2.3 Тізбектеле қоздырылатын ттқ – ның электр жетегі

Жоғары аса жүктемелік икемділігі есебінен тізбектеле қоздырылатын ТТҚ өндірісте қолданыс тапты және трамвай мен троллейбуста, жүк көтергіш механизмдерде және т.б. жерлерде кең қолданылады. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның негізгі ерекшелігі оның ағыны жүктеме тогының мәніне тәуелді. Жалпы жағдайда машинаның магниттелу қисығы қисық сызықты функция болады.

2.12 - сурет

Машинаның қанығуын есепке алмай, яғни машинаның ағыны Ф қозғалтқыштың якорь тогына пропорционал деп есептеп, машинаның механикалық сипаттамасының теңдеуін аламыз. Тәуелсіз қоздырылатын ТТҚ – ның механикалық сипаттамасының теңдеуін қолданамыз

. (2.27)

Жоғарыда жазылғандай, машина ағыны якорь тогына припорционал болғанда, машина иін күші үшін келесі формуланы аламыз

(2.28)

мұнда  - пропорционалдық коэффициенті.

(2.28) формуладан анықталған машина ағыны Ф келесі мәніне тең болады

.

Ағынды Ф (2.27) теңдеуге қойып, тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның механикалық сипаттамасының теңдеуін аламыз:

. (2.29)

(2.29) теңдеуді талдай келе, машина ағыны Ф мен қозғалтқыштың якорь тогы I_я пропорционал деп есептеп, қозғалтқыштың механикалық сипаттамасы гипербола екенін анықтаймыз (2.13 - сурет). Аз жүктеме токтары (иін күштері) кезінде қозғалтқыштың айналу жылдамдығы  тым өсіп кетеді. МСТ бойынша жылдамдықтың рұқсат етілген шамасы мәндерін құрайды.

Үзік сызықпен белгіленген аймақ қозғалтқыштың тыйым салынған жұмыс аймағы болады, сондықтан қозғалтқыш тыйым салынған аймаққа кетіп қалмас үшін МСТ бойынша қозғалтқыштың автоматтандыру нысанымен қатаң механикалық жалғануын алдын-ала қарастырады, жетектің механикалық бөлігінде белбеулік беріліс тыйым салынған. Механикалық сипаттамасынан (2.13 - сурет) көрініп тұрғандай, қалыпты қосылу сұлбасы кезінде (2.12 - сурет) қозғалтқыш екінші квадранттағы жұмыс режиміне көше алмайды (рекуперация режимі).

Машинаны рекуперация режиміне ауыстыру үшін арнайы қосылу сұлбалары қолданылады. Машинаның механикалық сипаттамасы қисық сызықты болғандықтан, іске қосуды реттеу аппараттарын есептеудің негізгі әдістері графиктік және графиктік-талдау әдістері болады.

Жалпы жағдайда үш түрлі тежеу режимдері мүмкін болады: рекуперативті, қарсы қосумен және динамикалық тежеу.

2.13 – сурет. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның механикалық сипаттамасы

Қалыпты қосылу сұлбасы үшін рекуперация режимі мүмкін емес, өйткені машина екінші квадранттағы жұмыс режиміне көше алмайды. Бұл режимді іске асыру үшін күрделі қосылу сұлбалары деп аталатын арнайы қосылу сұлбалары қолданылады. Қарсы қосу режимінде қозғалтқыш жылдамдығының бағыты өзінің иін күшіне қарама-қарсы болады. Қарсы қосу якорь тізбегіне едәуір кедергі қосу арқылы орындалады.

Қарсы қосу режимінің аймақтары 2.14 - суретте екінші және төртінші квадранттарда көрсетілген. Бұл режимнің кемшілігі – қозғалтқыш айналу бағытын өзгертуі мүмкін және қозғалтқыштың механикалық сипаттамасы жұмсақ болады.

Қозғалтқыштың нолдік жылдамдықтар аймағында өз еркімен кері айналуын шектеу үшін оның білігіне механикалық тежеу қойылады.

2.14 - сурет

Динамикалық тежеу қозғалтқыштың якорь тізбегін қорек көзінен ажыратып, оны тежеу кедергісіне R_т қосу арқылы жүзеге асырылады (2.15 - сурет). Тәуелсіз қоздырылатын ТТҚ сияқты, тежеу кедергісі өскен кезде механикалық сипаттамасы төмен орналасады (2.16 - сурет). Аз иін күштермен жұмыс істеген кезінде машина тұрақсыз болады, бұл 2.28 - суретте үзік сызықпен көрсетілген.

