101. Радиактивті ыдырау заңы. Ауыр ядролардың бөлінуі. Тізбекті ядролық рекция

Ядролардың өз бетімен түрленіп, альфа, бета және басқа да бөлшектер мен сәулелерді шығаруларын олардың радиактивті ыдырауы деп атайды. Ауыр элементтер ядроларының ыдырау жылдамдықтарын сипаттау үшін жартылай ыдырау периоды деген шама енгізілді. Радиактивті изотоп ядроларынң тек жартысы ыдырайтын уақыт осы изотоптың жартылай ыдырау периоды деп аталады.

Ядроларды бөлу деп оны нейтрондармен атқылау арқылы ірі жарықшаларға ажыратуды айтады. Туынды нейтрондардың қатысуымен ядролардың тасқынды жарылуы тізбекті ядролық реакция деп аталады. Оның теориясы 1938ж уран ядросының бөлінуі тәжірибе жүзінде ашылғаннан кейін, жедел жасалды. Оны жасауда Л. Мейтнер, О. Фриш, Я.И.Френкель, Н.Бор және Дж. Уилер ерен еңбек сіңірді.

102. Атом энергиясы. Сындық масса. Ядролық реактор

Атомдардың ядроларын бөлетін немесе біріктіретін реакциялар арнайы қондырғыларды орындалады. Ондай қондырғыларды атомдық реакторлар немесе атомдық бомбалар деп атайды. Атом реакторындағы ядролық ракцияларбасқарылатын жолмен іске асырылады, ал атом бомбаларында басқарусыз жарылыс түрінде орындалады.

103. Термоядролық реакциялар

Температурасы жүздеген миллион градус болатын ыстық плазмадағы ядролар аса үлкен жылдамдықпен бір-біріне жақындап, ядролық күштердің әрекет аймағына енеді. Сол сәтте-ақ тегеурінді ядролық күш оларды біріктіріп, жаңа ядроны түзеді. Бұл кезде пайда болған m масса ақауы есебінен аса мол энергия босап шығады. Миллиондаған градус температурада жүзеге асатын ядролық бірігу реакциясы термоядролық реакция немесе термоядролық синтез деп аталады.