Фармацыйная структура лясоў Беларусі (паводле Гельтмана в.С., 1982)

Лясныя фармацыі	Эдафічна звязаныя і кліматычна замяшчальныя субфармацыі	Геабатанічныя падзоны
1	2	3

Хвойныя лясы

Сасновыя лясы	Сасновыя монадамінантныя паўднёва-таежныя і падтаежныя	I, II, III
	Палескія	III
	Ялова-сасновыя паўднёва-таежныя і падтаежныя	I, II
	Шыракаліста-сасновыя	II, III
	Сасновыя балотныя	I, II, III
Яловыя лясы	Яловыя паўднёва-таежныя	I, II
	Яловыя немаральныя, або шыракаліста-яловыя	I, II
	Шыракаліста-чорнаальхова-яловыя палескія	II, III
	Яловыя балотныя	I, II, III

Шырокалістыя лясы

Дубовыя	Ялова-дубовыя	I, II
лясы	Ялова-грабава-дубовыя	II
Заканчэнне табл. 32
1	2		3
	Грабава-дубовыя	II, III
	Ясянёва-дубовыя	I, II, III
	Саснова-дубовыя	II, III
	Дубовыя паплаўныя	I, II, III
Ясянёвыя	Ялова-чорнаальхова-ясянёвыя	I
лясы	Ялова-грабава-чорнаальхова-ясянёвыя	II
	Грабава-дубова-чорнаальхова-ясянёвыя	II, III
	Ясянёвыя паплаўныя	I, II, III
Грабнякі	Вытворныя ад дубовых лясоў	II, III
Кляновыя лясы	Вытворныя ад дубовых лясоў	I, II, III
Ліпнякі	Вытворныя ад дубовых лясоў	I, II, III

Лісцевыя карэнныя балотныя лясы

Чорнаальховыя лясы	Чорнаальховыя монадамінантныя	I, II, III
	Ялова-шыракаліста-чорнаальховыя	I, II
	Шыракаліста-чорнаальховыя	II, III
	Пушыстабярозава-чорнаальховыя	I, II, III
Пушыста-бярозавыя	Пушыстабярозавыя монадамінантныя	I, II, III
лясы	Саснова-пушыстабярозавыя	I, II, III

Драбналістыя вытворныя лясы

Павіслабяро-	Ад сасновых	I, II, III
завыя лясы	Ад яловых	I, II
	Ад дубовых	I, II, III
Асінавыя	Ад яловых	I, II
лясы	Ад дубовых	I, II, III
Шэраальхо-	Ад яловых	I
выя лясы	Ад дубовых	I

Заўвага. Геабатанічныя падзоны: I – дубова-цемнахвойных лясоў; II – грабава-дубова-цемнахвойных лясоў; III – шыракаліста-сасновых лясоў

Фармацыя бярозавых лясоў у Беларусі шырока распаўсюджана і займае другое месца пасля саснякоў (22,3% лесапакрытай плошчы). Самастойныя лясныя фармацыі са сваім дамінаваннем утвараюць толькі бярозы павіслая і пушыстая. Экалагічны оптымум бярозы павіслай ляжыць у межах мінеральных глеб, дзе яна фарміруе вытворныя фітацэнозы на месцы карэнных сасновых, яловых і дубовых лясоў. Асноўная плошча павіслабярозавых лясоў сканцэнтравана ў падзоне дубова-цемнахвойных лясоў.

Вытворныя павіслабярозавыя лясы характарызуюцца больш высокай паўнатой і маюць вышэйшы клас банітэту ў параўнанні з пушыстабярозавымі. Сярэдні банітэт бярозавых лясоў складае I,8.

Па саставу дрэвавага яруса бярозавыя лясы могуць быць як монадамінантнымі павіслабярозавымі і пушыстабярозавымі, так і складанымі кандамінантнымі. Кандамінантнасць найбольш характэрна для павіслабярозавых лясоў. Пастаяннымі кампанентамі фітацэнозаў у павіслабярозавых лясах з’яўляюцца сасна, елка, дуб, вольха чорная, у пушыстабярозавых – вольха чорная, сасна, радзей елка.

Карэнныя пушыстабярозавыя лясы на балоце – бярэзнікі асакова-травяны (С₅), асаковы (В₅), балотна-папаратнікавы (В₅), лазняковы (А₅), асакова-сфагнавы (А₅) і падвеева-сфагнавы (А₅). Усяго апісана 29 тыпаў бярозавых лясоў. Фактычна іх значна больш, калі прыняць да ўвагі сустракальныя тыпы.

Чорнаальховыя лясы шырока распаўсюджаны на балотах нізіннага тыпу і займаюць 8,4% лесапакрытай плошчы.

На нізінных балотах вольха чорная займае месца з дастатковай працёчнасцю вод і ўступае бярозе пушыстай участкі з большай іх застойнасцю і з глебамі, менш забяспечанымі попельнымі рэчывамі. Яна пасяляецца таксама на мінеральных глебах з магутным перагнойным гарызонтам.

