызы бойынша рефераттарды құрастыру.

3. Ауа райы және климат жағдайларының, сонымен бірге, солтүстік және оңтүстік аудандардағы акклиматизацияның қолайсыз әсерлерінің алдын алу бойынша ситуациялық есептерді құрастыру. Орындалу түрі: реферат , ситуациялық есепті құрастыру.

Орындалу көрсеткіштері:

Реферат:

1. «Бақылау» бөлімінде ұсынылатын сұрақтар бойынша тақырыптардың негізгі аспектілерін қамтуы керек.

2. Рефераттың көлемі 7-8 баспа беттен аспауы керек.

3. Рефераттың құрамында титулдық бет, мазмұны, кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімі болуы керек.

4. Кіріспеде рефераттың өзектілігі, мақсаты мен міндеттері қарастырылады, негізгі бөлімінде тақырыптың мазмұны ашылады, қорытындыда – айтылған мәліметтер қорытындыланып, ұсыныстармен тұжырым беріледі.

5. Ең жаңа әдебиет көздеріне ерекше мән беріліп, бір емес, бірнеше әдебиет көзі пайдаланылған болуы керек.

6. Реферат кестелермен, графиктермен, суреттермен және т.б. көркемделуі мүмкін.

Ситуациялық есептерді құрастыру:

1. Әрбір бетінің көлемі 2 баспа беттен аспайтын 4 ситуациялық есептен кем емес құрастыру қажет.

2. Есептерде әртүрлі климаттық және ауа райы жағдайлары, сонымен бірге, акклиматизация аудандары ұсынылуы қажет.

3. Ситуациялық есептердің сұрақтары жауаптарында клиамт пен ауа райын түзу кезіндегі әртүрлі метеофакторлардың рөлін білу жөнінде айтылуы қажет.

4. Ситуациялық есептің түсіндірмесі бар шешімінің эталонын беру қажет.

Тапсыру мерзімі: күнтізбелік-тақырыптық жоспарға сәйкес.

Бағалау критерийі:

Реферат:

Сапа критерийлері	Үздік	Жақсы	Қанағаттанарлық	Қанағатта-нарлықсыз
Реферат мазмұнының тақырыпқа және қойылған міндеттерге сәйкестігі	Реферат мазмұны тақырыпқа және қойылған міндеттерге толығымен сәйкес келеді	Реферат мазмұны тақырыпқа және қойылған міндеттерге толығымен сәйкес келеді	Реферат мазмұны тақырыпқа және қойылған міндеттерге негізінен сәйкес келеді	Реферат мазмұны тақырыпқа және қойылған міндеттерге сәйкестігі толық емес
Тақырыпты ашуы мен қолданылған әдебиет көздерінің толықтығы	Тақырып толық ашылған, қазіргі әдебиет көздері жеткілікті мөлшерде қолданылған	Тақырып ашылған, дегенмен кейбір жағдайлар анықтауды қажет етеді, негізгі әдебиет көздері қолданылған	Тақырып жеткілікті ашылмаған, негізгі әдебиет көздерінің барлығы қолданылмаған	Тақырып жеткілікті ашылмаған, қоданылған әдебиет көздері аз
Материалды қорытындылау және қысқаша тұжырымдар жасай білуі	Материал қорытындылан-ған, анық және түсінікті тұжырым жасалған	Материал қорытындыланған, анық тұжырым жасалған	Материал қорытындылан-ған, бірақ тұжырым тым үлкен, анық емес	Материал қорытындылан-баған, тұжырым жоқ
Көркемделуі, олардың ақпараттылығы	Ақпараттылық сапасы жоғары	Ақпараттылығы бар, сапасы жақсы	Ақпараттылығы жеткіліксіз	Ақпараттылығы жоқ
Рефераттың рәсімделуінің қойылған талаптарға сәйкестігі	Рефераттың рәсімделуі қойылған талаптарға толық сәйкес келеді	Рефераттың рәсімделуі қойылған талаптарға толық сәйкес келеді	Рефератты рәсімдеуге қойылған негізгі талаптар сақталған	Рефератты рәсімдеуге қойылған негізгі талаптар сақталмаған