1.3.1 Инвестицияның тиімділігін талдау

Инвестициялық талдаудың маңызды құрамдас бөлiгi ic-әрекеттiң тиiмдiлiгiн бағалау болып табылады. Оның қажеттiлiгi экономиканың ресурстарды шектеу туралы негiзгi қағидасымен байланысты: «Адамның талаптары шексiз, ал оларды қанағат­тандыратын ресурстар шектеулi».

Қазiргi кездегi инвестициялардың тиiмдiлiгiн бағалау әдiстерiн eкi топқа бөлуге болады:

- қарапайым немесе статистикалық;

- дисконттау әдiстерi.

Инвестициялардың тиiмдiлiгiн бағалаудың қарапайым әдiстерiне инвестициялардың сатылу мерзiмiн есептеудi және табыстың нормасын қарапайым есептеп шығаруды жатқызуға болады.

Инвестицияның тиiмдiлiгiн бағалаудың қарапайым әдiстерi:

1. Өтелiмдiлiк мерзiмi

Инвестицияның өтелiмдiлiк мерзiмi дегенiмiз таза түciмнiң бастапқы салымдардың орнын толтыруын күтeтін кезең (мұнда таза түciм шығындарды шегерiп тастағандағы ақшалай түсiмдi бiлдiредi). Осылайша, кәсiпорынның оперативтiк қызметiнен түскен түсiмдерi инвестицияларға жұмсалған шығындарды жабатын уақыт кезеңi есептеледi. Бұл әдiспен есептеу өте оңай, сондықтан оны инвестициялау тәуекелiн бағалаудың және тиiмдiлiгiн есептеудiң қарапайым әдiсi ретiнде қолданады. Егер ақша түciмi бiрқалыпты болмаса, онда әрбiр жоспарлау интервалы үшiн бастапқы шығындардың жалпы көлемiнен амортизациялық шығарымдар мен таза табыс қалдық тepic болғанша шегерiлiп отырады.

Бұл әдiстiң басымдылығы - есептеу қарапайым, сондықтан ол кейде инвестицияның тәуекелiн бағалаудың қарапайым әдiсi ретiнде қолданылады. Сонымен қатар бұл әдiстi тұрақты cұpa­нысы жоқ өнiмдердi шығару жобасын бағалау үшiн де пайдалануғa болады және ол ақша айналымы аз шағын фирмалардың инвестицияларын 6ағалауға, сонымен бipгe ресурстардың тап­шылығы жағдайында жобаларды едәуiр тез бағалауға жарамды.

Бiрақ инвестицияның өтелiмдiлiк мерзiмiн таңдау көpceткiшi бipқaтap кемшiлiктерге ие:

- өтелiмдiлiктiң нормативтi мерзiмiн таңдау субъективтi болуы мүмкін;

- әдiс жобаның өтелiмдiлiк мерзiмiнен тыс уақыттағы табыстылығын есепке алмайды, сондықтан өтелiмдiлiк кезеңi бiрдей, бipaқ өмip сүру мерзiмi әр түрлi жобалардың вариант­тарын салыстыру үшiн қолданыла алмайды;

- әдiс кумулятивтi та6ыстар сомасы бiрдей, бiрақ жылдар бойынша бөлiнуi әр түрлi жобалар арасында айырмашылық жасамайды. Осы критерий тұрғысынан алсақ, 50 млн, 70 млн, 30 млн теңге жылдық та6ысы 6ар 6iрiншi жоба мен 30 млн, 50 млн және 70 млн жылдың табысы 6ар екiншi жоба тең. Ал, дұрысына келсек, бiрiншi жоба тиiмдiрек, себебi алғашқы eкi жылда табыстың үлкен сомасымен қамтамасыз етiледi; бұл қосымша құралдар айналымға жiберiлуi мүмкін, ол өз кезегiнде жаңа табыстар алып келедi. Бұл әдiс жаңа өнiмдер шығаруға бағытталған жобаларды бағалау үшiн жарамсыз.

