3. Периодты және периодты емес сигналдар

Сигнал (французша – Signal - белгі) – қандайда, оқиға, құбылыс  нысананың  күйі жөніндегі    хабарды   тасымалдаушы, не  басқару командасын, хабарландыруды тағы  басқа, жеткізуші физикалық процесс немесе  құбылыс.

Сигнал өзімен бірге ақпаратты тасушы физикалық шама болып табылады. Сигнал дыбыстық сәулелік, почталық берілу түрінде және т.б болуы мүмкін. Сигналдың көп таралған түрі ол U(t) кернеудің уақытқа тәуелділік түрдегі электрлік формасы. Хабарларды бейнелеуге қабілетті параметрлер, кеңістікте және уақытта таратылатын физикалық шама -сигнал деп аталады.

S(t) сигналдың астынан физикалық шаманың параметрлерінің біреуі уақыт бойынша өзгеруін түсінеміз.

• Уақыттың кез-келген моментінде нақты анықталған сигналды-Детерминирлік сигнал деп атайды (мысалы, аналитикалық түрде берілген). Детерминирлік сигналдар периодтық және периодтық емес болып бөлінеді s(t ) = s(t + kT ) шарты орындалғандығы сигнал периодтық деп аталады .

k - кез-келген бүтін сан, T – период , уақыттың соңғы бөлігі болып табылады.

Периодтық емес сигнал уақыт бойынша шектеледі.

Кездейсоқ сигнал деп мәні кейбір ықтималдықпен болжануы мүмкін және алдын ала белгісіз уақыт функциясын айтамыз. Кездейсоқ сигналдың негізгі қасиеттеріне кіретіндер:

• а) ықтималдықты тарату заңы. Анықталған интервалда сигнал шамасынның салыстырмалы болу уақыты;

• б) сигналдың спектрлік таралымы.

2-билет

1. Сигналдар. Анықтамалры мен жіктемелері. Радиотолқын диапазондары.

2. Телекоммуникациялық желілердегі дестелік коммутациялаудың ерекшеліктері.

3. Антенна – фидерлік құрылғылар.

1. Сигналдар. Анықтамалры мен жіктемелері. Радиотолқын диапазондары.

Сигналдың жіктелуі:

Сигнал (французша – Signal - белгі) – қандайда, оқиға, құбылыс  нысананың  күйі жөніндегі    хабарды   тасымалдаушы, не  басқару командасын, хабарландыруды тағы  басқа, жеткізуші физикалық процесс немесе  құбылыс.

Кездейсоқ сигналдар — белгілі бір заңдылықпен өзгермейтін, белгіленген уақытта қандай болатынын алдын ала айтуга болмайтын сигнал. Кездейсоқ сигналдар тұрақты жәнетұрақсыз, эргодикалық немесе эргодикалық емес және Марковтық немесе Марковтық емес болып бөлінеді.

Тұрақты кездейсоқ сигналдар — ықтималдық тығыздыгы уақыт өлшемінің басталатын жеріне байланысты болмайтын кездейсок сигналдар. Тұрақты кездейсоқ сигналдардың сипаттамалары уақыт бойынша тұрақты болады.

Эргодикалық кездейсоқ сигналдар. Тұрақты кездейсоқ сигналдардың біразы эргодикалық қасиетте болады. Егер барлық тұрақты кездейсоқ сигналдардың (ансамбль бойынша) орта шамасы оған қатысатын мүшелердің біреуінің ұзақ уақыт бойынша орта шамасына тең болса, онда оны эргодикалық деп атайды. Эргодикалық сигналда көп сигналдарды бақылап талдаудың орнына тек бір сигналды ғана ұзақ уақыт бақылап шешім шығаруга болады

Детерминал сигнал (лат. determinarе — анықтау) — уақыт бойынша өзгерісі алдын ала белгілі болатын сигнал. Детерминал сигнал уақыт бойынша белгілі зандылықпен өзгереді. Оларүздіксіз, дискретті, периодты, периодсыз болып бөлінеді. Детерминал сигналдың қарапайым түрлері: гармоникалық сигнал немесе импульстер тізбегі.

Гармоникалық сигнал — белгілі заңдылықпен берілген амплитудалы, берілген жиілікті және фазалы синусоидалық немесе косинусоидалық сигналдар.

Дискретті сигнал — бөлек-бөлек үзілісті сигналдардан тұратын сигнал. Үзіліссіз (аналогты) сигналдарды кодалау, яғни сандық сигналдарга айналдыру үшін оларды үзіп, дискреттейді. Дискретті сигналдар периодты, периодсыз болып және түрлеріне қарай тіктөртбүрышты, үшбұрышты, қоңырау тәрізді, экспоненсиалды болып бөлінеді

РАДИОБАЙЛАНЫС — радиотолқындар арқылы жүзеге асырылатын электр байланысы. Бұл үшін  хабар  беретін пункте радиотаратқыш пен таратқыш антенншан тұратын қондырғы, ал қабылдау пунктіндегі қабылдағыш  антенна мен радиоқабылдағыштан қүралған қондырғылар орнатылады. Белгілі бір тасымалдауышы (радиодиапазондық) жиіліктегі гармониялық тербелістер таратқыштан генерацияланып, берілетін хабарға сәйкес модуляцияланады.  Модуляцияланған тербелістер радиосигнал ретінде таратқыш антеннадан кеңістіке таралады. Қабылдағыш антеннаға жеткен мұндай радиосигналдар онда электрлік тербелістер қоздырады. Қабылдағыш антеннаға таратылған энергияның өте аз мөлшері келуі себепті бұл сигналдар әлсіз болады. Сондықтан олар радиоқабылдағышта күшейтіледі де, кері модулянцияланады (детектирленеді). Осының нәтижесіде тасымалдауыш жиілікті модуляциялаған  сигналға сәйкес келетін электірлік тербелістер алынады. Бұл тербелістөр  арнаулы құрылғылар көмегімен (мыс, дауыс зорайтқыш) бастапқы хабарға пара-пар дыбысқа түрлендіріледі.