Жұмысты орындау тәртібі

Тапсырманың берілуі: «Жазушы» программасын ComboBox компоненттері көмегімен құру қажет.

1. Форма бетіне ComboBox1, ComboBox2, ComboBox3, Button1 компоненттерін келесі түрде орнатыңыз:

2. Компоненттердің қасиеттерін келесі түрде өзгертіңіз:

Копонент атауы	Қасиеті	Орнатылатын мәні
Form1	Caption Color	Писатель clCream
ComboBox1	Style	CsDropDownList
ComboBox2	Style	CsDropDownList
ComboBox3	Style	CsDropDownList

1. ТСomboBox компоненттерінің Object Inspector терезесінің Items қасиетін тауып, Tstrings мәніндегі шерту арқылы келесі тізімдерді толтыру қажет:

ComboBox1: Акула ComboBox2: Высокок ComboBox3: Прыгает

Беркут Быстро Летает Барс Громко Плавает

Заяц Легко Бегает Кузнечик Мгновенно Ползет Воробей

2. Форма бетіне 2 рет шерту арқылы OnCreate оқиғасын өңдейміз:

Procedure TForm1.FormCreat(Sender:TObject);

Begin

Randomize;

ComboBox1.ItemIndex:=0;

ComboBox2.ItemIndex:=0;

ComboBox3.ItemIndex:=0;

End;

3. Button1, компонентіне 2 рет шерту арқылы OnClick оқиғасын өңдейміз:

Procedure TForm1.Button1Click(Sender:TObject);

begin

ComboBox1.ItemIndex:=Random(ComboBox1.Items.Count);

ComboBox2.ItemIndex:=Random(ComboBox2.Items.Count);

ComboBox3.ItemIndex:=Random(ComboBox3.Items.Count);

End;

4. Программаны толығымен жазып біткеннен кейін F9 клавишін басыңыз. Нәтижелік формадағы Button1 компонентіне шерткенде TComboBox комопненттері көмегімен сөйлемдер оқуға болады.

5. Жобаны сақтаңыз (File Save All немесе Save As…).

Тапсырмалар

Тапсырма1.

Button1 компонентінің тақырыбын өзгертіңіз.

Тапсырма2.

TcomboBox компоненттеріне жазылған тізімді толықтырыңыз.

Тапсырма3.

Нәтижелік форманы жабу іс-әрекетін ұйымдастырыңыз.

Тапсырма4.

Button1 компонентінің атқаратын қызметін формаға бас мәзір құрып, осы мәзірдің бөлімдерімен ауыстырыңыз.

Тапсырма5.

Формаға контекстік мәзір құрып, осы мәзірден форманы жабу іс-әрекетін ұйымдастырыңыз.

Бақылау сұрақтары

1. ComboBox компоненті не үшін қолданылады.

2. ComboBox компонентінің CsDropDownList қасиетінің мағынасын түсіндіріңіз.

3. ItemIndex қасиеті қандай қызмет атқарады.

4. Randomize дегеніміз не?

5. Комментарий дегеніміз не?

№4 ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

Debugger. Шеттік жағдайдағы (күрделі) қателерді өңдеуге жіберу.

Мәліметтер диаграммасын тұрғызу.

Tchart компоненті

(2 сағат)

Жұмыстың мақсаты: Студенттерді берілген мәліметтер негізінде диаграмма құруға үйрету. Екі үшөлшемді диагарммалармен жұмысты меңгеру:

Қысқаша теориялық мәлімет

Delphi ортасында өте қуатты және мүмкіндіктерге бай TChart компоненті қарастырылған. Ол көрнекті және үшөлшемді диаграммалар құру мүмкіндігін береді. Диаграмманы екі тәсілмен құруға болады:

1. Диагарммалар шебері;

2. Паскаль тілінің құрылғылары.

Жұмысты орындау тәртібі

1. Жаңа проект ашып, Form1 формасына TChart компонентін орнатыңыз. Tchart компонентіне 2 рет шерту арқылы редакторды шақырыңыз.

2. Series панеліндегі Add кнопкасына шерту арқылы қажетті үшөлшемді диаграмманы (мысалы, Point (нүктелік)) таңдаңыз. Форма бетінде кездейсоқ мәліметтермен толтырылған диаграмма пайда болады. Titles панелінен диаграммаға тура келетін атау беріп, редакторды жабыңыз.

