2 Тұтынушылардың құқықтары.

Тұтынушылардың құқықтары «Тұтынушылардың праволарын қорғау туралы» ҚССР Заңының 6-бабымен анықталады. Оларға сәйкес кез-келген тұтынушы: тұтынудың кепілдік берілген деңгейіне; товарларды еркін сатып алуға, жұмыстар мен қызметтерді пайдалануға; сапалы өнімге; өнім туралы толық та шынайы хабарламаға; қауіпсіз өнімге; сотқа және мемлекет уәкілдік берген басқа да органдарға етініш жасауға; тұтынушылардын, қоғамдық ұйымдарына бірігуге құқылы.

Тұтынушы белшек сауда сатып алу-сату шартын жасау жолымен халық тұтынатын товарларды еркін сатып алуға праволы, ол шарт бойынша сатушы (бөлшек  сауда ұйымы) басқа жақтың - тұтынушының меншігіне сапалы халық тұтынатын товарлар беруге міндеттенеді, оған шартта келісілген қызметтерді көрсетеді, сауда қызметін көрсетудің сапасы мен мәдениетін қамтамасыз етеді, ал тұтынушы белгілі бір ақша сомасын төлеуге міндеттенеді. Тараптардың арасында шарттың мазмұны, баға туралы    және тараптардың біреуі болса   да    келісуді   талап ететін   жағдайлар бойынша келісімге қол жеткен кезде бөлшек сауда сатып алу-сату шарты жасалды деп саналады. Сауда орындарының ішкі және сыртқы витриналарына бағасы көрсетілген товарлар қою, қоғамдық тамақтандыру орындарының келушілерге ас мәзірін ұсынуы бөлшек сауда сатып алу-сату шартын жасауға ұсыңыс деп танылады. Жасалғаннан кейін жүзеге асырылатын бөлшек сауда сатып алу-сату шарттары товардың құнына қарамастан ауызша нысанда болады. Жүзеге асырылуы шарттың жасалу мерзіміне тәуелсіз бөлшек сауда сатып алу-сату шарттары (алдын ала берілетін тапсырыстар бойынша, посылкамен сауда жасау кезінде, жеңіл автомобильдер сату кезінде және басқа жағдайларда) осындай шарттар үшін белгіленген жазбаша нысанда жасалады.

Тұтынушылардың праволарына заңда немесе үлгі шартта белгіленген праволармен салыстырғанда қысым жасайтын шарттың ережелері жарамсыз деп танылады. Егер шарттың ережелерін қолдану нәтижесінде тұтынушыға зиян келген болса, онда өндіруші (сатушы) бұл зиянды толық өтеуге тиіс. Өндіруші (сатушы) өндірістік, не сауда қызметіндегі өз жағдайының артықшылықтарын пайдалануға байланысты келтірген зиянды тұтынушының өндіріп алуға правосы бар. Сауда орны товарлардың түр-түрінің минимумында  көзделген товардың болмауынан шарт жасасудан бас тартқан жағдайда сауда орнына сатып алушыға товарды басқа дүкендерден сатып алу мүмкіндігі, товардың түсуі мүмкін уақыт туралы хабар беру міндеті жүктеледі. Сауда қызметін керсету   процесінде тұтынушы мен   сауда орнының қызметкері бір-бірінің ар-намысына, қадір-қасиетіне тимеуде, адамгершілік және этика нормаларын сақтауда бірдей құқылы. Адамгершілік және этикалық нормаларды сақтамаған тұтынушы немесе сауда орнының қызметкерін қорлаған, не олардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне өзғедей тіл тигізген жағдайда кінәлі адамдар жұрт алдында кешірім сұрауға міндетті. Зардап шегуші бұл талабы орындалмаған жағдайда өз правосын қорғау үшін сотқа шағынуға праволы. Тұтынушының жеке мүліктік емес праволарын бұзу сауда орнының қызметкеріне тәртіптік, әкімшілік, материалдық шаралар қолдануға, ал заңдарда көзделген жағдайда қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады. Тұтынушы аталған нормаларды бұзған кезде сатушы ол туралы материалды тиісті шара қолдану үшін ішкі істер органдарына немесе жұмыс істейтін жеріне беруге құқылы. Сатушы (орындаушы) тұтынушыға өз бизнесінің аты мен қайда қарайтыны туралы толық және көрнекі хабарлама беруге міндетті.

Бақылау сұрақтары:

1 Тұтынушы деп кімді атайды?

2 Тұтынушының негізгі құқықтарын анықтаңыз.

Әдебиет: 3,7-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Пән бойынша ұсынылған әдебиеттер:

1. ҚР Конституциясы, 30.08.1995ж.

2. ҚР Азаматтық кодексі. Жалпы және Ерекше бөлімдері.

3. ҚР «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңы, 31.01.2006ж.

4. ҚР «Лицензиялау туралы» Заңы, 11.01.2007ж.