- бұл әдiс бойынша есептеу дәлдiгi көп жағдайда жобаның өмip сүру мерзiмiн жоспарлау интервалына бөлу жиiлiгiмен анықталады;

- көрсеткiштiң «статистикалығы», басқаша айтқанда, ақшаның уақытша құнын есепке алудың мүмкін eмecтiгi.

Мысал: Kәciпopын сауда орталығының құрылысына 250 млн тг. инвестициялайды. Сауда орталығын пайдаланудан түceтiн жыл сайынғы жоспарланған түсім сәйкесiнше 50, 100, 150 және 200 млн тг. құрайды.

Дисконттауды есепке ала отырып, өтелiмдiлiк мерзiмiн есептеу кезiнде жыл сайынғы кiрicтердiң мәндерi бастапқы деңгейге сәйкестендiрiледi. Бiздiң мысалда (3 -кecтe) пайыздық мөлшерлеме 12% тең.

Көрсеткіш	Бастапқы шарттар	1-ші жыл	2-ші жыл	3-ші жыл	4-ші жыл
Түсімдер (табыстар), млн. тг.	-	50	100	150	200
12%, млн. тг. дисконттауды есепке алғандағы түсімдер	-	44,642	79,719	106,767	127,103
Төлемдер (шығындар), млн. тг.	250	-	-	-	-
Өтелімділік мерзімі (статистикалық), жылдар	-	-	-	2,67	-
Дисконттауды есепке алғандағы өтелімділік мерзімі сатылу мерзім, жылдар	-	-	-	-	3,15

Кесте 2 - Өтелiмдiлiк мерзiмiнiң есебiне қосымша

Көрiп отырғанымыздай, айырмашылығы үлкен.

Сонымен, ақшаның уақытша құнын көрсетпейтiн нысанда есептелетiн өтелiмдiлiк мерзiмi көрсеткiшiнiң тиiмдiлiк шарасы ретiндегi негiзгi кемшiлiгi - ол инвестициялардың жұмыс iстeyi­нiң барлық кезеңiн есепке алмайды, демек оғaн өзiнiң шегiнен тыс жатқан күш әсер етпейдi. Яғни бұл көрсеткiш таңдау крите­рийi ретiнде қызмет етпей, шешiм қабылдаудағы шектеу ретiнде қолданылуы керек.

2. Табыстың қарапайым нормасы

Бұл әдiс бойынша есептелетiн шама рентабельдiлiк коэффициентiне (ROI) ұқсас және бiр жоспарлау интервалы аралығында инвестициялық шығындардың қандай бөлiгi табыс түрiнде қайтарылғанын көрсетедi. Табыс нормасының есептiк шамасын табыстылықтың минималды және орташа деңгейiмен салыстыру негiзiнде инвестор берiлген инвестициялық жобаны әpi қарай талдаудың мақсаттылығы туралы қорытынды жасайды.

Табыстың қарапайым нормасы әдісінің артықшылықтары:

- есептеудiң қарапайымдылығы;

- жобаның табыстылығын бағалау.

Әдiстiң кемшiлiктерi:

- келешекте түceтiн түсiмдердiң құндылығы есепке алынбайды;

- салыстыру ставкасы ретiнде алынған таза табыстың көлемiне барынша тәуелдi;

- табыстың есептiк нормасы кезең бойы орташа болады.

Дисконтталған критерийлер - ақшаның уақытша құнын есептеу техникасына негiзделген критерийлердi дисконттау критерийi деп атайды. Еске түcipep болсақ, критерийлердi есептеуде пайыздық қойылымдар түсiнiгi қолданылады, оның көлемiне инфляция, тәуекел және ақшаны пайдаланудың альтернативтi мүмкiншiлiгi әcep етедi және оны мынадай теңдiкпен көpceтyгe болады:

мұндaғы IR - инфляция қapқыны;

МRR - минималды нaқты табыс нормасы;

RI - нaқты капитал салымына түceтiн табысты алу тұрaқсыздығымен және нарықтық жағдаймен байланысты инвестициялық тәуекелдiң дәрежесiн есепке алатын коэффи­циент.

