23.Қысқа мерзімдегі өндіріс және кемімелі қайтарымдылық заңы

Енді біз фирманың өндіріс туралы қысқа мерзімдегі шешімдерін қарастыратын болсақ, онда қысқа мерзімді кезеңде ең болмағанда бір өндіріс факторы тұрақты болады.Біз өз мысалымызда капиталды (К) –тұрақты фактор, ал еңбекті(L) –айнымалы фактор деп болжаймыз. Бір фактор айнымалы болғанда төм.ұғымдар пайдаланылады.

Еңбектің жалпы өнімі (ТР_L); еңбектің орт.өнімі (АР_L):АР_L=TP_L/ L ; еңбектің шекті өнімі (МР_L):МР_L = ∆TP_L/∆L; - егер МР_L > АР_L, онда АР_L өседі; егер МР_L < АР_L онда АР_L кемиді; егер МР_L = АР_L онда АР_L =max .

Қысқа мерзімдегі өндірісті 3 сатыға бөлуге болады: 1 саты- 0-ден L_{2 -}ге дейін , мұнда АР_L =max;2 саты- L_2-ден L₃-ке дейін , мұнда МР_L =0. 3саты- L₃ әрі қарай мұнда МР_L-дің мәні теріс сан болады. 1 ж/е 3 сатылар фирма үшін қалаусыз , себ 1-сатыда –еңбекпен салыстырғанда капиталдың артықшылығы , ал 3 сатыда –капиталға қарағанда еңб-ң артықшылығы орын алады.

Кемімелі қайтарымдылық заңы (өндіріс факторлары шекті өнімділігінің төмендеу заңы)- бұл басқа ресурстың саны тұрақты болып, ал белг.бір ресурсты пайдаланудың санын көбейткенде бұл жағдай белг.бір кезеңнен бастап айнымалы фактор-ң шекті өнімінің (МР_L) азаюына әкеледі.

24. Ұзақ мерзімдегі өндіріс және масштаб тиімділігі

Ұзақ мерзімді кезеңде фирманың қызметінде пайдаланылатын фактор-ң барлығы өзгермелі б.т. Сонд фирманың ұзақ мерзімді стратегиясы екі тұрғыдан қарастырылады: 1.К және L бір мезгілде,бірақ әртүрлі бағытта өзгереді, бүл изокванта арқылы көрсетіледі. MTRS шығарылатын өнім көлемі тұрақты болғанда еңбектің әрбір бірлігі ауыстыра алатын капитал шамасын анықтайды. MTRS өнд.факт-ң (К ж/е L ) шекті өнімдеріне тәуелді. Еңбектің шекті өнімі неғұрлым көп болған сайын , оның капиталды ауыстыруға қажетті саны соғұрлым аз болады, яғни MTRS пен өнд.факт-ң шекті өнімдерінің арасында кері тәуелділік бар: ∆K /∆L= МР_L / МР_К

2.К ж/е L бір мезгілде ж/е бір бағытта өзгереді. Өнд.Факт-ң көбеюі мен өнім шығару көлемдерінің арасындағы байланыс масштаб өсуінің тиімділігімен сипатталады. Фирма ұзақ мерзімді кезеңде өз қызметіне қажетті өндіріс масштабының өсу тиімділігін таңдау ж/е анықтау мәселесін шеше алады.Ал масштаб тиімділігі (өнд.ауқымының өсуі) д/з- өнд.факторлары шығындарын арттыру мен өндіріс көлемінің өзгеруі арасындағы арақатынастың сипатын көрсететін өндірістік үрдістің маңызды қасиеті.Осы арақатынастың сипатына байл.масштаб тиімділігінің мынадай 3 түрін бөліп көрсетуге болады:

1)масштаб өсуінің оң тиімділігі- өнім шығару көлемі ресурстар шығынынан гөрі көбірек дәрежеде өскенде орын алады.

2)масштаб өсуінің тұрақты тиімділігі –өнім шығару көлемі ресурстар шығындарымен бірдей пропорцияда өседі;

3)масштаб өсуінің теріс тиімділігі- өнім шығару көлемі ресурстар шығынынан гөрі көбірек дәрежеде өскенде орын алады.

Масш.тиімділігін график түрінде көрсетсек, бірінші өнд.ауқымының оң тиімділігі берілген

К Бір айда қолданылатын еңбек пен капитал шығындарының санын

200 Q=80 екі есеге өсіру(100ден-200ге)өнім көлемін екі еседен артық (20дан

150 85ке) өсіріп отыр.Өнд.ауқымы өсуінің оң тиімділігіне қол жеткізу

100 Q=40 үшін мамандану ж/е еңбек бөлінісінің нәтижелерін кең қолдану арқ.

Q=20 өнд.факт-ң өнімділігін өсіру қажет. Егер жұмысшылар бір нақты өнім

100 150 200 L өндіруге н/е өнд-к операцияларды орындауға маманданса, олардың еңбектерінің орт.өнімдері өседі, ж/е өнд.шығындары қысқарады.

2 .суретте өнд.ауқымының тұрақты тиімділігі көрсетілген.Өнд.факт-ң шығындары екі есеге өскенде өнім көлемі екі есеге бірдей пропорцияда өсетінін байқаймыз. Өнд.ауқымы өсуінің тиімділігі тұрақты болғанда қолданылып отырған факторлардың өнімділігі өндірістің көлеміне байланысты болмайды. 3 суретте өнд. Ауқымының теріс тиімділігі көрсетілген.Өнд.факторлары шығындарының 100ге өсуі өнім көлемін тек 60қа ғана өсіріп отыр. Өнім көлемін екі есеге өсіру үшін өнд.факт-ң шығындарын екі еседен артық дәрежеге өсіруге тура келеді.Өнд.ауқымы өскен сайын фирманың қызметін басқару үрдісі күрделене береді, фирма кәсіпорындарының арасындағы байланыстарды бағыттауда қиындықтар туындайды, әр түрлі ақпараттар дер кезінде төмендегі басқару жүйелеріне жетпей қалуы мүмкін .Осындай себептердің әсерінен өнд.ауқымы өсуінің теріс тиімділігі п.б.