18. Діннің атқаратын қызметтері

Дінніңадамөміріндегіатқаратынқызметтері сан алуан, көпқырлы, жәнекөпқабаттыболыпкеледі. Дінніңқызметтерінегізінен 6 салаға, 6 бағытқабөлінеді.Дінқызметініңбіріншібағыты дүниегекөзқарастыққызметі. Дүниегекөзқарасадамдардың, олардыңқауымдастықтарыныңқұдайтуралы, дүниетуралыжүйегекелтірілгенбілімдердіңжиынтығы. Дін-құдайдүниені де, адамдарды да жаратқаналыпкүш, теңдесіжоққұдірет, яғниабсолюткүшдептүсіндіреді. Дүние мен адамжәнеолардыңөмірлері тек солабсолюттентуындайдыжәнесолабсолюткетәуелдіболады. Осылайшадіндүниеніңдіникелбетін, дінибейнесін, дінисуретінжасайды. Солбейне ,солсуретнегізіндеадамдардыңсыртқыдүниегекөзқарастарықалыптасады.  Дінқызметініңекіншібағыты-бағалаушылыққызметі болыптабылады. Дінқызметінің осы саласыадамныңтүсініктерін, ұғымдарын, ойларынжәнемінез-құлықтарынқұндылықтаржүйесінесәйкестендіріп, жәнеқадағалапотырады. Олардыңтүсініктерініңмазмұны мен мінез-құлықтарыныңсипаттары осы құндылықтарғасайкелсе, ондаолар “жақсы” депбағаланып, алсайкелмесе, ондаолар “жаман” депбағаланады. Дінқызметініңүшіншібағыты –реттеушілікқызметтері. Діни сана, қоғамныңқұқықтықсанасысияқты, адамдардыңбір-бірініңқатынастарын, адамдардыңқауымдастықтарғақатынастарын, адмдардыңқұдайға, мемлекеткеқатынастарын, яғниадамныңтуғаннанбастап, өлгенгедейінгібарлыққарым-қатынастарынреттепотырады. Олреттеудіңнегізінедіниқауымдастықтарыңқұндылықтуралытүсініктеріжатады. Солдінитүсініктерадамныңбарлыққатынастарынреттепотыратынережелерден, нормалардан, принциптердентұрады. Солережелер мен нормаларорындалса “дұрыс” боладыдеп, ал орындалмаса “бұрыс” боладыдепесептепотырады.  Дінқызметінің 4 бағыты -өнерпаздыққызметі. Қандайдәуірде, қоғамдаболмасын, адамөмірініңтөртқұбыласытүгел бола бермейді. Адамдардыңәрқайсысыныңөмірдеміндеттітүрдішешілмегенмәселелеріболады. Олмәселелербіреулердекедейліктенқұтылмау, екіншісіндеғашығынақолыжетпеу, үшіншісінде–ел билеушілікдәрежеге жете алмау , төртіншісінде ауру-сырқауданқорлықкөруі, ендібіреулерде не мәселенішешудіқолғаалса да, ылғи да сәтсіздіккеұшырауы. т.с.с. Солмәселелердіадамбаласыболғансоңшешугетырысады. Солтырысушылықтабиғаттантысқарытұратынтылсымкүш-құдайдыңкөмегіменшешугеұмтылыстуғызады.  Дінқызметініңтағыбірбағыты –топтастыруқызметенен тұрады. Дін, діниелерідінинанымдағыадамдардыбелгілібірмақсаттартөңірегіндетоптастырып, ұйымдастырыпжатады. Олмақсаттарнегізіненэтностардыңөзін-өзісақтау, басқаэтностарменараласыпжоқболыпкетпеусияқтықажеттіліктеріненжәнесолүшінөздерініңжекемемлекеттерінқұрып, оны қорғаусияқтықажеттіліктерінентуындайды. 

19. Дінаралық диалог

Ислам дініндегі диалогқа тоқталсақ, әр мұсылманның өзге дін өкілдерімен қарым-қатынас жасап, татулыққа шақыруы, диалог құруы — оның басты міндеті. Әсіресе «әһлі кітап» саналған яһудей мен христиан дінімен диалог құру, олармен татулыққа шақыру Ислам дінінде баса айтылған. Тіпті, Ислам дінінде сол екі дін өкілдерімен дін аралық келісім жасап, татулыққа шақырған ең алғашқы адам — хазіреті Мұхаммед Пайғамбардың (с.а.у.) өзі. Алдымен, Пайғамбардың христиандармен жасаған диалогына зер салсақ, Әз Мұхаммед (с.а.у.) өзіне пайғамбарлық келген шақта Меккеде христиандар болатын. Сол христиандардың арасында қолында Інжілдің қолжазбалары бар Уарақа ибн Нәуфәл болды. Міне, Әз пайғамбарға алғаш рет Хира тауында «оқы!» деген аяттар түскен кезде ол осының мән-жайын біле алмайды. Сонда ол Уарақаға барып, жағдайды баяндайды. Сонда әлгі христиан ғалымы оған: «Сен көп ұзамай пайғамбар боласың. Әттең! Мен сол күнге жетіп, саған көмекші болсам ғой, шіркін» деп оған демеу беріп, пайғамбарлығын растайды. Ендеше, Ислам мен Христиан арасындағы диалог Құранның алғашқы аяты түскеннен бастау алған. Пайғамбар қатты қысылған шақта христиан ғалымы демеу болған. Меккедегі Ислам дінінің алғашқы жылдарында мұсылмандар меккелік мүшріктерден қатты қысым көрді. Сол кезде Әз пайғамбар көп жапа шеккен көптеген мұсылмандарды Эфиопияға, яғни, христиан еліне жіберіп: «Сол жерге барыңдар. Өйткені, ол жер татулық пен бейбітшіліктің мекені» — дейді. Тіпті, Әз пайғамбар сол жердің патшасына жазған хатында: «Мәриямның ұлы Иса — Аллаһтың Рухул-Қудусы (қасиетті рух) және пәк Мәриямға берілген сөзі екенін растаймын» дейді. Бұл хат мұсылман пайғамбары мен христиан елінің басшысы арасындағы ең алғашқы жазбаша түрдегі диалог еді. Һәм хазіреті Пайғамбар яһудей дінінің өкілдерімен де диалог жасап, олармен қарым-қатынаста болған. Әз пайғамбар Мәдинаға келіп мемлекет құрған шақта қаланың беделді кісілерін шақырып елдің Ата Заңын жазған. Бұл — тарихтағы ең алғашқы Ата Заң болып есептеледі. Осы Ата Заңның 2 және 25 бабында яһудейлер туралы: «Олар мұсылмандармен бірге бір халық» деп жазылған. 16-бабында «Бізге ерген яһудейлер ешбір әділетсіздік көрмейді. Оларға бізден әрдайым жәрдем етіледі». 36-бап: «Мұсылмандарға яһудейлер арасында қолұшын беріп көмектесу, насихат және жақсылық жасалады».