87.Толқындық қозғалыс.

Тербелістердің серпімді ортаның бір бөлшегінен екінші бір бөлшегіне таралу процесі механикалық толқын деп аталады.

Толқын тербелістегі бөлшектерді тасымалдамайды, тек энергияны ғана тасымалдайды.

Бөлшектерінің тербелісі толқынның таралу бағытына перпендикуляр бағытта жүзеге асатын толқынды көлденең толқын деп атайды.

Толқын ұзындығы-Т периодқа тең уақыт аралығында толқын таралатын арақашықтық.

Басқаша айтқанда,толқын ұзындығы деп толқын ішіндегі бірдей қозғалатын және тепе-теңдік күйінен ауытқулары да бірдей болытан бір-біріне ең жақын екі нүктенің арақашықтығын айтамыз.

Лямбыда толқын ұзындығының бөлшектердің Т тербеліс периодына қатынасы арқылы анықталатын физикалық шама толқын жылдамдығы деп аталады:

Бөлшектерінің тербелісі тоқынның тараалуы бойында жүзеге асатын толқынды бойлық толқын деп атайды.

88.Дыбыс,дыбыстың сипаттамалары.

Тербеліс жиілігі 16Гц-тен 20 000Гц-ке дейінгі механикалық толқындар адамда дыбыс әсерін тудырады. Сондықтан мұндай толқындарды дыбыс толқындары немесе акустикалық толқындар деп атайды.

Жиілігі 20000гц-тен жоғары толқындар ультрадыбыстар, 16 гц-тен төмені инфрадыбыстар деп аталады.

Камертондардың немесе басқа гармоникалық тербеліс жасайтын денелердің шығаратын дыбыстары музыкалық дыбыстар деп аталады.

Дыбыс қаттылығы дыбыс шығаратын дененің тербелістер амплитудасымен анықталады.

Белгілі бір жиіліктегі дыбыс толқынын басқаша тон деп атайды.

Тон биіктігі тербеліс жиілігімен анықталады, яғни тербеліс жиілігі үлкен болса, тон да биігірек болады.

Тембр-адамның дауысына немесе аспаптың үніне өзіндік бояу беретін дыбыстың сапасы.

Шу-әр түрлі жиіліктегі дыбыстардың ретсіз қабаттасуы болып табылады.

89.Акустикалық резонанс. Дыбыстың шағылуы, жаңғырық.

Жаңғырық-қандай да бір кедергіден шағылған және бастапқы орнынан қайта оралған дыбыс толқындары.

Дыбыстың әр түрлі кедергілерден шағылуы барысында естілу ұзақтығының артуы ревебрация деп аталады.

90.Ультрадыбыс.Электромагниттік толқындар.Радиобайланыс.

Тербеліс жиілігі 16Гц-ден төмен дыбыс толқындары инфрадыбыстар, ал 20 000 Гц-тен жоғарғысы ультрадыбыстар деп аталады.

Максвеллдің электромагниттік өріс теориясының түйіні мынаған саяды:

1.Өзгеріп отыратын магнит өрісі кеңістікте өзгеріп отыратын электр өрісін тудырады.

2.Өзгеріп отыратын электр өрісі кеңістікте өзгеріп отыратын магнит өрісін тудырады.

Осылайша өзгеріп отыратын электр және магнит өрістері әр уақытта да өзара байланыста болады, сондықтан олардың ажырамас бірлігін электромагниттік өріс дейді.

Айнымалы электромагниттік өрістің кеңістікке таралуын электромагниттік толқын деп атайды.

Электромагниттік толқын әртүлі заттарда да, вакумде де тарай алады. Вакумдегі таралу жылдамдығы c=2,99792458* тұрақты шама.

Электромагниттік толқындар- тек көлденең толқындар болып табылады.

Вакуумге қарағанда заттағы элеткромагниттік толқынның таралу жылдамдығы аз болады .

Механикалық толқындар сияқты электромагниттік толқындар да энергия тасиды.

Тербелістер периоды:

92. Жарық кванттары. Планк формуласы

Жылулық сәулелердің эксперименттік нәтижесін түсіндірудегі тығырықтан шығу жолын немістің ұлы физигі Макс Планк тапты. Ол 1900 жылы сәулелік энергия үздіксіз шығады деген классикалық физика түсінігіне мүлдем қайшы келетін батыл гипотеза ұсынды. Ол гипотеза былай оқылады: абсолют қара дене жылулық сәулелерді үздіксіз шығарады да, жұта да алмайды; оларды тек үзікті үлес-квант түрінде ғана шығарады немесе жұтады. Сеуле арқылы тарайтын немесе жұтылатын бір үлес энергия квант деп аталады.

Квант латынша quantum-мөлшер, яғни үлес деген сөздің мағынасын береді.

Макс Планк дененің үзікті шығаратын немесе жұтатын бір үлес энергиясы үшін әсем формула тапты: E0=hv, мұндағы Е0-ең кіші энергия үлесі, яғни бір квант.; v-сәуленің жиілігі; h-Планк тұрақтысы: h=6,62*10 -34 Дж*с.

Сөйтіп, тәжірибеде дәлелденген Планк гипотезасы қазіргі физика деп аталатын жаңа кванттық физиканың негізін қалауға зор көмегін тигізді.