Dәrsin xülasәsi

Mö᾽minlərin vaxtaşırı bir-birlərinin görüşünə gedib hal-əhval tutmaları dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin güclənməsinə və səmimiyyətin daha da artmasına səbəb olur. Bu səbəbdən də nəql olunmuş rəvayətlərdə bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilmiş və müsəlmanlar bu gözəl adət-ən᾿ənəyə sövq edilmişlər. Mö᾽minlərin təşkil etdiyi qonaqlıq və ziyafət məclisləri də məhz belə bir məqsəd daşımalıdır. Riayət olunması zəruri olan məsələlərdən biri də məclis iştirakçıları arasında fərq qoymamaqdır. Diqqət yetirmək lazımdır ki, bu işdə ən başlıca me᾽yar onların var-dövləti, tutduqları ictimai mövqe və s. deyil, iman və təqvaları olmalıdır. Qonaq məclisə gülərüzlə daxil olub, oranı gülərüzlə də tərk etməli və başqalarının narahatçılığına səbəb olmadan, ona yaxın olan boş yerlərin birində əyləşməlidir. Ev sahibi qonağa iş buyurmamalı və qonağa xatir özünü və ailə üzvlərini məşəqqətə salmamalıdır. Qonaq getdiyi zaman isə onu gülərüzlə qapıya qədər ötürməlidir.

Ev sahibi yeməyə hamıdan tez başlamalı və hamıdan gec qurtarmalıdır.

Suallar vә tapşiriqlar

1. Nəql olunmuş rəvayətlərdə mö᾽minlərin bir-birləri ilə görşü necə vəsf edilir?

2. Istək və ehtiyac üzündən mö᾽minlərin görüşünə getməyin dəyəri vardırmı?

3. Mö᾽minlərlə görüşün [mə᾽nəvi] dəyərlərindən bir neçəsi haqda danışın.

4. Mə᾽sum imamlar (ə) tərəfindən nəql olunmuş rəvayətlərdə qonaqlıq haqda nə deyilir?

5. Qonaqlıq və ziyafət zamanı riayət olunması lazım olan şeyləri ixtisarla izah edin.

Iyirminci dәrs salam

Insanlar qədim zamanlardan bəri hansı millət və mədəniyyətə mənsub olmalarından asılı olmayaraq, bir-birləri ilə görüşərkən sevinc, istək və rəğbətlərini bildirmək üçün özlərinə məxsus ünsiyyət formaları seçmiş, öz hiss və duyğularını müxtəlif hərəkətlərlə çatdırmaq istəmişlər.

Islam mədəniyyətində bu xoş məram və rəğbət hissi «salam» sözü ilə ifadə olunmuş və tərəf müqabillərin əl-ələ və ya çiyin-çiyinə görüşmələri ilə bildirilmişdir. Imam Sadiq (ə) bu haqda buyurur: «Salam bizim ümmətin salamlaşma tərzi və Allahın bizim üçün pənah və sığınacağıdır».¹

Qur᾽ani-Kərimin bir çox ayələrində müsəlmanlara «salam» vermək islami və ilahi bir alqış kimi xatırladılır:

«...Evlərə daxil olduğunuz zaman özünüzü [bir-birinizi, qohum-əqrəbanızı, dostlarınızı və dindaşlarınızı] Allah dərgahından bərəkət və xoşluq diləyən bir salamla salamlayın. Allah öz ayələrini sizə belə izah edir ki, bəlkə düşünüb daşınasınız».²

«Rəhmanın [əsil] bəndələri o kəslərdir ki, onlar yer üzündə təmkinlə, təvazökarlıqla gəzər, cahillər onlara söz atdıqları [xoşlarına gəlməyən bir söz dedikləri] zaman onlarla gözəl, yumşaq danışarlar».³

Yə᾽ni, cahillər onlara [müsəlmanlara] xoşa gəlməz sözlər dedikdə onlarla gözəl və mülayim danışarlar.

Ibrahim (ə)-ın əhvalatında (dastanında) deyilir: Ibrahim (ə) bütlərə boyun əymədikdə əmisi onun daşqalaq olunacağı ilə hədələyir.