Прадукцыйнасць, натуральнае ўзнаўленне, тыпалагічныя асаблівасці чорнаалешнікаў (ольсаў) у асноўным залежаць ад ступені і характару вільготнасці глебы [28].

Чорнаальховыя лясы ва ўсіх падзонах прадстаўлены мона-дамінантнымі чорнаальховымі і бідамінантнымі пушыстабярозава-чорнаальховымі фітацэнозамі. Занальнымі субфармацыямі з’яўляюцца ялова-шыракаліста-чорнаальховыя лясы, характэрныя для падзон I і II, і шыракаліста-чорнаальховыя, тыповыя для падзоны III, але сустракаюцца і ў падзоне II. Сярэдні банітэт ольсаў II,0.

Карэнныя фітацэнозы чорнаалешнікаў: ольс вятроўнікавы (34,4% плошчы фармацыі) ольс асковы (28,6%), ольс балотны (0,9%), ольс папаратнікавы (5,5%), ольс касачовы (прыручаёвы) (1,9%) і ольс лазняковы (0,9%).

Акрамя карэнных фітацэнозаў, вольха чорная ўтварае выт-ворныя, замяняючы некаторыя асацыяцыі дубовых, яловых, дубова-ясянёвых і ялова-ясеневых лясоў на багатых, дастаткова вільготных глебах. Да іх адносяцца: ольс кіслічны, ольс сніткавы, ольс крапіўны і ольс папаратнікавы.

Асінавыя лясы складаюць каля 2,1% лясоў Рэспублікі Беларусь і з’яўляюцца вытворнымі фітацэнозамі.

Асіна патрабавальная да багацця глебы і ў змешаных насаджэннях часцей спадарожнічае елцы і дубу, чым сасне. Ва ўмовах сухіх бароў, верхавых і нізінных балот яна фітацэнозаў не ўтварае.

Асіннікі змяняюць карэнныя лясы на найбольш багатых глебах і часцей адносяцца да дрэвастояў высокапрадукцыйных. Сярэдні банітэт асіннікаў вышэйшы, чым у іншых лесаўтваральных парод.

Тыпы асінавых лясоў, вытворныя ад саснякоў, сустракаюцца адносна рэдка. Да іх адносяцца асіннік бруснічны (А₂), асіннік імшысты (А₂), асіннік арляковы (В₂), асіннік кіслічны (С₂), асіннік чарнічны (В₃), асіннік прыручаёва-травяны (В₄₍₅₎) і асіннік даўгамошны (А₄).

Вытворнымі тыпамі асінавых лясоў ад яловых і дубовых лясоў з’яўляюцца асіннікі: бруснічныя (В₂), імшыстыя (В₂₍₃₎), арляковыя (С₂), кіслічныя (Д₂), сніткавыя (Д₃), крапіўныя (Д₄), папаратнікавыя (С₄) прыручаёва-травяныя (С₄₍₅₎), чарнічныя (С₅), доўгамошныя (В₄).

У Беларусі сустракаюцца чатыры формы асіны: шэрая, зялёнакорая, светлакорая і цемнакорая, прычым зеленакорая адрозніваецца найбольш інтэнсіўным ростам і значна меншым пашкоджаннем стрыжнёвай гніллю. Асінавыя лясы прадстаўлены ў асноўным шэракорай формай.

У лясным фондзе шэраальховыя лясы займаюць 2,6% лесапакрытай плошчы. Арэал вольхі шэрай займае паўночную частку Беларусі.

Вольха шэрая патрабавальная да багацця глебы. Свежыя і вільготныя сугліністыя і супясчаныя глебы, якія падсцілаюцца суглінкам, з’яўляюцца аптымальнымі для яе росту. У гэтых умовах яна лёгка змяняе карэнныя яловыя і дубовыя фітацэнозы. На бедных сухіх пясчаных глебах, а таксама ва ўмовах верхавой і нізіннай забалочанасці яе сукцэсійныя якасці невысокія: тут яна рэдка ўтварае вытворныя асацыяцыі. Вытворныя шэраалешнікі ў цэлым няўстойлівыя, што ў першую чаргу належыць да фітацэнозаў, якія замянілі ельнікі [29].

Асноўнымі, найбольш распаўсюджанымі тыпамі шэраалешнікаў з’яўляюцца: кіслічны (32,8%), сніткавы (31,2%), злакавы (10,0%) і вятроўнікавы (7,1%). Радзей сустракаюцца папаратнікавы (4,4%), арляковы (2,2%), чарнічны (2,0%), даўгамошны (0,5%) і асаковы (2,6%) тыпы шэраалешнікаў.

Вытворныя ад саснякоў: шэраалешнікі арляковы (В₂), кіслічны (С₂), чарнічны (В₃) і даўгамошны (А₄). Вытворныя ад ельнікаў і дуброў: шэраалешнікі арляковы (С₂), кіслічны (Д₂), сніткавы (Д₃), папаратнікавы (С₄), злакавы (С₂₍₃₎), вятроўнікавы (С₄), чарнічны (С₃), даўгамошны (В₄), асаковы (В₅).