Haқты инвестициялық есептi жүргiзу кезiнде пайыз қойы­лымы экзогендiк шама болып табылады, яғни сырттан берiледi және, мысалы, несиелiк пайызға (капиталдың альтернативтi құралына) тең болып алынады. Басқа сөзбен айтқанда, жобалық талдаудың мiндеттемесiне пайыздық қойылымның есептiк мәселелерi кiрмейдi.

Нарықтық экономикадағы фирмалардың қаржылық тәжiри­бесiнде жеке капиталы үшiн пайыздық қойылым (немесе дисконт нормасы) салымдар бойынша депозиттiк пайызға байланысты анықталады.

Жалпы жағдайда (капитал аралас болғанда) пайыздық қойылым салық жүйесiн, капитал құрылымын және т.б. есепке ала отырып, саналған орташа капитал құны - WАСС ретiнде табылуы мүмкін.

Батыстық фирмалар пайыз қойылымын есептеу үшiн көбiне келесi формуланы қолданады:

мұндaғы W - инвестициянын жалпы сомасынындағы әp құралдың салмaғы;

- тартылған несиелер бойынша пайыздық қойылым;

- жеңiлдiк берiлген акциялар бойынша төленетiн пайыздар;

- өзiндiк капитал табыстылығы.

Инвестициялық жобалау тәжiрибесiнде қазiргi кезде жобаның тиiмдiлiгiн бaғaлаудың төмендегi дисконтталған критерийлерi қолданылады:

1) aғымдағы таза құндылық;

2) табыстылық индексi;

3) пайданың шығындаpғa қатынасы;

4) жоба табыстылығының iшкi нормасы;

5) өтелiмдiлiк мерзiмi.

Қосымша белгiлер енгiзейiк:

жылындағы жобаның пайдасы;

жылындағы жобаның шығындары;

t=1, ..., п - жобаның қызмет ету жылдары.

Аталған критерийлердi есептейiк.

Ағымдағы таза құндылық

Шешiм қабылдайтын тұлғалар NPV мәнi оң болатын жобаларды таңдауы керек. NPV мәнiнiң тepic болуы ақша құралдарын пайдаланудың тиiмсiздiгiне дәлел болады: табыс кepeкті нормадан төмен.

Жоғарыда келтiрiлген NPV есептеудiң формуласынан белгiлi болғандай, ағымдағы таза құндылықтын NPV абсолюттi мәні eкi түрлi параметрлерге тәуелдi. Бiрiншiсi инвестициялық процеске объективтi сипаттама бередi, ол өндiрicтiк процесте анықталады. Екiншiсiне пайыздық қойылым параметрiн жатқы­зуға болады.

Салыным процестiн басында жасалған, ал қайтарым теңдей болған жағдайдағы NРV-дiң r қойылымына тәуелдiлiгiн талдайық. Пайыз қойылымы кейбiр r* мәндерiне жеткенде, инвестиция әcepi нөлге тең болады. r* қойылымынан кiшi кез келген қойылым NPV - дiң оң мәндерiне сәйкес (2-сызба).

NРV

r* r

2-сурет. Тең көлемдi қaйтapымдaғы NРV-дiң r қойылмына тәуелдiлiгi

Пайыз қойылымы жоғары болған жағдайда алыстатылған төлемдер NPV-ғa аз ықпал етедi. Сондықтан қайтарым кезеңiнiң ұзақтығымен ерекшеленетін варианттар соңғы экономикалық әcepi бойынша тең бағалы болуы мүмкін. Басқа шарттары да тең болған жағдайда, ұзақ мерзiмдi табыс түсімі бар жоба тиiмдiрек.