2.15 – сурет.Кері айналдыру машинаның якорь орамасы немесе қоздыру орамасы полюстерін ауыстыру арқылы орындалады. Кері айналдырудың ықшамдалған принциптік сұлбасы

2.17 -суретте көрсетілген. Машинаны кері айналдырудың механикалық сипаттамалары 2.16 - суретте екінші және төртінші квадранттарда орналасқан. Машинаны іске қосқан уақытта қозғалтқыштың қарсы э.қ.к – сі нолдік мәнге тең, сондықтан якорь тогының секіруі қозғалтқыштың нақты тогынан I_н бірнеше есе асып түседі. Бұл қауіпті жағдайды болдырмау үшін, якорь тогының секіруі шекті рұқсат етілген шамасына дейін машинаның якорь тізбегіне қосымша кедергі R_қос енгізу арқылы азайтылады (2.19 - сурет).

2.16 - сурет Тежеу сипаттамалары

Қозғалтқыштың жылдамдығы көбейе бастағанда, қарсы э.қ.к – сі пайда болады, якорь тогы азаяды. Якорь тізбегінен кедергісін бір-бірлеп шығара отырып, қозғалтқыштың өзіндік сипаттамасында жұмыс істеуге болады (R_қос=0). Тізбектеле қоздырылатын машинаның іске қосу диаграммасы 2.20 - суретте келтірілген. Якорь тізбегіне R_қос2 кедергісін енгізгенде, қозғалтқыш жасанды сипаттамада жылдамдығын өсіре бастайды.

2.17 - сурет 2.18 - сурет

Егер R_қос2 кедергісін тізбектен шығарып тастау үшін шара қолданбаса, жетектің жылдамдық өсіруі 3-ші нүктеде аяқталады, өйткені динамикалық иін күш М_дин нолге тең және қозғалтқыш келесі жылдамдығын өсіруге деген икемділігін жоғалтып алады. Сондықтан 2-ші нүктеде, яғни машинаның иін күші М₂=(1,051,1)М_н мәніне жеткенше R_қос кедергісінің бір бөлігі якорь тізбегінен алынып тасталынады. Кедергіні шығарып тастау ток, жылдамдық немесе уақыт функциясында басқару жүйесінің релелі-түйіспелі бөлігімен орындалады. Қозғалтқыш келесі, алғашқыдан қатаңдау механикалық сипаттамаға (R_қос1) жұмыс істеуге көшеді және сипаттаманың 4-5 бөлігі бойымен жылдамдығы өседі. 5-ші нүктеде барлық кедергі R_қос тұйықталады, ал қозғалтқыш өзіндік сипаттамаға жұмыc істеуге көшеді.

2.19 - сурет

2.20 – сурет. Қозғалтқышты іске қосу диаграммасы

Жетектің жылдамдығын өсіруі 8-ші нүктеде аяқталады. Кейбір жағдайларда кедергі сатыларының саны 2-ге (2.20 - сурет) тең болмауы мүмкін. Кейбір бөліктерде қозғалтқыш жылдамдығы ₁, ₂, _н мәндерін құрайды. 2.20 - суреттің сол жағында машинаның толық жүріп кету сипаттамасы =f(t) көрсетілген.

Механикалық сипаттамалар қисық сызықты болғандықтан есептеудің негізгі әдістері графиктік және графиктік талдау әдістері болады:

- механикалық сипаттамалардың топтары бойынша;

- кедергілер әдісі (Андронов әдісі);

- өтпелі сипаттамалар әдісі;

- шектік сипаттамалар әдісі.

Жасанды механикалық сипаттамаларды есептеу кезінде бірінші әдіс бойынша әртүрлі кедергілер  % үшін салыстырмалы бірліктегі механикалық сипаттамасының топтамасын қолданамыз. Әдісті қолдану үшін салыстырмалы бірліктегі сипаттамалар топтамасын жылдамдық _н пен иін күштің М_н нақты мәндерін қолдана отырып, абсолютті бірлікке аударамыз. 2.21 - суретте  % мәні кедергісінің салыстырмалы мәніне (пайызда) сәйкес келеді.

2.21 – сурет. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның сипаттамалары

Бұл әдіс бойынша синтез кезінде талап етілген нүктесі белгіленеді. Интерполяциямен  % мәні, одан кейін А нүктесінде берілген жылдамдық режимін іске асыру үшін якорь тізбегіне қосылатын қосымша кедергісі анықталады.

