Әдебиеттер:

негізгі:

1. Гигиена под ред. акад. РАМН Г.И.Румянцева.- М.:ГЭОТАР:Медицина, 2005.

2. А.М.Большаков, И.М.Новикова "Общая гигиена", М.: Медицина,2002 г.

3. Мельниченко П.И., Ушаков И.Б., и др. Гигиена: Словарь-справочник– М.: Медицина, 2006.

4. Пивоваров Ю.П., Королик В.В., и др. Гигиена и основы экологии человека. 4е изд., испр. и доп. – Ростов на Дону «Феникс». 2008. -512 стр. 3-16

5. Матвеева Н.А. Гигиена и экология человека. 2-е изд., стер. – М.: Медицина, 2008.

6. Кенесариев У.И., Балмахаева Р.М.,. Бекмагамбетова Ж.Д., Жакашов Н.Ж., Тогузбаева К.К. Гигиена: Учебник для вузов/ Под ред. У.И. Кенесариева.- Алматы: «Самара-Принт», 2009.-688 с., стр.13-35.

7. Аспекты истории развития гигиены и эпидемиологии в Казахстане / Белоног А.А.,

Кенесариев Ү.И., Аликеева Г.М., Саятова А.С. – Алматы, 2006, - стр.160-166.

Қосымша:

1. Пивоваров Ю.П. и др. Руководство к лабораторным занятиям по гигиене М. Медицина, 2002.

2. Гурова А.И., Горлова О.Е. Практикум по общей гигиене, М. Медицина, Издательство Университета дружбы народов, 1991.

3. Е.И. Гончарук, Ю.И. Кундиев, В.Г. Бардов и др.- Общая гигиена: пропедевтика гигиены: Учеб. для иностр.0-28 студентов 2-е изд.перераб. и доп.- К.: Вища шк., 199.-С 652., стр.47-97.

Бақылау сұрақтар (кері байланыс):

1.Қазақстандағы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің приоритеттілігі қандай?

2. Қазақстандағы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің құрылымы

3. Алдын алу және ағымдағы санитарлық бақылаудың рөлі?

Тақырып №5. Гигиеналық нормалаудың ғылыми негіздері. Нормалау көрсеткіштері- 1 сағат.

Мақсаты: Гигиеналық нормалаудың ғылыми негіздері мен көрсеткіштері жөніндегі білімді қалыптастыру.

Дәрістің жоспары:

• Тұрақты және уақытша гигиеналық нормативтер.

• Гигиеналық нормалау критерийлері.

Гигиеналық нормалау алдын алу шаралары негіз болатын негізгі жүйе болып табылады. Гигиеналық нормалау дегеніміз адамға күнделікті әсер ету барысында оның денсаулығы мен болашақтағы ұрпақтарының денсаулығына тікелей және жанама әсер көрсетпейтін табиғаты әртүрлі факторлардың деңгейлері мен дозаларын айтады. Нормативтердің тұрақты және уақытша түрлерін ажыратады. Тұрақты нормативтер ұзақ уақытқа созылған сараптама нәтижелері бойынша алынады. Тұрақты нормативтерге химиялық және биологиялық факторлар үшін ШРЕК (шектік рұқсат етілетін концентрация), ал физикалық факторлар үшін ШРЕД (шектік рұқсат етілетін деңгей) жатады.Уақытша болжамды нормативтер болжамды болып табылады, себебі, олар қысқа уақыттық сараптамадан кейін немесе болжамның есептеу әдістерінің нәтижелерінен алынады. Осы нормативтер қалыпты жағдайларда ШРЕК дайындалмаған кезде алдын ала санитарлық бақылау кезеңінде қолданылады. Олардың әсер ету уақыты 2 жылдан аспайды. Уақытша нормативтерге ЗБҚД (заттардың болжамды қауіпсіз деңгейі), (атмосфера және жұмыс зонасының ауасы үшін) БЖД-болжамды жіберілетін деңгей-су үшін, БЖК-топырақтағы болжамды жіберілетін концентрация жатады.

Жыл сайын өндірісте химиялық заттардың жүздеген жаңа түрлері, физикалық және биологиялық факторлар табылады. барлық факторларға гигиеналық нормалауды жүргізу бірден мүмкін емес, себебі, ол үлкен материалдық шығынды және уақытты қажет етеді, мысалы 1 нормативке 1-2 жылға дейінгі уақыт кетеді. Сондықтан, осы және басқа факторлардың бірінші кезектілігін келесі көрсеткіштер бойынша анықтайды:

1. Нормаланатын факторлардың таралуы және олардың әсеріне ұшырайтын тұрғындар, бұнда қоршаған ортада кеңінен таралған факторлар басым болып табылады.

2. Фактордың биологиялық әсерінің сипаты. Әсерлердің алыстаған салдары бар факторлар (мутагенді, канцерогенді, эмбриотоксикалық)

3. Онымен байланысты өндірістің келешектегі дамуын есепке ала отырып, фактордың әсерінің ендік болжамы. Оның басымдылығы өндірістің ауқымының кеңейуімен байланысты.

4. Қоршаған ортада фактордың тұрақтылығы. Ең тұрақты факторлар басым болады.

5.Биологиялық активтілігінің күрт жоғарылауы мүмкіндігімен, қоршаған орталарда заттардың тасымалдануы, мынадай заттар басым болып келеді (мысалы, микроағзалардың әсерінен металлдық сынаптың метилсынапқа айналуы. Минамата ауруы).

6. Нормаланатын факторлардың (үйлескен, кешенді, біріккен) басқа да факторлармен өзара әсерлері. Денсаулыққа терең теріс әсер көрсетуі.

7. Факторлар туралы ақпараттардың болуы және гигиеналық зерттеулерге оңай қол жеткізе алу. Басымдылығы осы тарау бойынша қорытындыға байланысты беріледі.

Иллюстративті материал: мультимедийлі презентация.