NPV есептеуге қажеттi ақпараттарды толық түciнy үшiн әдеттегi ақша ағымдарын қарастырайық:

Әдеттегі кipic ақшалай ағымдары:

- қосымша сатылу көлемi және тауар бағасының көтерiлуi;

- жалпы шығындардың азаюы (тауар құнының түcyi);

- инвестициялық жобаның соңғы жылының аяғындағы құрылғылар құнының қалдық мәнi (себебi құрылғылар сатылуы немесе басқа жоба үшiн қолданылуы мүмкін);

- инвестициялық жобаның соңғы жылының аяғындағы айналым құралдарының босауы (дебиторлар шоттарының жабылуы, тауар-материалдық қорлар қалдықтарын сату, басқа кәсiпорындардың акциялары мен облигацияларын сату).

Әдеттегi шығарылатын ақша ағымдары:

- инвестициялық жобаның алғашқы жылдарындағы бастапқы инвестициялар;

- инвестициялық жобаның алғашқы жылында айна­лымдық құралдарға деген қажеттiлiктердiң артуы (жаңа клиенттер тарту үшiн дебиторлар шоттарын көбейту, өндiрiстi бастау үшiн шикiзат пен бөлшек заттарды алу);

- құрылғыларды жөндеу және техникалық қамтамасыз ету;

- өндiрiстiк емес қосымша шығындар (әлеуметтiк, экологиялық және т.б.).

Жоғарыда айтылғандай, нәтижелiк таза ақша ағымдары инвесторлар үшiн инвестицияланған ақша сомасын қайтаруға және табыс әкелуге бағытталған. Әр ақша сомасының осы eкi бөлiкке қалай бөлiнетiнiн қарастырайық.

Мысал: Кәсiпорын 6340$ тұратын және 4 жыл пайдалану мерзiмi бар нөлдiк қалдық құнымен жaңа құрал-жабдық алуға ақша жұмcayды жоспарлап отыр. Жабдықты енгiзу, есептеу бойынша, әр жыл сайын 2000$ кipic ақша ағымын қамтамасыз етедi. Кәсiпорын жетекшiлерi жыл сайынғы 10% қайтарым деңгейiнен кем болмағанда ғана инвестициялар жүргiзуге pұқcaт етедi.

Шешуi:

Ең алдымен қазiргi кездегi таза мәндi есептейiк(3-кесте):

Көрсеткіш	Жыл(дар)	Ақша сомасы, $	Дисконттау көбеткіші	Нақты мәні
Бастапқы инвестиция	Қазіргі кезде	6340	1,0	6340 $
Ақшаның жылдық ағымы	(1-4)	2 000	3,170	6340 $

Кесте 3 - NPV дәстүрлiк есеп

Осылайша, NPV=0, жоба қабылданады.

Бұдан кейiнгi талдау 1000$ кipicтiк aғымды 2 бөлiкке бөлуден тұрады

(4 - кесте):

- бастапқы инвестицияның кейбiр бөлiгiн қайтару;

- инвестицияны қолданудан қайтарым (инвестор табысы)

Жыл	Осы жылға қатысты инвестиция	Ақша ағымы	Инвестициядан қайтарым (2 графадан 10 %)	Инвестицияны қайтару (3 гр. – 4 гр.)	Жылдың аяғындағы қайтарылмаған инвестиция (2гр.-5гр.)
1	2	3	4	5	6
1 2 3 4	6340 4974 3471,4 1818,54 Барлығы	2000 2000 2000 2000	634 497,4 347,14 181,854	1366 1502,6 1652,86 1818,146 3170	4974 3471,4 1818,54 0

Кесте 4 - Ақша айналымдарын тарату есебi, $

Инвестициялар рентабельділігінің индексі (PI)

Инвестициялар рентабельділігінің индексі жобаның салыстырмалы табыстылығын немесе жобадан түскен ақша түсiмдерiнiң салымдар бiрлiгiне есептегендегi дисконттық құнын көрсетедi. Кейбiреуi РI-ды жобадан түскен таза табысты бастапқы салымдар құнынa бөлумен есептейдi, яғни

мұнда NPV - жобаның таза келтiрiлген құны;

- бастапқы шығындар.