.

Кедергілер әдісі бойынша (Андронов әдісі) тізбектеле қоздырылатын машинаның электр механикалық сипаттамасы координатында көрсетіледі. Қозғалтқыштың якорь кедергісін R_Я, қосымша полюстердің кедергісін R_ҚП, тізбектеле жалғанған қоздыру орамасының кедергісін R_ҚОЗ, якорь тізбегіндегі қосымша кедергіні R_ҚОС арқылы белгілеп, келесі формуланы аламыз

. (2.30)

Қозғалтқыштың электр механикалық сипаттамасының теңдеуі координатында жүктеме тогы I тұрақты кезде түзу сызық болады. (2.30) теңдеудегі белгілеулер

,

, .

Әдісті қолдану үшін бірінші квадрантта машинаның өзіндік электр механикалық сипаттамасы сызылады. Сипаттама бойына есептік I₁, I₂, I₃ токтары кезіндегі өзіндік сипаттамада жататын 1,2,3 нүктелері белгіленеді. Токтардың мәндерінің саны жасанды сипаттамалардың есептеу дәлдігін анықтайды. Екінші квадрантта координатында I₁=const, I₂=const, I₃=const токтарының тұрақты кезіндегі электр механикалық сипаттамалары тұрғызылады. R_қ кедергісінің мәні өз масштабында белгіленеді және ол арқылы тік түзу сызық жүргізіледі. 1,2,3 нүктелері екінші квадрантқа 4,5,6 нүктелері болып көшіріледі.

Есептелінген ; ; кедергілерінің мәні масштабында белгіленеді және I₁=const, I₂=const, I₃=const якорь токтарына сәйкес 7,8,9 нүктелері алынады. I₁ ,I₂ ,I₃ токтары тұрақтанған режимге сәйкес 4-7, 5-8, 6-9 нүктелері өзара түзу қосылады. Машинаның якорь тізбегіне R_қос қосымша кедергісін енгізген кезде жасанды электр механикалық сипаттаманы тұрғызу үшін R_қос мәні R_қ кедергісі мәнінен бастап тұрғызылады және алынған R_қос+R_қ мәнінің нүктесі арқылы вертикаль тұрғызылады. I₁=const, I₂=const, I₃=const токтары тұрақты кезінде түзу сызықтармен вертикаль қиылысқанда, оларға сәйкес 10, 11, 12 нүктелерін аламыз. Ол нүктелерді бірінші квадрантқа көшіргенде қосымша кедергісінің мәніне сәйкес жасанды механикалық сипаттамада жататын 13, 14, 15 нүктелерін аламыз. Жоғарыда жазылған графиктік тұрғызулар 2.22 - суретте көрсетілген.

2.22 – сурет. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның сипаттамасын тұрғызу

Шектік механикалық сипаттама деп якорь тізбегінің кедергісі болмаған кездегі R_қ=0 қозғалтқыштың сипаттамасын атайды.

I₁=const, I₂=const, I₃=const түзулері мен вертикаль осінің қиылысын анықтай отырып, 16, 17, 18 нүктелерін аламыз. Бұл алынған 16, 17, 18 нүктелерін бірінші квадрантқа көшіріп, I₁, I₂, I₃ токтары кезіндегі 19, 20, 21 нүктелерін анықтаймыз. Бұл алынған 19, 20, 21 нүктелері шектік сипаттаманы құрайды. Шектік сипаттама өзіндік сипаттамадан жоғары орналасады.

Шектік сипаттама әдісі.R_қ кедергісі мәнін есептемеген кезде қозғалтқыш жылдамдығы ω үшін, шектік сипаттамадағы жылдамдық үшін _шек, өзіндік _өз және жасанды _жас сипаттамадағы жылдамдық үшін келесі арақатынасын аламыз.

, (2.31)

, (2.32)

, (2.33)

, (2.34)

. (2.35)

Шектік сипаттама (2.32) бойынша kФ мәні есептелінеді. (2.32) және (2.33) формулалардағы теңдеулерде қозғалтқыштың өзіндік E_өз және жасанды Е_жас сипаттамаларындағы қорек беруші э.қ.к – сі. (2.32), (2.33) теңдеулер бойынша жасанды механикалық сипаттаманың есептік теңдеуі (2.34) анықталады.