5. ҚР «Техникалық реттеу туралы» Заңы, 09.11.2004ж.

6. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан – 2030...» 1997ж.

7. Назарбаев Н.А. Казахстанский путь. Караганда, 2006.- 372с.

Семинар (практикалық) сабақтың жоспары:

Тақырып 1 Кәсіпкерлік құқығының түсінігі

Мақсаты: Студенттердi курстың мақсатымен, оқу пәндер жүйесiнде, сонымен бiрге құқық салалар жүйесiндегi орны және рөлiмен таныстыру. Кәсіпкерлік құқығы түсiнiгiң және мазмұнын түсіндіріп, жетілдіру.

Жоспары:

1 Кәсіпкерлік құқығының түсінігі мен пәні.

2 Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру барысында қалыптасатын тауар-ақша, мүліктік және жеке мүліктік емес қатынастар.

3 Кәсіпкерлік қатынастарды реттеудің құқықтық әдістері.

4 Кәсіпкерлік құқығы мен азаматтық құқығының арақатынасы.

5 ҚР-дағы кәсіпкерлік қызметінің негізгі принциптері. Кәсіпкерлік құқығының бастаулары, түсінігі және белгілері.

Бақылау сұрақтары:

1. «Шаруашылық құқығы» мен «кәсіпкерлік құқығы»

ұғымдарының арақатынасы.

2. «Кәсіпкер» мен «коммерсант» ұғымдарының арақатынасы.

3. Кәсіпкердің іскерлік этикасы.

Әдебиет: 3- 216 бет, 28- 7-94бет, 29-148-212бет

Тақырып 2: ҚР кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары

Мақсаты: ҚР кәсіпкерліктің түрлері мен нысандарын қарастыру.

Жоспары:

1 Кәсіпкерлік қатынастарының субъектілері.

2 Кәсіпкерлік қызметтің түрлері мен нысандары, жалпы сипаттамасы.

Бақылау сұрақтары:

1. Кәсіпкерлік қатынастарының субъектілері.

2. Кәсіпкерлік қызметтің түрлері мен нысандары.

Әдебиет: 2,3-178-191бет, 7-52-56, 12-85-89 бет

Тақырып 3 Жеке кәсіпкерлік

Мақсаты: Жеке кәсіпкерлік түсiнiгiн, түрлерін және нысандарын түсіндіріп, жетілдіру.

Жоспары:

1 Жеке кәсіпкерліктің түсінігі.

2 Жеке кәсіпкерліктің түрлері мен нысандары: жеке тұлғалардың өзіндік және бiрлескен кәсiпкерлiгі.

3 Жеке тұлғалар – кәсіпкерлердің құқықтары мен міндеттері.

4 ЖК мемлекеттік тіркеу.

5 Жеке кәсіпкерлікті тоқтату, банкрот деп жариялаудың ерекшеліктері.

Бақылау сұрақтары:

1. Жай серіктестік.

2. ЖК жүзеге асыру.

3. Жеке кәсіпкерлікті тоқтату, банкрот деп жариялаудың ерекшеліктері.

Әдебиет: 3,4-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 4 Заңды тұлғалардың кәсіпкерлігі

Мақсаты: Заңды тұлғалардың кәсiпкерлiк қызметiнiң негiзгi ұйымдық-құқықтық нысандарын, олардың құқықтық сипаттамасын, айырмашылық белгiлерiн қарастыру.

Жоспары:

1 Заңды тұлғалардың кәсiпкерлiк қызметiнiң негiзгi ұйымдық-құқықтық нысандары, олардың құқықтық сипаттамасы.

2 Кәсіпкерлікті жүзеге асыратын заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттері. 3 Заңды тұлғаларды құру, қызметін жүзеге асыру, қайта құру және тарату тәртібі. Оларды банкрот деп жариялау тәртібі.

4 Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтық жағдайының ерекшеліктері.

Бақылау сұрақтары:

1. Заңды тұлғалардың кәсiпкерлiк қызметiнiң негiзгi ұйымдық-құқықтық нысандары, олардың құқықтық сипаттамасы, айырмашылық белгiлерi.

2. Кәсіпкерлікті жүзеге асыратын заңды тұлғаларды жіктеу.

3. Кәсіпкерлікті жүзеге асыратын заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттері.

Әдебиет: 3,7-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 5 Мемлекеттік кәсіпкерліктің нысандары.

Мақсаты: Мемлекеттiк кәсiпорынның түсінігін мен түрлерін түсіндіріп, жетілдіру.

Жоспары:

1 Мемлекеттiк кәсiпорынның түсінігі мен түрлері.

2 Шаруашылық жүргiзу құқығындағы кәсiпорын.

3 Мемлекеттік кәсіпкерліктің ерекшеліктері.

Бақылау сұрақтары:

1. Мемлекеттiк кәсiпорынның түсінігі мен түрлері.