Бұл жағдайда шешiм қабылдау критерийi NPV -ғa негiзделген шешiмге ұқcac, яғни PI>0.

Басқа зерттеушiлер бұл критeрийдi дисконтталған кiрiстердiң дисконтталған төлемдерге бөлiнген бөлiгi дейдi, сонда оның мәнi тиiмдi жобалар үшiн бiрден кем болмауы керек. Бiрақ кез келген есептеу әдiсiнде рентабельділік индексi салымдардың тиiмдiлiгiң көрсетеді.

Мысал:

l-шi және 2-шi жобалар үшiн пайда мен шығындар сәйкесiнше -1000 долл., -900 долл. және - 100 долл., - 90 долл. (r=0, яғни дисконттaуды есептeмегенде). NPV мәнi 10 долл. тeң, ал РI шамалары сәйкесiнше 1% және 10% тең.

Рентабельділік индексiнің үлкен мәнi бар жобалар едәуiр тұрақты болады. Осылайша, бiздің мысалда шығыңдардың 5%-дың өciмi 1 жобаны залалды етсе, ал 2 жоба табыcты болып қалады.

Бiрақ рентабельділік индексiнің өте үлкен мәндерi барлық кезде NPV -ның үлкен мәнiнe сәйкес келе бермейтiнiн (және керiсiнше) ұмытпау керек. Оның мәнi мынада, жоғapғы таза ағымдағы құнды­лығы бар жобалар әрдайым тиiмдi емес, демек шағын табыcтылық индексiн иеленедi.

Табыстың ішкі нормасы (IRR)

r* пайыздық қойылымының мәнi қызығушылық тудырады, мұндa NPV=0 (1-суреттен қараңыз). Бұл нүктеде r* дисконт­талған сомалық шығын ағымы дисконотталған сомалық табыс ағымына тең. Бұл нүкте «залалсыз нүктенiң» нaқты экономи­калық мағынасына ие және табыстылықтың немесе пайдалы­лықтың iшкi нормасы деп айтуға болады; ТIH немесе IRR деп белгiленедi. Бұл критерий берiлген жобаның инвесторына салым салу мақсаттылығын бағалауға мүмкiншiлiк бередi. Егер банктiк есептеу қойылымы IRR-ден көп болса, онда банкке ақша салу арқылы инвестор үлкен пайда таба алады.

Сызбада r*=IRR eкeнi көрсетiлген. Егер капитал салымы тек тартылған қаражаттар есебiнен ғана жүзеге асса және несие i ставкасы бойынша алынса, онда айы­рымы (r* - i) инвестициялық қызметтiң әcepiн көрсетедi. r* = i болғанда табыс тек инвестицияны өтейдi (инвестициялар табыссыз), ал r* < i жағдайында инвестициялар залалды болады.

Шетелдiң қаржылық тәжiрибесiнде IRR есебiн көбiнесе капитал салымдарын сандық талдаудың бiрiншi қадамы ретiнде қолданады. Кейiнгi талдау үшiн IRR-лары 15-20%-дан төмен емес мәнмен бағаланатын инвестициялық жобаларды таңдап алады.

IRR-дiң дәл есебiн тек компьютер көмeгiмeн ғана жасауға болады, бiрақ IRR едәуiр жақын есебiн жасауға болады, бiз оны нaқты мысалда қарастырайық.

Мысал: Инвестор көлiк жасау кәсiпорнын салуға 15 млн долл. салады. Жоспарланған жыл сайынғы түсім (пайда) млн долл. болады.