,

, (2.34)

Жасанды механикалық сипаттаманы есептеу реті:

а) өзіндік механикалық сипаттамасына I₁, I₂, I₃ есептеу токтарын белгілейміз. Есептеу нүктелерінің саны жасанды механикалық сипаттамалардың есептеу дәлдігін анықтайды. Өзіндік сипаттама салыстырмалы бірліктен абсолютті бірлікке аударылады;

б) I₁, I₂, I₃ токтарының мәндері бойынша өзіндік сипаттама бойында ω_өз1, ω_өз2, ω_өз3 жылдамдықтарын анықтаймыз;

в) өзіндік сипаттамадан қарсы э.қ.к – сін Е_өз1=U-I₁R_Қ, Е_өз2=U-I₂R_Қ арақатынастары бойынша анықтаймыз;

г) жасанды сипаттамадан қарсы э.қ.к – сі Е_жас1=U-I₁(R_Қ+R_қос), Е_жас2=U-I₂(R_Қ+R_қос) арақатынастары бойынша анықталады;

д) жасанды сипаттамадан ω_жас1, ω_жас2, ω_жас3 жылдамдықтары ω_жас1=ω_өз1·Е_жас1/Е_өз1, ω_жас2=ω_өз2·Е_жас2/Е_өз2 арақатынастары бойынша анықталады;

е) бұл нүктелер =f(I_я) координаттарында белгіленеді, оларды өзара жалғап, жасанды сипаттаманы аламыз.

2.23 – сурет. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның өзіндік сипаттамасы

Жылдамдық шамасын бөліндіге көшіріп, келесі арақатынасты аламыз

. (2.35)

Өтпелі сипаттама теңдеуі

. (2.36)

Әдісті қолдану үшін өтпелі сипаттама машина үшін бір рет реттеледі. Өтпелі сипаттаманы салыстырмалы бірліктерде берілген өзіндік сипаттама бойынша есептеу үшін абсолютті шамаларда өзіндік сипаттама тұрғызылады. I₁, I₂, I₃ есептеу токтары белгіленеді және өзіндік сипаттама бойындағы ω_өз1, ω_өз2, ω_өз3 жылдамдықтарына сәйкес жылдамдықтар табылады. Әрбір есептеу нүктелері үшін қарсы э.қ.к – сі анықталады Е_өз1=U-I₁R_Қ ; Е_өз2=U-I₂R_Қ; Е_өз3=U-I₃R_Қ.

Әрбір есептеу нүктелері Е_өз1/ω_өз1, Е_өз2/ω_өз2, Е_өз3/ω_өз3 үшін Е/ω қатынасы анықталады және магниттелу қисығына ұқсас, өтпелі сипаттама (Е/ω)_өз=f(I_Я) тұрғызылады. Әдісті қолдану үшін келесі амалдарды жасаймыз: сол есептеу токтары I₁, I₂, I₃ шамалары үшін жасанды сипаттамада қарсы э.қ.к – сі Е_жас1=U-I₁(R_қ+R_қос), Е_жас3=U-I₃(R_қ+R_қос) анықталады.

Сол есептеу токтары I₁, I₂, I₃ үшін өтпелі сипаттамада (Е/ω)_жас1, (Е/ω)_жас2, (Е/ω)_жас3 мәндері анықталады. Жасанды сипаттамада I₁, I₂, I₃ токтарының мәндері үшін жылдамдық анықталады және жасанды сипаттама тұрғызылады

.

2.24 – сурет. Э.Қ.К – нің сипаттамасы

2.25 – сурет. Жасанды сипаттама

Қозғалтқыштың жылдамдығын реттеу кезінде күрделі қосылу сұлбалары қолданылады:

а) қозғалтқышты кедергімен тұйықтау (шунттау). Бұл жағдайда кедергімен тұйықталған қозғалтқыш желіге жалпы тізбектеліп қосылған кедергі R_т арқылы қосылған. 2.26 - суретте қозғалтқыштың қосылу сұлбасы және 2.27 суретте әртүрлі R_т, R_кт кедергілері кезіндегі механикалық сипаттамалары келтірілген. Кедергілер R_кт=, R_т=0÷ мәндері кезіндегі механикалық с ипаттамалар тізбектеле қоздырылатын қозғалтқыштың қалыпты қосу сұлбасы кезіндегі кәдімгі сипаттамалары болады. Бұл сипаттамалардың түрі мен тізбектеле қосылған кедергінің әсері жоғарыда қарастырылған. Қозғалтқышты кедергімен т