2. Оралымды басқару құқығындағы кәсiпорын.

Әдебиет: 3,7-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 6 Кәсіпкерлік саласында шаруашылық байланыстарды ұйымдастыру ерекшеліктері

Мақсаты: Кәсіпкерлік саласында шаруашылық байланыстарды ұйымдастыру ерекшеліктерін қарастыру.

Жоспары:

1 Кәсiпкерлiк саласындағы шаруашылық байланыстардың ұғымы.

2 Шарт шаруашылық байланысты қалыптастырудың, өзгертудің және тоқтатудың негізгі әдісі ретінде.

3 Шаруашылық шарттардың түрлері мен ерекшеліктері. Келісім жүргізу мен шарт жасасу тәртібі.

4 Шарттық міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету әдістері.

5 Шарттық міндеттемелер бойынша кәсіпкерлердің жауапкершілігі.

6 Заңды тұлғалардың бiр-бiрiнiң қызметiне экономикалық «қатысу жүйесiнiң» құқықтық нысандары.

Бақылау сұрақтары:

1. Шаруашылық қатынастарды тоқтату.

2. Шаруашылық дауларды шешу әдістері.

3. Консорциум.

Әдебиет: 3,4-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 7 Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеу.

Мақсаты: Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеумен таныстыру.

Жоспары:

1 Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеу, түсінігі, әдістері.

2 Жалпы жол беру принципі мен мемлекеттік реттеудің арақатынасы.

3 Кәсiпкерлiк қызметтi құқықтық реттеу шектері.

4 Кәсiпкерлiк қызметтi лицензиялау мемлекеттiк реттеудің бір түрі ретiнде.

Бақылау сұрақтары:

1. Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеу, түсінігі, әдістері.

2. Кәсiпкерлiк қызметтi стандарттау және сертификаттау әдістерімен реттеу.

3. Экологиялық сараптама, экологиялық бақылау.

Әдебиет: 3,4-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 8 Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау

Мақсаты: Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдауын қарастыру.

Жоспары:

1 Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау мен қорғаудың негізгі принциптері мен бағыттары.

2 ҚР заңнамасына сәйкес кәсіпкерлік қызметті дамытудың негізгі кепілдіктері. 3 Кәсіпкерлік қызметті қорғаудың әдістері.

4 Коммерциялық (кәсіпкерлік) құпияның түсінігі. .

5 Коммерциялық құпия болып табылатын ақпаратты қорғау.

Бақылау сұрақтары:

1 Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау мен қорғаудың негізгі принциптері мен бағыттары.

2 ҚР заңнамасына сәйкес кәсіпкерлік қызметті дамытудың негізгі кепілдіктері. Әдебиет: 3,4-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет

Тақырып 9 Бәсекелестік құқығының негіздері

Мақсаты: Қазақстандағы бәсекелестікті дамытудың негізгі багыттарын түсіндіріп, жетілдіру.

Жоспары:

1 Қазақстандағы бәсекелестікті дамытудың негізгі багыттары.

2 Бәсекелестік пен монополиялық қызметтің түсінігі.

3 Монополиялық қызметті шектеу.

4 ҚР заңнамасына сәйкес монополиялық қызметке қарсы органдар, олардың мәртебесі. Әдепсiз бәсекелестiктің нысандары.

5 Бәсекелестiк заңнаманы бұзғаны үшiн жауаптылық.

Бақылау сұрақтары:

1. Қазақстандағы бәсекелестікті дамытудың негізгі багыттары.

2. Бәсекелестік пен монополиялық қызметтің түсінігі.

3. Монополиялық қызметті шектеу.

Әдебиет: 3- 216 бет, 28- 7-94бет, 29-148-212бет

Тақырып 10 Тұтынушылардың құқықтарын қорғау

Мақсаты: Тұтынушы кәсiпкерлiк қатынастардың субъектiсi ретiнде, түсiнiгiн, жалпы сипаттамасын қарастыру.

Жоспары:

1 Тұтынушы кәсiпкерлiк қатынастардың субъектiсi ретiнде, түсiнiгi, жалпы сипаттамасы.

2 ҚР заңнамасына сәйкес тұтынушылардың құқықтары.

3 Тұтынушылар құқықтарын қорғау тәсiлдерi.

4 Тұтынушылар ұйымдары, оларды құру тәртiбi мен қызметiн жүзеге асыру, негiзгi функциялары мен мiндеттерi.

Бақылау сұрақтары:

1. Тұтынушылар құқықтарын қорғау туралы заңнаманы бұзғаны үшiн кәсiпкерлердiң жауаптылығы.

2. ҚР заңнамасына сәйкес тұтынушылардың құқықтары.

3. Тұтынушылар ұйымдары, оларды құру тәртiбi мен қызметiн жүзеге асыру, негiзгi функциялары мен мiндеттерi.

Әдебиет: 3,7-178-191бет, 8-52-56, 24-85-89 бет