8.7. Rynek pracy w Polsce

Na zakończenie chcemy przedstawić najważniejsze dane charakteryzu­jące sytuację na rynku pracy w Polsce.

Osoby aktywne zawodowo stanowią 44% ogółu ludności Polski. Współ­czynnik aktywności zawodowej ludności w wieku ponad 15 lat wynosi 57%. Do aktywnych zawodowo zalicza się osoby pracujące i bezrobotne.

Na koniec 1997 r. liczba pracujących wyniosła ogółem ponad 16 milionów. Wśród pracujących 46% stanowiły kobiety, a 54% mężczyźni. 36% ogółu pracujących to osoby w wieku do 34 lat, 32% - od 35 do 44 lat, 22% - od 45 do 54 lat, a 10% - powyżej 55 lat.

Kategoria pracujących obejmuje:

1. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy (9,8 min),

2. pracodawców i pracujących na własny rachunek łącznie z pomagający­mi im członkami rodziny (5,5 min, w tym 4,1 min w indywidualnych gospodarstwach rolnych),

3. ajentów,

4. pracowników gospodarstw państwowych posiadających własne działki i członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych,

5. duchownych pełniących obowiązki duszpasterskie.

Jakie jest rozmieszczenie zasobów pracy w poszczególnych działach gospodarki? Dane na ten temat zawiera tablica 8.1.

Wielkości przeciętne zacierają ogromne różnice w zarobkach różnych osób. We wrześniu 1997 r. rozkład miesięcznych zarobków brutto był następujący:

Przedział zarobków Odsetek pełnozatrudnionych

do 500 zł	7,6%
500-700 zł	18,0%
700-900 zł	20,4%
900-1200 zł	23,1 %
1200-1500 zł	12,8%
1500-2000 zł	9,6%
powyżej 2000 zł	8,5%

Jak z tego wynika, ogromna większość pracowników otrzymuje stosun­kowo niskie wynagrodzenia - poniżej średniej krajowej. Ludzi dobrze zarabiających jest na razie niewiele.

Dynamikę płac nominalnych i płac realnych ilustruje tablica 8.2. Przypo­mnijmy, że płaca nominalna to ilość zarobionych pieniędzy. Natomiast płaca realna to ilość towarów i usług, które za te pieniądze możemy kupić.

Tablica 8.2. Dynamika płac nominalnych i realnych w latach 1990-1997

Wyszczególnienie	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997
	zmiany w %
Płaca nominalna
netto	398,0	70,6	38,9	31,3	32,9	31,8	26,7	22,9
Ceny towarów
i usług	558,4	71,1	42,8	35,2	32,3	28,0	19,9	15,1
Płaca realna netto	-24,4	-0,3	-2,7	-2,9	0,5	3,0	5,7	6,8

Źródło: Rocznik Statystyczny 1997, GUS, Warszawa 1997, s. 153, tabl. 4 (233) i Mały Rocznik Statystyczny 1998, GUS, Warszawa 1998, s. 131, tabl. 2 (100).

Przeciętna płaca realna netto w ostatnich latach wykazuje wzrost w tempie zbliżonym do wzrostu produktu krajowego brutto. Jednak nie zdołaliśmy jeszcze odrobić strat spowodowanych głębokim spadkiem płac realnych w 1990 r.

W lutym 1999 r. było w Polsce 2,1 min zarejestrowanych bezrobotnych. Wśród bezrobotnych przeważają liczebnie kobiety (60%). Większość bez­robotnych (około 55%) to osoby młode - w wieku do 34 lat.

Najwyższe wskaźniki bezrobocia (powyżej 38%) notujemy w grupie osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym oraz z wykształceniem podstawowym (34%). Wśród osób z wykształceniem średnim oraz wyższym wskaźniki te są znacznie niższe (odpowiednio 6% i 1%).

Liczba wolnych miejsc pracy jest niewspółmiernie mała w porównaniu z rozmiarami bezrobocia. Na 1 ofertę przypada 50 i więcej bezrobotnych. Zgłaszane oferty pracy dotyczą zresztą zazwyczaj stanowisk wymagających wysokich kwalifikacji, na które najczęściej zgłaszają się osoby już pracujące, a nie bezrobotni.

W 1997 r. z różnych form pomocy państwa dotyczącej aktywizacji zawodowej bezrobotnych (prace interwencyjne, roboty publiczne oraz programy przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania) skorzystało 460 tys. osób. W 1995 r. liczba osób pobierających zasiłek dla bezrobotnych wynosiła ponad 1500 tys.; na początku 1999 r. liczba ta zmniejszyła się do 500 tys.

Stopa bezrobocia w Polsce (stosunek liczby zarejestrowanych bezrobot­nych do cywilnej ludności aktywnej zawodowo) wyniosła w lutym 1999 r. 11,9%. Dla porównania, w 1997 r. stopa bezrobocia w Niemczech wynosiła 11,5%, w Wielkiej Brytanii - 5,5%, we Francji - 12,5%, we Włoszech -12,3%, w Finlandii - 14,5%, w Hiszpanii - 20,8%, na Węgrzech - 10,5%, w Bułgarii - 12,5%. Wysokie bezrobocie jest obecnie jednym z najważniejszych prob­lemów ekonomicznych i społecznych w większości krajów świata.

Wskaźniki bezrobocia są bardzo zróżnicowane w różnych rejonach kraju. Na przykład, w Warszawie i okolicy stopa bezrobocia wynosi tylko 4%, podczas gdy na terenie byłych województw koszalińskiego, słupskiego, olsztyńskiego i elbląskiego - około 24%.

W latach 1994-1997, w związku z szybkim wzrostem gospodarczym i rozwojem sektora prywatnego, poziom bezrobocia w Polsce — zarówno absolutny, jak i względny - obniżał się. W drugiej połowie 1998 r., w związku ze spadkiem produkcji przemysłowej, wskaźniki bezrobocia ponownie wzro­sły. Bezrobocie pozostaje nadal jednym z głównych problemów ekonomicz­nych i społecznych kraju.