2.26 - сурет

ұйықтау кезіндегі механикалық сипаттамаларды қарастыру келесі қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді:

1) әртүлі тұйықтала және тізбектеле қосылған кедергілердің мәндері кезіндегі механикалық сипаттамалар өзіндік сипаттаманың түрін сақтап қалады және аз иін күш мәндері кезінде өте жоғары жылдамдықтарға ұмтылады;

2) тізбектеле қосылған кедергі шамасының көбеюі қозғалтқышқа қосылған кернеудің азаюына әкеледі және иін күштің берілген мәндері кезінде айналу жылдамдығын төмендетеді;

3) тізбектеле қосылған кедергі шамасының көбеюі сипаттаманың еңістігінің өсуіне, иін күш өсуі кезінде жылдамдықтың жоғары қарай өсуіне әкеледі;

4) үлкен жүктемелер кезінде тұйықтау кедергісі сипаттаманың еңістігін төмендетеді, бірақ аз иін күштер кезінде тиімсіз болады;

5) теріс қосумен тежеу біріншіден төртінші немесе үшіншіден екінші квадрантқа сипаттамалардың өтуін қамтамасыз ететін тек қана біршама тізбектеле қосылған кедергісі бар кезде ғана потенциалды, сонымен бірге реактивті иіккүш үшін мүмкін болады.

R_т =  және R_кт кезіндегі сипаттамалар өзін-өзі қоздырумен электр динамикалық тежеу режиміне сәйкес келеді.

2.27 – сурет. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ – ның сипаттамалары

б

2.28 - сурет

) қозғалтқыштың якорін кедергімен тұйықтау. Ықшамдалған принциптік сұлба 2.28 - суретте келтірілген. Тек қана якорь орамасын тұйықтайтын кедергінің болуы якорь тізбегінде ток болмаған кезде қоздыру орамасымен ток ағатын мүмкіндікті туғызады. Бұл жағдайда бос жүріс кезіндегі жұмыс істеу мүмкіндігін қамтамасыз етіп, сонымен бірге белгілі шектерде генераторлық тежеу режимін алуға мүмкін болады. Кедергімен тұйықтау контурының тогы әсері есебінен, сондай-ақ тізбектеле қосылған кедергідегі осы токтан қосымша кернеу төмендеуі жылдамдықтың біршама төмендеуіне апарады (2.29 - сурет). Тұйықтау кедергісі мәнінің азаюы сипаттаманы төмен және солға, екінші квадрантқа жылжытады. “Идеалды бос жүріс жылдамдығы” тұйықтау кедергісі, қоздыру орамасы және тізбектеле қосылған кедергісі бойымен ағатын токтың әсерінен пайда болатын якорьдің э.қ.к - сі тұйықтау кедергісіндегі R_КТ кернеу төмендеуіне тең болғанда орын алады.

Жылдамдықтың одан ары жоғарылауы кезінде якорь желімен бірге тұйықталған кедергі контурын қоректендіреді, сондықтан онда ток көбейеді. Нәтижесінде, түйықталу кедергісінің R_КТ қысқыштарында кернеу төмендеуі жоғарылайды, соның салдарынан магнит ағыны азаяды.

Сондықтан, қайсыбір жылдамдық кезінде тежеу иін күші максимумға жетеді, содан кейін жылдамдық көбейгенде, иін күш азая бастайды.

2.29– сурет. R_кт -var кезіндегі сипаттамалар

2.29 - суретте келтірілген сипаттамалар қозғатқыш режимінде түйықтау кедергісінің азаюы іске қосу иін күші мен сипаттаманың еңістігін төмендетеді. Бұл жағдайда теріс қосумен тежеуді қолдануға болмайды, өйткені ол тежеу иін күшінің тым үлкен мәнін береді. Динамикалық тежеу аймағында сипаттамаларда біршама еңістіктер бар;

в) қоздыру орамасын кедергімен түйықтау.

Ж

2.30 - сурет

оғарыда қарастырылған сұлбалардың негізгі мақсаты айналу жылдамдығын төмендету және механикалық сипаттаманың керек түрін алу болды. Тәжірибеде кейбір кезде нақты жылдамдығынан асып түсетін айналу жылдамдығын алу қажеттілігі кездеседі. Желінің тұрақты кернеуі кезінде бұл магнит ағынының азаюы есебінен алынады. Тізбектеле қоздырылатын ТТҚ - да магнит ағынының азаюы R_кт кедергісімен қоздыру орамасын тұйықтау арқылы орындалады.

