§ 29. Тоқырау жылдарындағы әдебиет пен өнер (1960-1980 жж.)

Әдебиет

Өнер

Ә.Нүрпейісов «Қан мен тер» трилогиясы үшін Мемл.сыйлық алды: Ғ.Мүсірепов Социалистік Еңбек Ері атағын алды (1976 ж.): Есенберлин Кенесары туралы тарихи шындықты жазды; Фараби туралы роман-«Ұстаздың оралуы». Осы шығарма үшін Әлімжанов Дж. Неру атындағы халықаралық сыйлық алды. Сулейменов 1961 ж. поэма жазды. «Адамға табын, жер енді» (Одаққа танымал болды). Басқа жазушылар: Жұмаділов, Мағауин, Ә.Кекілбаев, Ахтанов. Орыс жазушылары: Шухов, Снегин, Щеголихин, Анов. Неміс жазушсы: Бельгер. Ұйғыр жазушысы: Самеди.

Классикалық музыка: Рахмадиев, Жұбанова, Күмісбеков. Классикалық әншілер: Дінішов (әлемге әйгілі) Халықтық музыка - Тілендиев; Шетелге танылды Досмұқасан, Рымбаева, Екалиева. Жылы ілтипатпен қабылдаған фильмдер: «Қыз Жібек» (Қожықов), «Атаманның ақыры»(Айманов). 19000 кітапхана болды.(1978 ж.). 160 миллион кітап жиналды. Баспалар: «Қайнар», «Жалын», «Өнер». «Қазақ халқының энциклопедиясы» шықты, 12 том, 1978 ж.. 4-ші республикалық телевизиялық бағдарлама болды. Тойланды: «Фарабидің 1100 жылдығы (1970).

Қала

Қашан орнады?

Перовск

1917 ж. қазан (Қызылорда)

Әулиеата, Черняев

1917ж. қараша (Тараз, Шымкент)

Бөкей ордасы

1917 ж. желтоқсан

Павлодар, Қостанай

1918 ж. қаңтар.

Семей, Өскемен

1918 ж. ақпан

Верный, Жетісу облысы

1918 ж. наурыз

Шара

Сипаттама

Саяси

«Қазақ газеті» жабылды. (Орынборда Торғай Кеңесінің шешімімен)

Ақмола уездік съезі Алаш автономиясын теріске шығаратын қаулы қабылдады. (1918,наурыз)

Орынборда Торғай облыстық Кеңестерінің 1-ші съезі (1918, наурыз-сәуір)

Экономикалық

1. Кәсіпорындар мемлекеттік меншікке алынды.(Екібастұз, Қарағанды, Риддер, Ембі, Спасск, Арал)-1918 ж, көктем

2. 8 сағаттық жұмыс күні (шахталарда 6 сағат)

3. Шаруаларға 3,5 млн десятина жер берілді.

4. Азық диктатурасы

а) Азық отрядттары жіберілді (Ақмола, Семей, Қостанай)

б) Петроградқа 6 млн пұт астық жіберілді, Түркістанға 200 вагон астық жіберілді (1918 ж. қаңтар-наурыз).

Партия

Бағдарламасы, қызметі:

Алаш

Алаш қозғалысы 1905 ж. пайда болды. 1917 ж. Алаш партиясы құрылды. Алаштың облыстық съездері:

1. Жетісу съезі;сәуір: Қытайдан қазақтарды қайтару, қоныстандыруға жол бермеу, аграрлық мәселе.

2. Семей съезі; көктем: ұлттық автономия. 1917 ж.шілдеде: бірінші жалпықазақ съезі – (Орынборда) автономия, жер мәселесі, білім беру, сот, дін. Шешімдері: парламенттік республика, 83000 қазақты,Қытайдан қайтару, Жетісудың ашыққан халқына көмек көрсету.

Мұсылман қозғалысы

Ресейде 30 млн. мұсылман болды. 1917 ж. мамыр-бүкілмұсылмандық съезд болды. Шешімдері: федерациялық негізінде демократиялық республика, соғысты тоқтату (І дүниежүзілік), әйелдерді теңестіру. Көп әйелдік пен қалың малға қарсы болды. 8 сағаттық жұмыс күні, ана тілінде білім, міндетті бастауыш білім. Нәтижесі: партия құрылды - Түркістан федералистер партиясы (1917 ж.қыркүйек)

Кадеттер (Конституциялық демократтар)

Солтүстік обл-да құрылды. Семейде «Свободная речь» газетін шығарды. Бағдарламасы – біртұтас Ресей, қоныстандыру саясаты, конституциялық монархия. Салдары: Бөкейханов осы партиядан шықты.

Эсерлер (СР) Социалист-революционерлер

Бағдарламасы-жер бүкіл халықтың байлығы «Кім жерді өңдейді, соған берілсін». Нәтижесі бүкіл Кеңестер эсерлер қолында болды. (Черняев Кеңесінен басқа)