4 Кәсіпкерліктің түсінігі, оны жүзеге асырудың принциптері.

Кәсіпкерліктің ұғымы және оны жүзеге асырудың принциптері Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 10-бабында анықталған. Кәсiпкерлiк - меншiк түрлерiне қарамастан, азаматтар мен заңды тұлғалардың тауарларға (жұмысқа, қызметке) сұранымды қанағаттандыру арқылы таза табыс табуға бағытталған, жеке меншiкке (жеке кәсiпкерлiк) не мемлекеттiк кәсiпорынды шаруашылық басқару құқығына (мемлекеттiк кәсiпкерлiк) негiзделген ынталы қызметi. Кәсiпкерлiк қызмет кәсiпкердiң атынан, оның тәуекел етуiмен және мүлiктiк жауапкершiлiгiмен жүзеге асырылады (ҚР АК 10-б.).

 Мемлекет кәсiпкерлiк қызмет еркiндiгiне кепiлдiк бередi және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етедi. Кәсіпкерлікті жүзеге асырудың принциптері ҚР «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңының 4-бабында анықталған: жеке кәсiпкерлiк еркiндiгiнiң кепiлдiгi және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз ету; кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыруға барлық жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң теңдiгi; жеке меншiкке (жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң меншiгiне) қол сұғылмауы мен оны қорғаудың кепiлдiгi; Қазақстан Республикасында шағын кәсiпкерлiктi дамытудың басымдығы; жеке кәсiпкерлiктiң мүдделерiн қорғайтын нормативтiк құқықтық актiлердiң жобаларына сараптама жасауға жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң қатысуы болып табылады (ҚР «ЖК туралы»Заңының 4-б.).

  Бақылау сұрақтары:

1 Кәсіпкерлік құқығын анықтаңыз? Кәсіпкерлік құқығын неге құқық саласы ретінде санауға болмайды?

2 Кәсіпкерлік қатынастардың сипаттамасын беріңіз.

3 Кәсіпкерлік құқығының принциптері мен қайнар көздерін анықтаңыз.

4 Кәсіпкерлік дегеніміз не?

Әдебиет: 3- 216 бет, 28- 7-94бет, 29-148-212бет

Тақырып 2. Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары

Мақсаты: Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары туралы білімдерді қалыптастыру

Жоспар:

1 Кәсіпкерлік қатынастардың субъектілері.

2 Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары.

1 Кәсіпкерлік қатынастардың субъектілері.

Құқық теориясында құқықтық қатынастардың субъектілері деп осы қатынастардың құқықтар мен міндеттерге ие болған қатысушыларын атайды.

Кәсіпкерлік қатынастардың субъектілері болып табылатындар: қатысушылары азаматтар, заңды тұлғалар, мемлекет, сондай-ақ әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстер болып табылады.

Дара кәсіпкерлікті жүзеге асыру үшін субъектінің мынадай қасиеттері болуы тиіс: әрекетқабілеттілік (18 жас, әрекеттеріне жауап бере алу мүмкіндігі); фермерлік қызметті жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасының азаматтығы қажет. Дара кәсіпкерлік егер жүзеге асырылатын қызмет талап ететін болса лицензиялаудан басталады, оны 2007 жылдың 11 қаңтарында қабылданған ҚР «Лицензиялау туралы» Заңына сәйкес анықтауға болады. Содан кейін дара кәсіпкер боламын деген азамат мемлекеттік тіркеуден өтуге тиіс.

Заңды тұлға – бұл кәсіпкерлікті ұжымдық негізде жүзеге асыратын субъект. Заңды тұлғаны құру үшін бір қатар әрекеттер жасау қажет: құрылтайшыларды таңдау, олардың арасында құрылтай шартын жасасу, жарғыны тұжырымдау, мемлекеттік тіркеуден өту үшін құжаттарды даярлау және басқалары.

Әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстер мен мемлекет – бұлар ерекше субъектілер, олардың атынан әрекеттерді тек қана арнайы мәртебеге ие болған мемлекеттік органдар мен кәсіпорындар немесе лауазымды адамдар жүзеге асыра алады. Ал, кәсіпкерлік құқығына келетін болсақ, бұл жағдайда мемлекеттік кәсіпорындар туралы айтамыз.

Сонымен, аталған кәсіпкерлік қатынастардың қатысушылары Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік құқығының субъектілері болып табылады.

2 ҚР-ның заңнамасына сәйкес кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары.

Азаматтық заңнаманың нормаларына сәйкес кәсіпкерліктің мынадай түрлері мен нысандарын көрсетуге болады.

Кәсіпкерліктің түрлері: 1) жеке; 2) мемлекеттік.

Жеке кәсіпкерлік мынадай нысандарда жүзеге асырылуы мүмкін: 1) заңды тұлға құрмаған жеке тұлғаның дара кәсіпкерлігі (ҚР АҚ 12, 19-21 баптары); 2) мемлекеттік емес коммерциялық заңды тұлға құру жолымен асырылатын ұжымдық кәсіпкерлік (ҚР АҚ 33-101 баптары). Бұл Азаматтық кодекстегі нормалардың нақты мағынасы 2006 жылдың 31 қаңтарында қабылданған ҚР «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңында анықталған. Айтылған жағдай ҚР «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңының жеке және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыруына байланысты туындайтын қоғамдық қатынастарды реттейтініне, Қазақстан Республикасындағы жеке кәсіпкерліктің еркіндігін қамтамасыз ететін негізгі құқықтық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлар мен кепілдіктерді айқындайтындығына байланысты.

Мемлекеттік кәсіпкерлік мемлекеттік кәсіпорын ашу арқылы жүзеге асырылады. ҚР АК-нің 102-104 баптары мемлекеттік кәсіпорынның екі түрін бекітеді: 1) шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген; 2) оралымды басқару құқығына негiзделген (қазыналық кәсiпорын). Аталған мемлекеттік кәсіпорындардың құқықтық мәртебесі 1995 жылдың 19 маусымында қабылданған ҚР «Мемлекеттік кәсіпорын туралы» Заңында анықталған (актіге өзгертулер мен толықтырулар жасалған).

Жоғарыда аталған кәсіпкерлікті жүзеге асырудың барлық нысандары келесі тақырыптарда нақты қаралады.

Бақылау сұрақтары:

1 Кәсіпкерлік қатынастардың субъектілерін анықтаңыз.

2 Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті жүзеге асырудың нысандарын

атаңыз.

Әдебиет: 2,3-178-191бет, 7-52-56, 12-85-89 бет

Тақырып 3. Дара кәсіпкерлік

Мақсаты: Дара кәсіпкерлік туралы білімдерді қалыптастыру

Жоспар:

1 Дара кәсіпкерліктің түсінігі, оның түрлері мен нысандары.

2 Дара кәсіпкерлікті мемлекеттік тіркеу.

3 Дара кәсіпкердің қызметін тоқтату.