8. Будущее время намерения

(Мақсатты келер шақ)

Будущее время намерения выражает действие, обозначающее намерение что-либо сделать. Образуется с помощью суффиксов бақ/бек, пақ/пек, мақ/мек (надеюсь, вы уже сами заметили как похожи эти суффиксы на отрицательные частицы, поэтому и правила их присоединения к глаголу одинаковы), затем следуют Личные окончания-1.

1 Мен Бiз	глагол + бақ / бек пақ / пек мақ / мек (шы / шi) +	пын / пiн (мын / мiн) пыз / пiз (мыз / мiз)
2 Сен Сендер Сiз Сiздер		сың / сiң сыңдар / сiңдер сыз / сiз сыздар / сiздер
3 Ол, Олар		–

Так как все суффиксы заканчиваются на глухие согласные қ или к, то после суффиксов будут следовать "глухие" личные окончания: в первом лице единственного числа – пын/пiн, а множественного числа – пыз/пiз. Примеры: Мен жазбақпын. – Я собираюсь написать. Сен айтпақсың. – Ты хочешь сказать. Ол сөйлемек. – Он намерен говорить. Сіз демалмақсыз. – Вы намерены отдыхать. Биыл сіз ауылда болмақсыз. – В этом году вы в ауле быть собираетесь. Біз қазақ тіліне көп дайындалмақпыз. – Мы к казахскому языку собираемся много готовиться. Сендер теледидар көрмексіңдер. – Вы телевизор смотреть намерены. Мен күнде саябақта қыдырмақпын. – Я днем в парке гулять собираюсь. Біз мейрамханада тамақ iшпекпiз. – Мы в ресторане есть собираемся. Помимо суффиксов бақ/бек, пақ/пек, мақ/мек могут также присоединятся суффиксы шы/шi. (Так как суффиксы шы/шi заканчиваются на гласную, то после них в первом лице будут следовать личные окончания мын/мiн, мыз/мiз. Астанада мен Алмамен кездеспекшiмiн. – В Астане я с Алмой встретиться собираюсь. Ертең бiз сабақ оқымақшымыз. – Завтра мы уроки собираемся учить. Отрицание Отрицательная форма образуется при помощи отрицания емес, при этом суффиксы добавляются к основному глаголу, а Личные окончания-1 к отрацинию емес. Так как емес заканчивается на глухую согласную, то добавляются личные окончания в первом лице – пын/пiн (ед.число) и пыз/пiз (мн.число): Мен жазбақ емеспін. – Я не собираюсь писать. Сен айтпақ емессің. – Ты не хочешь сказать. Ол сөйлемек емес. – Он не намерен говорить. Сіз демалмақ емессіз. – вы не намерены отдыхать. Биыл сіз ауылда болмақ емессіз. – В этом году вы в ауле быть не собираетесь. Біз қазақ тіліне көп дайындалмақ емеспіз. – Мы к казахскому языку не собираемся много готовиться. Сендер теледидар көрмек емессіңдер. – Вы телевизор смотреть не намерены. Таблицы с примерами:

Мен Біз Сен Сендер Сіз Сіздер Ол, Олар жазу жазбақпын жазбақпыз жазбақсың жазбақсыңдар жазбақсыз жазбақсыздар жазбақ iшу iшпекпiн iшпекпiз iшпексiң iшпексiңдер iшпексiз iшпексiздер iшпек төлеу төлемекпiн төлемекпiз төлемексiң төлемексiңдер төлемексiз төлемексiздер төлемек оқу оқымақпын оқымақпыз оқымақсың оқымақсыңдар оқымақсыз оқымақсыздар оқымақ

Мен Біз Сен Сендер Сіз Сіздер Ол, Олар жазу жазбақшымын жазбақшымыз жазбақшысың жазбақшысыңдар жазбақшысыз жазбақшысыздар жазбақшы iшу iшпекшiмiн iшпекшiмiз iшпекшiсiң iшпекшiсiңдер iшпекшiсiз iшпекшiсiздер iшпекшi төлеу төлемекшiмiн төлемекшiмiз төлемекшiсiң төлемекшiсiңдер төлемекшiсiз төлемекшiсiздер төлемекшi оқу оқымақшымын оқымақшымыз оқымақшысың оқымақшысыңдар оқымақшысыз оқымақшысыздар оқымақшы

Отрицание:

Мен Біз Сен Сендер Сіз Сіздер Ол, Олар жазу жазбақ(шы) емеспiн жазбақ(шы) емеспiз жазбақ(шы) емессiң жазбақ(шы) емессiңдер жазбақ(шы) емессiз жазбақ(шы) емессiздер жазбақ(шы) емес iшу iшпек(шi) емеспiн iшпек(шi) емеспiз iшпек(шi) емессiң iшпек(шi) емессiңдер iшпек(шi) емессiз iшпек(шi) емессiздер iшпек(шi) емес төлеу төлемек(шi) емеспiн төлемек(шi) емеспiз төлемек(шi) емессiң төлемек(шi) емессiңдер төлемек(шi) емессiз төлемек(шi) емессiздер төлемек(шi) емес оқу оқымақ(шы) емеспiн оқымақ(шы) емеспiз оқымақ(шы) емессiң оқымақ(шы) емессiңдер оқымақ(шы) емессiз оқымақ(шы) емессiздер оқымақ(шы) емес