- •Исследовательская работа на тему «Священные места села Шара-Азарга»
- •I. Введение
- •II. Основная часть
- •2.1 Из биографии поэта
- •2.2. Священные места села Шара-Азарга
- •2.3. Священная гора «Уляаhанай обоо»
- •2.4. Субурган «Боди сэдьхэлэй»
- •2.5. Обряд «Лусууд тахилга»
- •2.6. Легенда «Уhанай эзэн Лусууд тухай»
- •2.7. Священная гора «Саабайн Хушуун»
- •2.8. Священная гора «Баршан Бамбараа»
- •2.9. Священная гора ««Обhоонтиин обоо»
- •2.10. Священная гора «Yндэр Улаан уула»
- •2.11. Священная гора «Хяагта Хушуун»
- •2.12. Священные горы «Баян Сагаан уула», «Мундоохэй тооби», «Сахюур-Шулуун уула», «Жэншэд уула», «Сагаан убгэн уула»
- •2.13. Священная гора «Дулаан хан таабай»
- •2.14. Священное место «Хэлтэгэйн бариса»
- •III. Заключение
2.10. Священная гора «Yндэр Улаан уула»
Священной горе «Yндэр Улаан уула» поклоняются Дамбиитан, Паадантан. А род Степантан поклоняется горе «Нарин хушуун», которая просыпается первым лучиком солнца.
Наранай туруушын элшэ Харьяа горхоной тэгэндэ
Нарин хушуун угтагша Хабаруу гэдэг газарта
Хушуунай зуун хажууда Степантан hуужа байгаа.
Хушууран хунууд мургэгшэ. Муноо hургуулиин малнууд
Улаан-Горхоной хажуугаар Моорэлдэжэ харагдана.
Уужам харгы зурыгаа Шэнэhэн гэр байранууд
Шэнээр эндэ баригдаа.
2.11. Священная гора «Хяагта Хушуун»
Все люди независимо от рода, поклоняются горе «Хяагта хушуун», почитая обычаи и традиции казаков. А у его подножия раскинулось наше родное село Шара-Азарга.
Шара-Азарга hууринай Хилэ харахаа ерэhэн
Шанха хойно оршодог Хэдэн туруушын хасагууд
Хяагта хушуун алдартай Харууhатай энэ ундэртэ
Хярын узуур ербыдэг. Харуулда зогсоhон байгаа бшуу.
Хамаг зоной хамтаржа
Хасагуудай заншал залгуулан
Хабартаа муноошье тахигша
Ходо зогсожо мургэгшэ
Эдеэнэй дээжэhээ ургэгшэ.
2.12. Священные горы «Баян Сагаан уула», «Мундоохэй тооби», «Сахюур-Шулуун уула», «Жэншэд уула», «Сагаан убгэн уула»
Священным горам «Баян Сагаан уула», «Мундоохэй тооби», «Сахюур-Шулуун уула», «Жэншэд уула», «Сагаан убгэн уула» поклоняются роды Аржытан, Хэшэгтэн и жители села, которые обосновались в Шара-Азарге.
Баян Сагаан ууламнай Мундоохэй тообидоо мургэжэ
Байдаг юумэл даа хэтэдээ. Мунхэ дээжээ ургэжэ
Усоохэн айлнууд эндэ Энхэ амгалан жаргалай
Удэжэ hууhан гэхэ. Эхи гуйhан гэхэ лэ.
Почитание матери-земли является символом благополучия рода, олицетворением памяти предков.
2.13. Священная гора «Дулаан хан таабай»
Горе «Дулаан хан таабай» поклоняются нуртинцы. Обращаясь с молитвами к духам «хозяевам местности» - уважаемые старики проводили обряд «сасли», призывая ниспослать хорошую погоду, урожай и здоровье всему улусу.
«Дулаан хан таабай» тухай Тайлгаяа дуургэхэ хирэндээ
Дуулаагуй хун байхагуй . Тойрогоо хаяха гуримаа
Нурта нютагай хунууд Томоотой убгэд сахигша.
Угаа олоороо гараха «Дулаан хан таабайе»
Тайлга тахил хэжэ Дуран соохононь тахижа
Тарадаг зон болоhон юм. Дундаршагуй хэшэгээ эдлэхэл.