«Ibrahim (ə) belə cavab verir: Sənə salam olsun! [Allah özü sənə rəhm etsin. Məndən sənə heç bir pislik gəlməz]. Mən Rəbbimdən sənin bağışlanmağını diləyəcəyəm. O, mənə qarşı çox mehriban, lütfkardır [duamı qəbul edər!]».¹

Elə həmin əhvalatda deyilir:

Mələklər Ibrahim (ə)-ın yanına nazil olub salam verdikdə onlarla salamlaşaraq belə cavab verir:

«Həqiqətən, elçilərimiz [mələklər] Ibrahimin yanına müjdə [Ishaqın anadan olacağı xəbəri] ilə gəlib: Salam! — dedilər. Ibrahim də: Salam!—deyə cavab verdi...»²

Qur᾽anın bir çox ayələrində əməli-saleh şəxs və ya təqvalı qövmlər haqda söhbət açıldıqda Allah-taala onlara salam göndərir:

«[Onu belə yad edirlər]: Ilyasinə [Ilyasa] salam olsun!»³

Qur᾽anın bir çox ayələrində Allah tərəfindən Cənnət əhlinə salam verildiyi bildirilir. Rə᾽d surəsinin 23-24-cü ayələrini buna misal çəkmək olar:

«...Mələklər də hər bir qapıdan [cənnət qapılarından] daxil olub onlara:

[Dünyada Allah yolunda bütün çətinliklərə] səbr etdiyinizə görə sizə salam olsun!...»

Həmçinin Nəhl surəsinin 32-ci ayəsində deyilir:

«O kəslər ki, mələklər onların canlarını pak olduqları halda alıb: Sizə salam olsun! Etdiyiniz [gözəl] əməllərə görə Cənnətə daxil olun! — deyərlər».

Bə᾽zi ayələrdə isə cənnət əhlinin bir-birlərinə salam verdikləri göstərilir:

«Mö᾿minlərin Cənnətdəki duası: Pərvərdigara! Sən pak və müqəddəssən! – demək, salamlaşmağı: Salam! - sözü, duasının sonu isə: Həmd olsun aləmlərin Rəbbi Allaha!-söyləməkdir.»¹

Bunlarla yanaşı Qur᾽ani-Kərimin bir çox ayələrində «salam!» ifadəsinin islamın şüarı olması bildirilir.

Peyğəmbər (s) və Mə᾽sum imamlardan (ə) nəql olunmuş bir çox rəvayətlərdə bu məsələyə dəfələrlə toxunulmuş və müsəlmanlar bu gözəl adət-ən᾿ənəyə sövq olunmuşlar.

Misal olaraq onlardan bir neçəsinə işarə edirik.

Peyğəmbər (s) buyurur:

«Cənnətdə elə evlər vardır ki, içəridən çölü, çöldən isə içərisini görmək olur. Bu evlərə ümmətimdən yalnız o kəslər sakin olar ki, camaatla yumşaq davranıb uca səslə onlara salam versin və yoxsullara yemək verib gecələri namaz [gecə namazı] qılıb ibadətlə keçirmiş olsunlar». (Biharul-ənvar, 8-ci cild, 23-cü fəsil, 5-ci hədis).

Peyğəmbər (s) Әbdülmütəllib övladlarına müraciət edərək buyurdu:

«Ey Әbdülmütəllib övladları! [Bir-birinizlə] uca səslə, açıq-aydın salamlaşın, qohum-əqrəbalarınızdan hal-əhval tutun, camaat şirin yuxuda olduqları zaman gecələri ibadətlə keçirin, yoxsullara yemək verin, camaata gözəl sözlər deyin ki, Cənnətə daxil olasınız».²

Peyğəmbər (s) buyurur:

«Qarşılaşdığınız hər bir şəxs və ev sakinləri ilə salamlaşın ki, Allah-taala yaxşı işlərinizi və xeyir-bərəkətinizi artırsın».

Yenə də o həzrət buyurur:

Sizi dünya və axirət sakinlərinin ən gözəl əxlaqı ilə agah edimmi?

Səhabələr dedilər: Bəli, ey Allahın Peyğəmbəri!

Peyğəmbər (s) buyurdu:

Bu açıq-aşkar uca səslə salam verməkdir.¹

Peyğəmbər (s) buyurur:

Salam Allah-taalanın adlarından biridir. Elə isə onu uca səslə deyin.²

Imam Sadiq (ə) buyurur: «Allahın salam və rəhməti sənə şamil olsun — deyən şəxslərin əməl dəftərlərinə iyirmi beş savab yazılar».³

Başqa bir rəvayətdə buyurur: «Günahların bağışlanmasına səbəb olan şeylərdən biri də [camaata] gözəl sözlər deyib [gözəl davranıb] onları [uca səslə] salamlamaqdır».⁴

«Təvazökarlığın əlamətlərindən biri də budur ki, görüşdüyün şəxslərlə salamlaşasınız».⁵

Peyğəmbər (s) buyurur:

«Insanların ən paxılı o kəsdir ki, salam verməkdən çəkinsin».⁶