Тапсырманың берілуі:

Point типті диаграмма берілген болсын. Осы диаграммаға екі эксперименттің нәтижелерінің мәндерін орналастыру қажет. Бұл мәндер екі мәтіндік өріс көмегімен енгізіледі, оларды редакторлау үшін диаграмма нүктесіне тышқанмен өшіру мүмкіндіктері де қарастырылу қажет

Тапсырманың орындалуы:

3. Ағымдық диагарммаға тағы бір қатар қосу қажет. Диагарммалар редакторында Chart Series панелінен Add кнопкасын шертіп, Point түрін таңдаңыз.

4. Форма бетіне диаграмманың төменгі жағына Label1, Label2, Edit1, Edit2, Button1, Button2, CheckBox1 компоненттерін орнатыңыз. Компоненттер қасиеттерін келесі түрде өзгертіңіз:

Label1 Caption X

Label2 Caption Y

Edit1 Text <бос ету>

Edit2 Text <бос ету>

Button1 Caption эксперимент А

Button2 Caption эксперимент B

CheckBox1 Caption Режим удаления

5. Жаңа нүкте қосуға арналған программаны Add әдісімен ұйымдастыруға болады:

Function AddXY(Const AXValue, AYValue:Double; Const AXLabel:string; AColor:TColor):Longit;

Мұндағы, AXValue, AYValue – жаңа нүкте қосу параметрлері;

6. Button1 кнопкасына келесі өңдеуіш прцедура құрамыз:

Procedure Tform1.Button1Click(Sender:TObject);

Begin

Series1.AddXY(StrToFloat(Edit1.Text),StrToFloat(Edit2.Text), ‘эксперимент А’, ClRed);

End;

7. Button2 кнопкасында құрылатын өңдеуіш процедура:

Procedure Tform1.Button2Click(Sender:TObject);

Begin

Series2.AddXY(StrToFloat(Edit1.Text),StrToFloat(Edit2.Text),’эксперимент Б’,clBlue);

End;

8. Программаны іске қосып, Edit өрістеріне мәндер енгізіп, «эксперимент нәтижелерін» диаграммаға қосу қажет.

Тапсырмалар

1. Форма бетіне бір ғана компонент көмегімен диаграмма тұрғыз.

2. Екі компонентті қолданып диаграммалар тобын құрастыр.

3. Диаграммаларға легендалар аттарын енгіз.

4. Тұрғызылған диаграммаларға өзгеріс енгізу мүмкіндігін қарастыр.

5. Диаграммалардың мәндерін салыстырмалы есептер дайында.

Бақылау сұрақтары

1. Программаның мәтініне қайталап қолдануға дайын өндеудің кітапханасы.

2. Диаграммаларды құру және олардың инструменталдық программалық құрал жабдықтары қолданып оларды безендіру.

3. Кітапханалар түрлері.

4. Кітапхана құрылымы.

5. Мысалдар

№5 ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

Күрделі процедуралар құру

(2 сағат)

Жұмыстың мақсаты: Студенттерді процедуралар құру, оларды прграмма барысында қолдануды үйрету. Delphi программасында Button, Edit компоненттерімен жұмысты меңгеру.

Қысқаша теориялық мәлімет

Form объектісі қосымша терезесін құру үшін қолданылады. Келесі қасиеттерден тұрады:

Қасиеті	Мағынасы
AutoScroll	Формадағы сырғытпа белдеушілердің болуы Мәндері: true, false
BorderStyle	Терезе өлшемін өзгерту мүмкіндігі
Width, Height	Терезе ені және биіктігі
Font	Шрифт
Icon	Программа орындалуы кезінде тақырыпқа орналасатын пиктограмма
Name	Форма атауы
Caption	Форма тақырыбы
Color	Форма түсі
Left, Top	Терезенің жоғарғы сол жақ бұрышының координаталары.
Postion	Программа жүктелгенде терезенің орналасуы

Edit компоненті мәтіндік жолды енгізу үшін, Button командалық кнопкасы формада басқару элементін орналастыру үшін қолданылады.