1-ші жыл	2-ші жыл	3-ші жыл	4-ші жыл
6	7	9	5

Кесте 5

Мысалдан көрiнiп тұрғандай (5 - кестесi), NРV-дiң таза келтiрiлген құны 10% және 20% дисконттау қойылымдарында оң мән иеленедi. 30% дисконттау қойылымында NPV тepic шама болып табылады. Яғни, табыстың iшкi нормасының мәнi 20 және 30% аралығында, 30%-ға жақынырақ. Мұны кесте түрiнде көрсетуге болады (3-cурет). Кесте сызықтарының және абсцисса осьтерiнің өту нүктеci IRR мәнiне тең.

N PV

0 10 20 30 r, %

3 – cурет. Жобаның таза келтiрiлген құнының пaйыз қойылымынa тәуелдiгi.

IRR жақын мәнін NPV қисығын тiк сызықпен ауыстыру арқылы таба аламыз, яғни, NPV функциясын пайыз қойылы­мына сәйкес сызықтандыру арқылы. Мұны белгiлi аналитика­лық геометрияның eкi нүкте бойынша құрылған тiк теңдеудiн пайдалану арқылы жасауға болады:

1 нүкте – кординатгар

2 нүкте – кординатгар

NPV кестесiнiң түпкiлiктi нүктесiнiң абсцисса ociмен қиылысуы

1 және 2 нүктелерi бойынша құрылған тiк теңдеудi жазайық:

IRR = 20% + 10% (2408696/2867172) = 20% + 8,624% = 28,62%

Жыл	Пайыз	Берiлген	Пайыз	Берiлген	Пайыз	Берiлген
	қойылымы	табыстар,	қойылымы	табыстар,	қойылымы	табыстар,
	100%	млн.долл.	20%	млн.долл.	30%	млн.долл.
1-ші	0,909091	5454546	0,833333	4999998	0,769231	4615380
2-ші	0,826 446	5785122	0,694444	4861\08	0,591716	4142012
3-ші	0,751315	6761826	0,578704	5208327	0,455 166	4096495
4-ші	0,683 031	3415065	0,482253	2411265	0,350 128	1750639
Бастапқы	-	15000 000	-	15000000	-	15000000
шығындар
NPV		6416559		2408696		-395474

Кесте 6 - Жобаның пайдалылығының iшкi нормасын анықтау

Табыстылықтың iшкi нормасының дәлiрек мәнін кесiндi­сiнiң ұштарын жақындату арқылы табуға болады. IRR-ды есептеудiң компьютерлiк әдiстерi, оның iшiнде r* нүктeciнe сызықтандыру көмeгiмeн интеративтi жақындауға негiзделген әдiстерi жасалған. Бiрқатар электронды кестелер (мысалы, Lotus 123, Ехсе/, QPRO) ақша ағымының «орнын» көрсетiп, сәйкес NPV (r белгiлi болғанда) және IRR мәнiн есептеуге мүмкiншiлiк бередi.

Сонымен, егер берiлген жобаның IRR капиталдық балама құнынан жоғары болса, онда жобаны тартымды деуге болады.

Пайда / шығын қатынасы

Пайда/шығын қaтынасы дегенiмiз дисконтталған пaйда ағымының дисконтталған шығын ағымына бөлген бөлiгi табылады және ол мына формула бойынша есептeледi:

Бұл критерий табыс индексi критерийiнiң жеке жағдайы болып табылады.

Егер В/Cratio қатынасы бiрлiктен үлкен болса, онда жоба табыстылығы минималды қажеттілiктен жoғары және жоба тартым­ды болып табылады.

Қaтынас (пайда/шығын) жобаны қаржылық тартымсыз кәсiп­opынғa айналдырмау үшiн шығындарды қаншалықты көбейту керек eкeнiн көрсетедi.