Қозғалтқыштың қосылу сұлбасы 2.30 - суретте келтірілген. Бұл жағдайда алынатын механикалық сипаттамалар 2.31 суретте келтірілген. R_кт= жағдайында қозғалтқыштың қалыпты қосылу сұлбасын аламыз, яғни бұл кезде I_я =I_қоз.

R_кт< кезінде қоздыру орамасындағы токтың мәні

.

Сондықтан, қоздыру орамасын кедергімен тұйықтау кезінде магнит ағыны қозғалтқыштың қалыпты қосылу сұлбасы бойынша жұмыс кезінен аз болады, яғни жылдамдық жоғары көтеріледі.

2.31 - сурет Механикалық сипаттамалар

Механикалық сипаттаманың жалпы түрі сақталады, бірақ ол жоғары жылдамдықтар жағына көшеді;

г ) якорь мен қоздыру орамасын қатар қосу. Кейбір жағдайларда тізбектеле қоздырылатын қозғалтқыш қоздыру және якорь орамасы қатар қосылғанда, әрине қосымша кедергілер бар кезде жұмыс істей алады. Бұл кезде қоздыру орамасы тогының шамасы бойынша нақты мәніне жақын болу керек, осы себептен, қоздыру орамасымен тізбектеле қосылған кедергі біршама энергияны тұтынады.

2

2.32 - сурет

.32 - суретте қозғалтқыштың орамаларын қатар қосу сұлбасы келтірілген. Қосымша кедергілердің әртүрлі мәндері кезіндегі механикалық сипаттамалар 2.33 - суретте көрсетілген. Тізбектеле қосылған кедергі болмаған кезде, яғни R_т=0 кезінде, қоздыру орамасы тізбегіндегі кедергі R_кт тек қоздыру тогын шектеу үшін қызмет етеді. Бұл жағдайда қозғалтқыш тәуелсіз қоздыру арқылы жұмыс істейді. Осыған сәйкес сипаттамалары түзу сызықты болып келеді. R_кт кедергісінің азаюы айналу жылдамдығының және сипаттама еңістігінің азаюына апарады. R_т ≠ 0 жағдайда қозғалтқыш якорі R_кт және R_т кедергілері құраған кернеу бөлгішінің бір бөлігіне қосылған.

2.33 – сурет. R – var кезіндегі механикалық сипаттамалар

Қоздырудың қатар контуры якорь тогы нолге тең болған кезде магнит ағынының болуын қамтамасыз етеді. Осыған байланысты идеалды бос жүріс жылдамдығы мен тұйықтаушы тізбекке энергияны беретін генератор режиміне қозғалтқыш режимінен көшу мүмкіндігі бар.

Идеалды бос жүріс жылдамдығы қоздыру орамасы тізбегіндегі R_кт кедергісінің мәнімен анықталады. Бұл кедергінің аз мәнінде қоздыру тогы жоғары, ал якорьдегі кернеу төмен болады. Сондықтан идеалды бос жүріс жылдамдығы аз болады. R_кт кедергісінің жоғарылауы магнит ағынын әлсіретеді және бір уақытта бос жүріс жылдамдығын өсіреді.

R_кт мәні өзгеріссіз кезде тізбектеле қосылған кедергінің R_т көбеюі қоздыру орамасындағы токты төмендетеді және бір уақытта қозғалтқыш якоріне қосылған кернеуді төмендетеді. Бұл кезде екінші фактордың әрекеті басым болады және магнит ағынының әлсіреуіне қарамастан, идеалды бос жүріс жылдамдығы төмендейді. Бұл сұлбада якорь тогы тым көбейген кезде, соның салдарынан қозғалтқыштың білігіндегі иін күш көбейгенде, R_т кедергісіндегі кернеу төмендеуі көбейгендіктен, автоматты түрде қоздыру тогы азаяды.

Белгілі бір нүктеде якорь тогы мен магнит ағынының көбейтіндісі максимумға жетеді, одан кейін реттеу мүмкін болмайтын құбылыс болады. Осымен анық көрсетілген иін күш максимумы түсіндіріледі. Тізбектеле қосылған кедергі шексіз үлкен мәніне R_т= дейін өскен кезде, қозғалтқыш өзін-өзі қоздыратын генераторға айналады.