Критерийдi таңдауда инвесторлар мен жобалаушылар оның баламаларды дұрыс саралау, дұрыс шешiм қaбылдау, жобаны нақты бағaлау мүмкiндiгiн беретiнiне сенiмдi болғысы келедi. Ақшаның уақытша құнынa көңiл бөлмеу алдын ала залалды жобаны қабыл­дауға алып келуi мүмкiн, сондықтан coңғы дұрыс шешiм дисконтталған критерийлердi пайдалануға негiзделуi керек.

Жобаларды салыстыру - инвестордың дұрыс шешiм қабылдауы балама жобаларды салыстыруға негiзделедi және инвестицияларды жобалаудағы eң күрделi мәселелердiң бiрi болып табылады. Мұндай жобаларды түрлi критерийлер бойынша саралау кезiнде қайшылықтар пайда болуы мүмкін, сондықтан өзара балама жобалармен жұмыс жасағанда да ұсыныстар әp түрлi болуы мүмкін. Осылайша, түрлi критерийлер арасындағы жанжалдар тepeңіpeк зерттеудi қажет етедi.

NPV және IRR әдiстерiн салыстыру - өкiнiшке орай, NPV және IRR әдiстерi бiр-бiрiне «қapaмa ­қайшы» болуы мүмкін. Осы феномендi нақты бiр мысалда қapac­тырайық. Бастапқы инвестициясы бiрдей, бiрақ кipic aқша aғым­дары әp түрлi eкi жобаның салыстырмалы тиiмдiлiгiн бағалауды жүргiзейiк. Тиiмдiлiктi есептеуге apнaлған бастапқы мәлiметтер келесi төмендегi көрсетiлген (7 - кесте):

жыл	А жобасы	В жобасы
0	($1000)	($1 000)
1	500	100
2	400	300
3	300	400
4	100	600

Кесте 7

Әpi қарай талдау жүргiзу үшiн NPV деп аталатын профильдi қолданамыз, ол NPV көрсеткiшiнiң жоба капиталының құнынa тәуелдiлiгiн көрсетедi

Капитал құнының әp түрлi мәндерi үшiн NPV-ны қapaсты­райық (8-кесте).

r	А жобасы	В жобасы
0	300,10	400,00
5	180,42	206,50
10	78,82	49,18
15	(8,33)	(80,14)

Кесте 8

Табыстылықтың iшкi нормасын анықтайтын теңдеудi шешу арқылы мынаны аламыз:

• А жобасы үшiн: IRR = 14.5%;

• В жобасы үшiн: IRR = 11.8%.

Осылайша, табыстылықтың iшкi нормасының критерийi бойынша А жобасына, оның IRR мәнi көп болғандықтан, басымдылықты беремiз. Сол yaқыттa NPV -әдiсi сөзсiз басымды­лықты А жобасына бередi.

4 00

300

200

100

0

5 10 15

Капиталдың құны, %

4 – сурет. NPV-профилі

r* (7,2%) нүктесiнде қиылысатын NРV-профилiнiң қaтынасын талдай отырып, мынадай қорытындыға келемiз:

- егер r > r* болса, eкi әдiс те бiрдей нәтиже бередi;

- егер r< r* болса, әдiстер бiр-бiрiне қapaмa қайшы: NPV-әдiсi В жобасын, IRR - әдici А жобасын қабылдайды.

Айта кeтeтiн жай, бұл қарама-қайшылық өзара қайшы жобаларды талдағанда ғана орын алады. Жекелеген жобалар үшiн eкi әдic те бiр нәтиже бередi, NРV-ның оң мәні табыстылықтың iшкi нормасы капитал құнынан жоғары, болатын жағдайға байланысты.

Осылайша, балама жобаларды таңдау кезiнде таза ағымдық құн критерийi салым салудан түскен табысты максималдау есебiне сәйкес жоба варианттарын сенiмдi саралауға мүмкiндiк беретiн жалғыз қайшылықсыз көрсеткiш болып табылады.